Hoofdstuk 14: Chemie van het leven
§1 De cel
Cel:
- Eenheid van het leven
- Functies:
● Vermogen tot celdeling en doorgeven van genetisch materiaal
● Vermogen om energie vrij te maken uit verbindingen
● Verbindingen maken die nodig zijn voor het voortbestaan
- Leven is een waterig systeem
- Cel bestaat uit celmembranen die vervolgens bestaan
uit fosfolipiden
● Hydrofobe staart en hydrofiele kop
Dynamisch transport over het celmembraan:
- In een dynamisch systeem moeten voortdurend
voedingsstoffen de cel in en afvalstoffen de cel uit
● Door middel van: diffusie (passief transport)
○ = nettotransport in de richting van de laagste concentratie
○ Dynamisch evenwicht hanteert zich als er beide kanten een gelijke
concentratie opgeloste moleculen is
● Soms ook actief transport (tegen concentratieverschil in)
- Alleen kleine ongeladen moleculen kunnen door een celmembraan diffunderen, voor
grote moleculen en voor ionen is een transporteiwit nodig!
§2 Koolhydraten
Algemene formule koolhydraten: Cn(H2O)m
Koolhydraten kunnen onderverdeeld worden in:
- Monosachariden
● Koolstofatomen en een zuurstofatoom met gebonden OH-groepen
○ OH-groepen kunnen waterstofbruggen vormen met watermoleculen,
dus monosachariden zijn erg goed oplosbaar in water
● 1 ringstructuur
● Functie: snelle energielevering tijdens grote fysieke inspanning
- Disachariden
● Opgebouwd uit twee moleculen monosachariden
● 2 gekoppelde ringstructuren
● Gevormd door een condensatiereactie tussen twee hydroxylgroepen
(OH-groepen)
● Functie: disachariden kunnen dienen als energieopslag als ze goed
oplosbaar zijn in water
- Polysachariden
● Gevormd door polycondensatiereacties tussen monosachariden
● Lange ketens van ringstructuren
● Functie: energieopslag in de vorm van glycogeen en dienen als bouwstof
, Bij een condensatiereactie van monosachariden vormt er een etherbinding -C-O-C- gevormd
onder afsplitsing van een watermolecuul
➔ Ontstaan van di- en polysachariden
Door een hydrolysereactie (watertoevoeging) kunnen di- en polysachariden weer afgebroken
worden tot monosachariden, zodat dit opgenomen kan worden in het bloed.
Fotosynthese:
Koolhydraten worden gevormd in planten bij de fotosynthese. Zonlicht wordt hierbij omgezet
in chemische energie
In het lichaam worden koolhydraten afgebroken door hydrolyse. Enzymen zijn
hiervoor aansprakelijk
Voorbeeld:
Geef de reactievergelijking in structuurformules voor de vorming van lactose uit glucose en
galactose
Geef de reactievergelijking in structuurformules voor de hydrolyse van lactose
§3 Vetten
Begrippen:
Verzadigde vetten: vetzuurketens met geen dubbele of C=C bindingen (dierlijk)
● Vaak in dierlijke producten en zijn bij kamertemperatuur vast
Onverzadigde vetten: vetzuurketens met dubbele of C=C bindingen (plantaardig)
● Vloeibare vetten bij kamertemperatuur → oliën
● Enkelvoudig of meervoudig onverzadigde vetzuren
○ Afhankelijk van hoeveelheid dubbele bindingen
Emulgator: zorgt ervoor dat vet en water in een emulsie gemengd blijven
Vetharding (verharden van olie tot vast vet):
- Onverzadigde vetten(oliën) kunnen onder invloed van een katalysator met waterstof
gas reageren
- C=C bindingen verdwijnen bij deze additiereactie
- Uiteindelijk zijn er verzadigde vetten gevormd
§1 De cel
Cel:
- Eenheid van het leven
- Functies:
● Vermogen tot celdeling en doorgeven van genetisch materiaal
● Vermogen om energie vrij te maken uit verbindingen
● Verbindingen maken die nodig zijn voor het voortbestaan
- Leven is een waterig systeem
- Cel bestaat uit celmembranen die vervolgens bestaan
uit fosfolipiden
● Hydrofobe staart en hydrofiele kop
Dynamisch transport over het celmembraan:
- In een dynamisch systeem moeten voortdurend
voedingsstoffen de cel in en afvalstoffen de cel uit
● Door middel van: diffusie (passief transport)
○ = nettotransport in de richting van de laagste concentratie
○ Dynamisch evenwicht hanteert zich als er beide kanten een gelijke
concentratie opgeloste moleculen is
● Soms ook actief transport (tegen concentratieverschil in)
- Alleen kleine ongeladen moleculen kunnen door een celmembraan diffunderen, voor
grote moleculen en voor ionen is een transporteiwit nodig!
§2 Koolhydraten
Algemene formule koolhydraten: Cn(H2O)m
Koolhydraten kunnen onderverdeeld worden in:
- Monosachariden
● Koolstofatomen en een zuurstofatoom met gebonden OH-groepen
○ OH-groepen kunnen waterstofbruggen vormen met watermoleculen,
dus monosachariden zijn erg goed oplosbaar in water
● 1 ringstructuur
● Functie: snelle energielevering tijdens grote fysieke inspanning
- Disachariden
● Opgebouwd uit twee moleculen monosachariden
● 2 gekoppelde ringstructuren
● Gevormd door een condensatiereactie tussen twee hydroxylgroepen
(OH-groepen)
● Functie: disachariden kunnen dienen als energieopslag als ze goed
oplosbaar zijn in water
- Polysachariden
● Gevormd door polycondensatiereacties tussen monosachariden
● Lange ketens van ringstructuren
● Functie: energieopslag in de vorm van glycogeen en dienen als bouwstof
, Bij een condensatiereactie van monosachariden vormt er een etherbinding -C-O-C- gevormd
onder afsplitsing van een watermolecuul
➔ Ontstaan van di- en polysachariden
Door een hydrolysereactie (watertoevoeging) kunnen di- en polysachariden weer afgebroken
worden tot monosachariden, zodat dit opgenomen kan worden in het bloed.
Fotosynthese:
Koolhydraten worden gevormd in planten bij de fotosynthese. Zonlicht wordt hierbij omgezet
in chemische energie
In het lichaam worden koolhydraten afgebroken door hydrolyse. Enzymen zijn
hiervoor aansprakelijk
Voorbeeld:
Geef de reactievergelijking in structuurformules voor de vorming van lactose uit glucose en
galactose
Geef de reactievergelijking in structuurformules voor de hydrolyse van lactose
§3 Vetten
Begrippen:
Verzadigde vetten: vetzuurketens met geen dubbele of C=C bindingen (dierlijk)
● Vaak in dierlijke producten en zijn bij kamertemperatuur vast
Onverzadigde vetten: vetzuurketens met dubbele of C=C bindingen (plantaardig)
● Vloeibare vetten bij kamertemperatuur → oliën
● Enkelvoudig of meervoudig onverzadigde vetzuren
○ Afhankelijk van hoeveelheid dubbele bindingen
Emulgator: zorgt ervoor dat vet en water in een emulsie gemengd blijven
Vetharding (verharden van olie tot vast vet):
- Onverzadigde vetten(oliën) kunnen onder invloed van een katalysator met waterstof
gas reageren
- C=C bindingen verdwijnen bij deze additiereactie
- Uiteindelijk zijn er verzadigde vetten gevormd
