ARTIKEL BURN-OUT EN WERKDRUK BIJ TANDARTSEN
INLEIDING
Burn-out wordt gekenmerkt door:
- Emotionele uitputting (EU): als een persoon in mentaal-emotionele zin niet meer kan omgaan met z’n
taken.
o EU is het kernonderdeel van een burn-out.
- Depersonalisatie (DP): ontwikkeling van een afstandelijkheid richting degene voor wie men werkt, tot
het niveau waarbij omgaan met patiënten door tandartsen als zware last wordt ervaren.
o Brengt het opstellen van een cynische houding met zich mee.
- Verminderde persoonlijke bekwaamheid (PB): negatieve zelfevaluatie wat het eigen functioneren
betreft in vergelijking met wat men voorheen kon.
Werkstress à werkomstandigheden (stressoren) die als mentaal belastend worden ervaren. Heeft effect op
individu dat zich gestrest voelt. Werkstress kan goede prestatie stimuleren, maar chronische overload leidt tot
schadelijke effecten als burn-out en depressie.
Eerder onderzoek naar werkdruk en burn-out onder NLe tandartsen:
- Factoren: omgang met ‘moeilijke’ patiënten, hoge werkdruk, werkinhoud, fysieke belasting,
praktijkmanagement, teamaspecten, financiële aspecten, regelgeving, interferentie tussen werk en
privéleven en gebrek aan carrièreperspectief.
- Voeren van een solopraktijk leidt niet tot meer burn-outrisico.
- Geen duidelijke man-vrouwverschillen voor burn-outrisico bij tandartsen.
o Meeste burn-outrisico: mannen (40-54 jaar), vrouwen (< 39 jaar)
- Tandarts met burn-outklachten neigt door te werken, zonder hulp in te schakelen.
Veranderingen in de THK: meer vrouwen, meer samenwerkingsverbanden, verschuiving van praktijk-eigenaar
naar medewerker in dienstverband of zzp’er.
Doel van het onderzoek: nagaan of deze veranderingen ook gereflecteerd worden in burn-out- en
stressrapportage. Ook nagegaan of burn-out geassocieerd kon worden met het maken van fouten bij de
behandeling of het geconfronteerd worden met een klacht.
RESULTATEN
T.o.v. eerdere resultaten à hogere EU (ongunstig) en PB (gunstig); bij DP geen verschil.
T.o.v. referentiesores uit burn-out meetinstrumentenhandleiding à hogere EU (ongunstig) en PB (gunstig);
lagere DP.
De groep 36-45 jaar
- Scoorde op DP hoger dan andere leeftijdsgroepen.
- Scoorde gemiddeld hoger op ‘invloed werk-privé’.
- Hogere gemiddelden op werkdruk en burn-out
o Oorzaken:
§ Mid-life crisis: realisatie dat men ergens midden in de carrière zit en zich afvraag of
het gelukkig maakt om nog jarenlang in dit beroep voort te gaan.
, § Verwachtingen over het beroep gaan knellen als deze niet blijken te passen bij de
eigen levensverwachtingen.
De groep 26-35 jaar had gemiddeld een lagere score op ‘werkcondities’ en ‘maatschappelijke invloed’ en
gemiddeld een hogere score op ‘patiëntencontacten’ en ‘overwegingen over werk’ à starten vanuit relatief
weinig ervaring; de druk wordt pas geringer als er meer ervaring is opgedaan in het op adequate wijze kunnen
communiceren met patiënten.
Geen eenduidige man-vrouwverschillen op burn-out. Ook niet vastgesteld dat vrouwen op jongere leeftijd een
groter burn-outrisico hadden (wat destijds wel het geval was). Wel was het zo dat vrouwen gemiddeld hoger
scoorden bij de subschalen ‘patiëntencontacten’ en ‘overwegingen over werk’.
Geen verschil in gemiddelden bij werken in solo- of samenwerkingspraktijk, eigenaar zijn van praktijk, aantal
(niet-)declareerbare uren per week etc.
Positieve correlatie tussen EU, DP en subschalen van de Vragenlijst Beleving Tandheelkundig Werk (VBTW) à
benadrukt de samenhang tussen ervaren werkbelasting en burn-outrisico.
Negatieve correlatie tussen PB en de subschalen ‘werkinhoud’, ‘overwegingen over werk’, ‘carrièreperspectief’
en ‘maatschappelijke invloed’.
Geconfronteerd worden met een klacht is geassocieerd met meer DP. Bezorgd zijn over dat een patiënt een
klacht zou kunnen indienen is geassocieerd met meer EU. Bezorgdheid over het maken van fouten is
geassocieerd met meer EU en DP.
CONCLUSIE
Burn-out is een relevant onderwerp voor tandartsen, meest zichtbaar rond middelbare leeftijd. Herkenning
van, en weten om te gaan met ervaren werkdruk is een cruciale factor om burn-outrisico te voorkómen.
De beroepsgroep moet er herhalend op geattendeerd worden aandacht te besteden aan aspecten die kunnen
bijdragen aan het voorkómen dat men in een klachtenprocedure verzeild raakt (zoals het vastleggen van
informed consent, of heldere dossiervoering).
INLEIDING
Burn-out wordt gekenmerkt door:
- Emotionele uitputting (EU): als een persoon in mentaal-emotionele zin niet meer kan omgaan met z’n
taken.
o EU is het kernonderdeel van een burn-out.
- Depersonalisatie (DP): ontwikkeling van een afstandelijkheid richting degene voor wie men werkt, tot
het niveau waarbij omgaan met patiënten door tandartsen als zware last wordt ervaren.
o Brengt het opstellen van een cynische houding met zich mee.
- Verminderde persoonlijke bekwaamheid (PB): negatieve zelfevaluatie wat het eigen functioneren
betreft in vergelijking met wat men voorheen kon.
Werkstress à werkomstandigheden (stressoren) die als mentaal belastend worden ervaren. Heeft effect op
individu dat zich gestrest voelt. Werkstress kan goede prestatie stimuleren, maar chronische overload leidt tot
schadelijke effecten als burn-out en depressie.
Eerder onderzoek naar werkdruk en burn-out onder NLe tandartsen:
- Factoren: omgang met ‘moeilijke’ patiënten, hoge werkdruk, werkinhoud, fysieke belasting,
praktijkmanagement, teamaspecten, financiële aspecten, regelgeving, interferentie tussen werk en
privéleven en gebrek aan carrièreperspectief.
- Voeren van een solopraktijk leidt niet tot meer burn-outrisico.
- Geen duidelijke man-vrouwverschillen voor burn-outrisico bij tandartsen.
o Meeste burn-outrisico: mannen (40-54 jaar), vrouwen (< 39 jaar)
- Tandarts met burn-outklachten neigt door te werken, zonder hulp in te schakelen.
Veranderingen in de THK: meer vrouwen, meer samenwerkingsverbanden, verschuiving van praktijk-eigenaar
naar medewerker in dienstverband of zzp’er.
Doel van het onderzoek: nagaan of deze veranderingen ook gereflecteerd worden in burn-out- en
stressrapportage. Ook nagegaan of burn-out geassocieerd kon worden met het maken van fouten bij de
behandeling of het geconfronteerd worden met een klacht.
RESULTATEN
T.o.v. eerdere resultaten à hogere EU (ongunstig) en PB (gunstig); bij DP geen verschil.
T.o.v. referentiesores uit burn-out meetinstrumentenhandleiding à hogere EU (ongunstig) en PB (gunstig);
lagere DP.
De groep 36-45 jaar
- Scoorde op DP hoger dan andere leeftijdsgroepen.
- Scoorde gemiddeld hoger op ‘invloed werk-privé’.
- Hogere gemiddelden op werkdruk en burn-out
o Oorzaken:
§ Mid-life crisis: realisatie dat men ergens midden in de carrière zit en zich afvraag of
het gelukkig maakt om nog jarenlang in dit beroep voort te gaan.
, § Verwachtingen over het beroep gaan knellen als deze niet blijken te passen bij de
eigen levensverwachtingen.
De groep 26-35 jaar had gemiddeld een lagere score op ‘werkcondities’ en ‘maatschappelijke invloed’ en
gemiddeld een hogere score op ‘patiëntencontacten’ en ‘overwegingen over werk’ à starten vanuit relatief
weinig ervaring; de druk wordt pas geringer als er meer ervaring is opgedaan in het op adequate wijze kunnen
communiceren met patiënten.
Geen eenduidige man-vrouwverschillen op burn-out. Ook niet vastgesteld dat vrouwen op jongere leeftijd een
groter burn-outrisico hadden (wat destijds wel het geval was). Wel was het zo dat vrouwen gemiddeld hoger
scoorden bij de subschalen ‘patiëntencontacten’ en ‘overwegingen over werk’.
Geen verschil in gemiddelden bij werken in solo- of samenwerkingspraktijk, eigenaar zijn van praktijk, aantal
(niet-)declareerbare uren per week etc.
Positieve correlatie tussen EU, DP en subschalen van de Vragenlijst Beleving Tandheelkundig Werk (VBTW) à
benadrukt de samenhang tussen ervaren werkbelasting en burn-outrisico.
Negatieve correlatie tussen PB en de subschalen ‘werkinhoud’, ‘overwegingen over werk’, ‘carrièreperspectief’
en ‘maatschappelijke invloed’.
Geconfronteerd worden met een klacht is geassocieerd met meer DP. Bezorgd zijn over dat een patiënt een
klacht zou kunnen indienen is geassocieerd met meer EU. Bezorgdheid over het maken van fouten is
geassocieerd met meer EU en DP.
CONCLUSIE
Burn-out is een relevant onderwerp voor tandartsen, meest zichtbaar rond middelbare leeftijd. Herkenning
van, en weten om te gaan met ervaren werkdruk is een cruciale factor om burn-outrisico te voorkómen.
De beroepsgroep moet er herhalend op geattendeerd worden aandacht te besteden aan aspecten die kunnen
bijdragen aan het voorkómen dat men in een klachtenprocedure verzeild raakt (zoals het vastleggen van
informed consent, of heldere dossiervoering).
