Biologische psychologie
Inhoud
College 1: Evolutie ................................................................................................................................... 2
College 2: Communicatie en het endocriene systeem .......................................................................... 11
College 3: Ontwikkeling ......................................................................................................................... 27
College 4: Het immuunsysteem ............................................................................................................ 33
College 5: Homeostase .......................................................................................................................... 43
College 6: Psychofarmacologie.............................................................................................................. 51
College 7: Emoties ................................................................................................................................. 60
College 8: Seks ....................................................................................................................................... 66
College 9: Persoonlijkheid ..................................................................................................................... 76
College 10: Stress en Cardiovasculaire Aandoeningen ......................................................................... 82
College 11: Sociale interacties ............................................................................................................... 87
College 12: Depressie ............................................................................................................................ 90
College 13: Stress en Angst ................................................................................................................... 97
1
,College 1: Evolutie
De moderne taxonomische groepen van hun voorouders
Wij vallen dus tussen de Fungi en
Slime molds.
De homo sapiens is één soort en dit
is de mens zoals dus nu alleen nog
maar op aarde is. Deze soort
bestaat ‘pas’ 200.000 jaar.
Ongeveer 50.000 jaar geleden is
deze soort uit Afrika geëmigreerd.
Dit noemt men ook wel de ‘uit
Afrika’-hypothese.
Je hebt de Y-chromosomale Adam: Dit is de meest
recente gemeenschappelijke voorouder waarvan alle
momenteel levende mensen patrilineair afstammen.
Want alle mannen erven een Y-chromosoom en dat is
van de vader. Het oorspronkelijke Y-chromosoom zou
dus daar vandaan komen.
Dan heb je ook de Mitochrondiale Eva: Dit is de meest
recente vrouw waarvan alle levende mensen matrilineair
afstammen door de transmissie van mitochrondiaal
DNA. De mitochondriën zijn afkomstig van de moeder en
zijn kleine energiefabriekjes.
2
, - Alle mensen zijn voor 99,9% genetisch identiek.
De 0,1% genetische verschillen tussen mensen
zorgen dus voor al die verschillen.
- In 2003 heeft de Human Genome Project de
samenstelling van de genen van mensen
vastgesteld. Er waren in totaal ongeveer 20.000
genen en 3 miljard nucleotiden. Minder dan 2%
van het DNA bleken functionele genen te zijn die
coderen voor eiwitten.
Elke cel bestaat uit ongeveer 5 centimeter DNA en een
mens heeft wel 10 biljoen cellen! (Als iemand zijn/haar cellen in het lichaam niet genetisch identiek
zijn, dan noemen we dit mozaïcisme.)
Charles Darwin legde tussen 1831 en 1836 een reis af. Dit was
een ontdekkingsreis en hij was mee als bioloog. Later kwam
Charles Darwin op het idee van natuurlijke selectie. Dit houdt
in dat bepaalde onderscheidende kenmerken vaker
voorkomen gebaseerd op de volgende dingen:
• Variatie
• Erfelijkheid
• Strijd voor bestaan (toegang tot voedsel en veiligheid
bijvoorbeeld)
• Overlevings- en reproductiekans (wordt de
eigenschap voortgezet in de volgende generatie?)
De rechterafbeelding legt uit hoe, ten gevolgen van
natuurlijke selectie, de witte mot meet opvalt en dus eerder
zal worden opgegeten.
Het idee van Darwin ging in tegen het idee van evolutie dat de kerk had. (pro-creationisme)
Als mensen/dieren voortplanten, dan worden bepaalde eigenschappen doorgegeven aan de
volgende generatie. Als een organisme niet fit is, dan beperkt dit de kans op voortplanting en zal dit
organisme minder/geen nakomelingen hebben. Dit is de theorie van survival of the fittest.
Er zijn verschillende soorten voortplanting:
1. Natuurlijke selectie
2. Selectieve voortplanting (zoals fokken)
3. Genetische modificatie (Het DNA van een organisme wordt veranderd.)
Mensen hebben een karyotype. Dit is een
‘georganiseerde’ set chromosomen. Wij
mensen hebben 46 chromosomen, waarvan
22 identieke paren. Bij ieder paar is er een
chromosoom afkomstig van de moeder en
eentje van de vader. Tenslotte hebben we ook
nog 1 set met geslachtschromosomen.
Vrouwen hebben twee keer het X-
chromosoom (waarvan er maar één per cel
actief is) en mannen hebben een X- en een Y-
chromosoom. Als de chromosomen gaan
delen zien ze eruit zoals ze op de
rechterafbeelding doen.
3
, Termen DNA in de cel:
- Genoom: Dit is de gehele genetische
informatie van een organisme.
- Chromosoom: Dit is een lange streng
van DNA dat om histonen gewikkeld zit.
Dus het zit netjes opgevouwen.
- Histonen: Dit zijn eiwitten die worden
gebruikt om het DNA te vouwen, zodat
het niet verstrikt raakt.
- Telomeren: Dit zijn de regio’s aan het
einde van de chromosomen die het
DNA beschermen gedurende de
celdeling. Dit zijn een aantal herhaalde
letters. Hoe korter het telomeer, hoe
minder vaak de cel kan delen.
- Genen: Dit is het gedeelte van het
DNA met de instructie om eiwitten te
maken. Dit is een stukje van het DNA
dat codeert voor het maken van een
bepaald eiwit.
- Allelen: Dit zijn twee alternatieve
vormen van een gen die op dezelfde
plek op een chromosoom te vinden zijn.
-
Als er celdeling plaatsvindt, dan zullen de chromosomen verdubbelen. De chromosomen zien er
dan uit zoals in bovenstaande afbeelding. Elke chromosoom bestaat dan tijdelijk uit twee
chromatiden die met elkaar verbonden zijn in het centromeer.
Allelen bevinden zich op dezelfde plek op een
chromosoom, zoals net benoemd is. Dit is te zien in
de rechter afbeelding. Deze allelen kunnen
dominant of recessief zijn. Je hebt altijd één allel
van je moeder en één allel van je vader. Deze
combinatie van allelen kan leiden tot een
homozygoot of een heterozygoot genotype.
Het blijkt dat er kwalitatieve eigenschappen zijn (eigenschappen beïnvloed door één gen) en
kwantitatieve eigenschappen (eigenschappen beïnvloed door meerdere genen). Kwantitatieve
eigenschappen komen voor als een continuüm. Het is dus niet zo dat je deze eigenschap wel/niet
hebt, maar je bevindt je ergens op de schaal.
4
Inhoud
College 1: Evolutie ................................................................................................................................... 2
College 2: Communicatie en het endocriene systeem .......................................................................... 11
College 3: Ontwikkeling ......................................................................................................................... 27
College 4: Het immuunsysteem ............................................................................................................ 33
College 5: Homeostase .......................................................................................................................... 43
College 6: Psychofarmacologie.............................................................................................................. 51
College 7: Emoties ................................................................................................................................. 60
College 8: Seks ....................................................................................................................................... 66
College 9: Persoonlijkheid ..................................................................................................................... 76
College 10: Stress en Cardiovasculaire Aandoeningen ......................................................................... 82
College 11: Sociale interacties ............................................................................................................... 87
College 12: Depressie ............................................................................................................................ 90
College 13: Stress en Angst ................................................................................................................... 97
1
,College 1: Evolutie
De moderne taxonomische groepen van hun voorouders
Wij vallen dus tussen de Fungi en
Slime molds.
De homo sapiens is één soort en dit
is de mens zoals dus nu alleen nog
maar op aarde is. Deze soort
bestaat ‘pas’ 200.000 jaar.
Ongeveer 50.000 jaar geleden is
deze soort uit Afrika geëmigreerd.
Dit noemt men ook wel de ‘uit
Afrika’-hypothese.
Je hebt de Y-chromosomale Adam: Dit is de meest
recente gemeenschappelijke voorouder waarvan alle
momenteel levende mensen patrilineair afstammen.
Want alle mannen erven een Y-chromosoom en dat is
van de vader. Het oorspronkelijke Y-chromosoom zou
dus daar vandaan komen.
Dan heb je ook de Mitochrondiale Eva: Dit is de meest
recente vrouw waarvan alle levende mensen matrilineair
afstammen door de transmissie van mitochrondiaal
DNA. De mitochondriën zijn afkomstig van de moeder en
zijn kleine energiefabriekjes.
2
, - Alle mensen zijn voor 99,9% genetisch identiek.
De 0,1% genetische verschillen tussen mensen
zorgen dus voor al die verschillen.
- In 2003 heeft de Human Genome Project de
samenstelling van de genen van mensen
vastgesteld. Er waren in totaal ongeveer 20.000
genen en 3 miljard nucleotiden. Minder dan 2%
van het DNA bleken functionele genen te zijn die
coderen voor eiwitten.
Elke cel bestaat uit ongeveer 5 centimeter DNA en een
mens heeft wel 10 biljoen cellen! (Als iemand zijn/haar cellen in het lichaam niet genetisch identiek
zijn, dan noemen we dit mozaïcisme.)
Charles Darwin legde tussen 1831 en 1836 een reis af. Dit was
een ontdekkingsreis en hij was mee als bioloog. Later kwam
Charles Darwin op het idee van natuurlijke selectie. Dit houdt
in dat bepaalde onderscheidende kenmerken vaker
voorkomen gebaseerd op de volgende dingen:
• Variatie
• Erfelijkheid
• Strijd voor bestaan (toegang tot voedsel en veiligheid
bijvoorbeeld)
• Overlevings- en reproductiekans (wordt de
eigenschap voortgezet in de volgende generatie?)
De rechterafbeelding legt uit hoe, ten gevolgen van
natuurlijke selectie, de witte mot meet opvalt en dus eerder
zal worden opgegeten.
Het idee van Darwin ging in tegen het idee van evolutie dat de kerk had. (pro-creationisme)
Als mensen/dieren voortplanten, dan worden bepaalde eigenschappen doorgegeven aan de
volgende generatie. Als een organisme niet fit is, dan beperkt dit de kans op voortplanting en zal dit
organisme minder/geen nakomelingen hebben. Dit is de theorie van survival of the fittest.
Er zijn verschillende soorten voortplanting:
1. Natuurlijke selectie
2. Selectieve voortplanting (zoals fokken)
3. Genetische modificatie (Het DNA van een organisme wordt veranderd.)
Mensen hebben een karyotype. Dit is een
‘georganiseerde’ set chromosomen. Wij
mensen hebben 46 chromosomen, waarvan
22 identieke paren. Bij ieder paar is er een
chromosoom afkomstig van de moeder en
eentje van de vader. Tenslotte hebben we ook
nog 1 set met geslachtschromosomen.
Vrouwen hebben twee keer het X-
chromosoom (waarvan er maar één per cel
actief is) en mannen hebben een X- en een Y-
chromosoom. Als de chromosomen gaan
delen zien ze eruit zoals ze op de
rechterafbeelding doen.
3
, Termen DNA in de cel:
- Genoom: Dit is de gehele genetische
informatie van een organisme.
- Chromosoom: Dit is een lange streng
van DNA dat om histonen gewikkeld zit.
Dus het zit netjes opgevouwen.
- Histonen: Dit zijn eiwitten die worden
gebruikt om het DNA te vouwen, zodat
het niet verstrikt raakt.
- Telomeren: Dit zijn de regio’s aan het
einde van de chromosomen die het
DNA beschermen gedurende de
celdeling. Dit zijn een aantal herhaalde
letters. Hoe korter het telomeer, hoe
minder vaak de cel kan delen.
- Genen: Dit is het gedeelte van het
DNA met de instructie om eiwitten te
maken. Dit is een stukje van het DNA
dat codeert voor het maken van een
bepaald eiwit.
- Allelen: Dit zijn twee alternatieve
vormen van een gen die op dezelfde
plek op een chromosoom te vinden zijn.
-
Als er celdeling plaatsvindt, dan zullen de chromosomen verdubbelen. De chromosomen zien er
dan uit zoals in bovenstaande afbeelding. Elke chromosoom bestaat dan tijdelijk uit twee
chromatiden die met elkaar verbonden zijn in het centromeer.
Allelen bevinden zich op dezelfde plek op een
chromosoom, zoals net benoemd is. Dit is te zien in
de rechter afbeelding. Deze allelen kunnen
dominant of recessief zijn. Je hebt altijd één allel
van je moeder en één allel van je vader. Deze
combinatie van allelen kan leiden tot een
homozygoot of een heterozygoot genotype.
Het blijkt dat er kwalitatieve eigenschappen zijn (eigenschappen beïnvloed door één gen) en
kwantitatieve eigenschappen (eigenschappen beïnvloed door meerdere genen). Kwantitatieve
eigenschappen komen voor als een continuüm. Het is dus niet zo dat je deze eigenschap wel/niet
hebt, maar je bevindt je ergens op de schaal.
4
