Samenvatting Persoonlijke zorg. Hoofdstuk 5. Helpen bij de uitscheiding.

Helpen bij de uitscheiding

Bij de persoonlijke zorg hoort dat je een zorgvrager helpt, ondersteunt en
verzorgt bij de uitscheiding. Dat betekent dat je helpt bij natuurlijke processen
zoals urineren en zich ontlasten. Ook hulp bij braken en sputum opvangen hoort
bij deze zorg. Het gaat hierbij altijd om intieme en soms ook pijnlijke situaties
voor de zorgvrager. Daarom vraagt deze zorg veel respect en tact van jou als
verzorgende.

Wat is uitscheiding?
Onder uitscheiding verstaan we het afvoeren van afvalstoffen door de darmen,
de blaas en de huid. De uitscheiding is een natuurlijk proces van het lichaam om
afvalstoffen en het teveel aan vocht te verwijderen. Het uitscheidingspatroon
omvat onder andere de regelmaat waarin iemand defeceert en urineert.
Defeceren is ontlasting produceren en een ander woord voor urineren is mictie.
Een ander woord voor ontlasting is feces.

Waarom verleen je zorg bij de uitscheiding?
Zorg bij de uitscheiding is een belangrijk onderdeel van de persoonlijke zorg om
verschillende redenen:
 Hygiëne
 Welbevinden van de zorgvrager
 Uitscheidingsproducten observeren en afwijkingen signaleren

Het is belangrijk en noodzakelijk dat je de hygiëne bewaakt en verzorgt. Veel
uitscheidingsproducten bevatten vuil en bacteriën. Om dit niet te verspreiden,
reinig je in de eerste plaats de zorgvrager zelf, maar daarnaast reinig je ook de
omgeving, en alle oppervlakken en hulpmiddelen die met de uitscheiding in
aanraking zijn.
De zorgvrager die hulp nodig heeft bij de uitscheiding voelt zich afhankelijk in
een intieme situatie. Hij kan zich daardoor opgelaten voelen en schamen. Als jij
daarvoor begrip toont en de zorgvrager goed en methodisch verzorgt, voelt hij
zich beter.
Door de uitscheidingsproducten goed te observeren, zie je afwijkingen en
problemen snel. Je meldt bijzonderheden aan de arts of de leidinggevende. Zo
werk je mee aan een snelle behandeling en voorkom je complicaties. Als bekend
is dat een zorgvrager een besmettelijke ziekte heeft, moet je jezelf altijd
beschermen door handschoenen te dragen bij mogelijk contact met bloed,
ontlasting en urine. Draag handschonen als je gemorste uitscheidingsproducten
verwijdert van de grond of van meubilair.

Methodisch werken bij zorg bij de uitscheiding
Als je een zorgvrager helpt bij de uitscheiding werk je methodisch; je stemt je
zorg af op de zorgbehoefte van de zorgvrager, je observeert het
uitscheidingspatroon, je geeft zorg die afgestemd is op de zorgbehoefte, je
coördineert en evalueert de zorg. De zorg die je geeft verschilt per doelgroep.
Voordat je helpt bij de uitscheiding lees je het zorgplan. Stel je op de hoogte van
de volgende gegevens:
 Defecatiepatroon
 Mictiepatroon
 Problemen met het ophouden van de urine of ontlasting
 Overmatig transpireren of sterke transpiratiegeur
 De menstruatie

,  Als de zorgvrager de maaginhoud opgeeft
 Wensen en gewoonten van de zorgvrager
 Zelfzorg van de zorgvrager voor de mictie en defecatie
 Wil de zorgvrager van jou nog iets weten of leren over de uitscheiding?

Je verzamelt ook gegevens over de factoren die van invloed zijn op de
uitscheiding:
 Drinkt de zorgvrager voldoende en hoe is zijn vochtbalans?
 Beweegt de zorgvrager voldoende?
 Heeft de zorgvrager een dieet of medicijnen die van invloed zijn op de
uitscheiding?
 Heeft de zorgvrager last van spanningen of stress?

Taken van de verzorgende
Als verzorgende helpt je op veel verschillende manieren bij de uitscheiding. Je
kunt de zelfzorg volledig overnemen of alleen begeleiden. Wat je doet wordt
bepaald door de oorzaak van het zelfzorgtekort van de zorgvrager. Bij de zorg
voor de uitscheiding kunnen verschillende mensen betrokken zijn namelijk:
 De naasten van de zorgvrager of mantelzorgers
 De incontinentieverpleegkundige die voorlichting geeft
 De huisarts en medisch specialisten
 De diëtiste voor aangepaste voeding en vocht
 Opvoedingsdeskundigen
 Psychologen

Als je de zorg bij de uitscheiding coördineert, denk dan aan de volgende zaken:
 Stem de zorg, de behandeling en de begeleiding goed op elkaar af
 Maak ook goede afspraken over de voorlichting en aanpak
 Rapporteer de observaties van het uitscheidingspatroon nauwkeurig
 Houd rekening met de gevoelens van de zorgvrager als je de uitscheiding
evalueert

Hulp bieden bij de uitscheiding kan voor jou als verzorgende een
routinehandeling worden. De volgende aandachtspunten zijn belangrijk bij de
zorg voor de uitscheiding:
 Zorg voor voldoende privacy
 Zorg voor een goede houding op toilet of po
 Zorg voor de benodigde materialen en de bereikbaarheid ervan
 Benader de zorgvrager rustig en handel overzichtelijk
 Moedig zelfzorgactiviteiten aan
 Overhandig de zorgvrager altijd het waarschuwingssein

Voor kinderen is het zelf zindelijk worden meestal een groot avontuur. Het is leuk
maar ook spannend en soms eng. Als ze ziek worden of bij ingrijpende
gebeurtenissen kunnen ze terugvallen in onzindelijkheid. Reageer hier rustig op
en bied het kind vooral veiligheid en ruimte.

Schaamtegevoelens kunnen het defecatiepatroon sterk beïnvloeden. Als het mag
en kan, zorg je ervoor dat de zorgvrager naar het toilet kan. Als dat niet mogelijk
is, neem je de volgende maatregelen:
 Zet het aanwezigheidssein aan in de kamer van de instelling