Economie
Hoofdstuk 1: Basisprincipes van de economie
1.1 Inleiding
Economie is afgeleid van het Grieks: ‘iemand die een huishouden beheert’. Een gezin
is genoodzaakt haar schaarse middelen toe te wijzen aan de verschillende leden van
het gezin, rekening houdend met de mogelijkheden, inspanningen en wensen van
ieder lid.
Het beheer van de middelen is cruciaal aangezien deze middelen schaars zijn.
→ Schaarsheid = betekent dat de samenleving beperkte middelen heeft en dat zij
daarom niet alle goederen en diensten kan produceren die de maatschappij wenst.
→ Economie = de studie van de manier waarop een samenleving haar schaarse
middelen beheert.
→ Economisten = bestuderen hoe mensen beslissingen nemen: hoeveel ze werken,
wat ze kopen en hoe ze met elkaar in wisselwerking staan. Daarnaast analyseren
economisten krachten en trends die de economie in haar geheel treffen.
1.2 De economische kringloop
(De wisselwerking tussen de economische agenten en de keuzes die ze moeten maken)
Economie bestaat uit miljoenen mensen die allerlei activiteiten uitoefenen. Die
mensen staan in constante wisselwerking met elkaar en worden constant
geconfronteerd met de noodzaak om keuzes te maken. Elk van die keuzes gaat gepaard
met een bepaalde kost. Economisten gaan zo keuzes maken zodat de opbrengst van
hun opofferingen maximaal is.
Keuzes dienen gemaakt de worden als gevolg van het feit dat de middelen die nodig
zijn om diensten en goederen te produceren gelimiteerd zijn. Er dienen dus keuzes
gemaakt te worden over de aanwending van deze gelimiteerde factoren.
→ Nood aan model dat in algemene termen verklaart hoe de economie georganiseerd
is en hoe men met elkaar in wisselwerking staan.
Economen gebruiken modellen om de realiteit te vereenvoudigen zodanig dat deze
beter begrijpbaar wordt. In dit hoofdstuk: economische kringloop en
productiemogelijkheidscurve.
De twee basisideeën van de economische kringloop steunen op de gedachte dat de
economische agenten keuzes maken en dat zij in constante wisselwerking met elkaar
staan.
, 1. Economische kringloop
De economische kringloop is een eenvoudige manier om de economische transacties
tussen gezinnen en ondernemingen voor te stellen
Rode lijnen = stromen van goederen, diensten en productiefactoren
Blauwe lijnen = monetaire stromen (= betalingen om ^^^ te verwerven)
Er zijn twee types economische agenten in dit model:
• Gezinnen: eigenaars van productiefactoren en consumeren goederen en
diensten die de ondernemingen produceren
• Ondernemingen: produceren goederen en diensten waarbij ze gebruik maken
van inputs (= gebouwen en machines) en deze worden productiefactoren
genoemd
Productiefactoren stromen van de individuen, die ze bezitten, via de factormarkten
naar de bedrijven die ze dan aanwenden voor het produceren van goederen en
diensten. De geproduceerde goederen bereiken dan via de goederenmarkt diegenen
die ze consumeren. Betalingen vloeien van de bedrijven naar individuen via
factormarkten. Deze middelen vormen het inkomen van de individuen. Wanneer ze
hun inkomen uitgeven om goederen en diensten aan te kopen, vloeit het geld via de
goederenmarkten terug naar de bedrijven.
Besluitvormers = individuen en bedrijven → iedereen zal trachten een zo goed mogelijk
resultaat voor zichzelf te behalen: winst maximaliseren.
→ Bij beslissing hoeveel productiefactoren individuen zullen produceren: keuzes die
hun welzijn maximaliseert.→ Bij beslissing hoeveel productiefactoren producenten
zullen aankopen: keuzes die opbrengsten maximaliseren
,1.3 Keuzes maken en de kost ervan
1.3.1 Principe 1: Mensen worden geconfronteerd met trade-offs
Om iets te bekomen dat we wensen, moeten we meestal iets anders opgeven. Het
nemen van beslissingen vereist het afwegen van de ene betrachting tegenover de
andere. Hiermee bedoelen we dat de meeste dingen in het leven niet gratis zijn.
Sommige zaken lijken gratis, maar dat zijn ze vaak niet.
Wanneer mensen gegroepeerd worden in een samenleving, dan worden ze
geconfronteerd met andere trade-offs.
• De klassieke trade-off in de economische wetenschap is deze tussen ‘boter en
kanonnen’: hoe meer we spenderen aan defensie-uitrusting om ons te
beschermen tegen buitenlandse agressie, hoe minder we kunnen uitgeven aan
consumptiegoederen die onze levensstandaard bepalen.
• Een hedendaagse trade-off is deze tussen milieuzorg en hoge
productieniveaus. Wettelijke eisen die de vervuiling beperken, verhogen de
productiekosten en doen op korte termijn de rendabiliteit van de bedrijven
afnemen.
• Een traditionele trade-off is het afwegen van efficiëntie tegen bilijkheid.
→ Efficiëntie: slaat op wat de samenleving maximaal kan halen uit haar
schaarse middelen
→ Bilijkheid: betekent dat de voordelen van die middelen fair verdeeld
worden onder de leden van de samenleving.
= Efficiëntie geeft aan hoe groot de taart is, bilijkheid geeft de manier waarop
de taart verdeeld wordt.
Het feit dat we inzien dat mensen trade-offs maken, biedt op zich nog geen verklaring
voor de beslissingen die genomen worden. Het inzicht is wel belangrijk, omdat mensen
de neiging vertonen goede beslissingen te nemen op voorwaarde dat ze de opties
waarover ze beschikken gaan begrijpen.
Ook de overheid moet keuzes maken wat ze doen met hun beschikbare financiële
middelen want ook zij zullen bepaalde zaken moeten opgeven. Dit veroorzaakt vaak
controverse omdat belangengroepen denken dat zij een invloed kunnen brengen in die
budgetuitgaven van de overheid, maar dat is eigenlijk niet zo. We treffen dit dus aan
op verschillende niveaus.
Voorbeelden: - Op reis of een nieuwe wagen
- Ontspanning of gaan werken
, 1.3.2 Principe 2: De kost van iets is wat je ervoor opgeeft
Voor het nemen van beslissingen dien je de kosten en opbrengsten van verschillende
alternatieven te vergelijken. Het gaat altijd om kiezen en verliezen. Dit brengt ons bij
een sleutelbegrip in de economische literatuur: opportuniteitskost
De opportuniteitskost van iets is wat je ervoor opgeeft om het goed te verwerven.
2. De productiemogelijkheidscurve
Een belangrijke keuze waarmee producenten geconfronteerd worden, is de
hoeveelheid goederen die zij zullen produceren gegeven de productiefactoren
waarover ze beschikken.
→ Stel dat een ondernemer meerdere goederen produceert. Hij zal dan moeten
beslissen hoeveel hij van elk product maakt met de productiefactoren waarover hij
beschikt, aangezien de keuze van niet het ene maar wel het andere goed te produceren
gaat gepaard met een bepaalde kost.
Dit wordt aangekaart in de analyse van de productiemogelijkheidscurve die voor een
economie de allocatie van de productiefactoren en de daaruit voortvloeiende
productieniveaus weergeeft. De productiemogelijkheidscurve is de grafische
voorstelling van de verschillende mogelijke outputcombinaties gegeven een bepaalde
productietechnologie en de totale hoeveelheid beschikbare productiefactoren.
Hoofdstuk 1: Basisprincipes van de economie
1.1 Inleiding
Economie is afgeleid van het Grieks: ‘iemand die een huishouden beheert’. Een gezin
is genoodzaakt haar schaarse middelen toe te wijzen aan de verschillende leden van
het gezin, rekening houdend met de mogelijkheden, inspanningen en wensen van
ieder lid.
Het beheer van de middelen is cruciaal aangezien deze middelen schaars zijn.
→ Schaarsheid = betekent dat de samenleving beperkte middelen heeft en dat zij
daarom niet alle goederen en diensten kan produceren die de maatschappij wenst.
→ Economie = de studie van de manier waarop een samenleving haar schaarse
middelen beheert.
→ Economisten = bestuderen hoe mensen beslissingen nemen: hoeveel ze werken,
wat ze kopen en hoe ze met elkaar in wisselwerking staan. Daarnaast analyseren
economisten krachten en trends die de economie in haar geheel treffen.
1.2 De economische kringloop
(De wisselwerking tussen de economische agenten en de keuzes die ze moeten maken)
Economie bestaat uit miljoenen mensen die allerlei activiteiten uitoefenen. Die
mensen staan in constante wisselwerking met elkaar en worden constant
geconfronteerd met de noodzaak om keuzes te maken. Elk van die keuzes gaat gepaard
met een bepaalde kost. Economisten gaan zo keuzes maken zodat de opbrengst van
hun opofferingen maximaal is.
Keuzes dienen gemaakt de worden als gevolg van het feit dat de middelen die nodig
zijn om diensten en goederen te produceren gelimiteerd zijn. Er dienen dus keuzes
gemaakt te worden over de aanwending van deze gelimiteerde factoren.
→ Nood aan model dat in algemene termen verklaart hoe de economie georganiseerd
is en hoe men met elkaar in wisselwerking staan.
Economen gebruiken modellen om de realiteit te vereenvoudigen zodanig dat deze
beter begrijpbaar wordt. In dit hoofdstuk: economische kringloop en
productiemogelijkheidscurve.
De twee basisideeën van de economische kringloop steunen op de gedachte dat de
economische agenten keuzes maken en dat zij in constante wisselwerking met elkaar
staan.
, 1. Economische kringloop
De economische kringloop is een eenvoudige manier om de economische transacties
tussen gezinnen en ondernemingen voor te stellen
Rode lijnen = stromen van goederen, diensten en productiefactoren
Blauwe lijnen = monetaire stromen (= betalingen om ^^^ te verwerven)
Er zijn twee types economische agenten in dit model:
• Gezinnen: eigenaars van productiefactoren en consumeren goederen en
diensten die de ondernemingen produceren
• Ondernemingen: produceren goederen en diensten waarbij ze gebruik maken
van inputs (= gebouwen en machines) en deze worden productiefactoren
genoemd
Productiefactoren stromen van de individuen, die ze bezitten, via de factormarkten
naar de bedrijven die ze dan aanwenden voor het produceren van goederen en
diensten. De geproduceerde goederen bereiken dan via de goederenmarkt diegenen
die ze consumeren. Betalingen vloeien van de bedrijven naar individuen via
factormarkten. Deze middelen vormen het inkomen van de individuen. Wanneer ze
hun inkomen uitgeven om goederen en diensten aan te kopen, vloeit het geld via de
goederenmarkten terug naar de bedrijven.
Besluitvormers = individuen en bedrijven → iedereen zal trachten een zo goed mogelijk
resultaat voor zichzelf te behalen: winst maximaliseren.
→ Bij beslissing hoeveel productiefactoren individuen zullen produceren: keuzes die
hun welzijn maximaliseert.→ Bij beslissing hoeveel productiefactoren producenten
zullen aankopen: keuzes die opbrengsten maximaliseren
,1.3 Keuzes maken en de kost ervan
1.3.1 Principe 1: Mensen worden geconfronteerd met trade-offs
Om iets te bekomen dat we wensen, moeten we meestal iets anders opgeven. Het
nemen van beslissingen vereist het afwegen van de ene betrachting tegenover de
andere. Hiermee bedoelen we dat de meeste dingen in het leven niet gratis zijn.
Sommige zaken lijken gratis, maar dat zijn ze vaak niet.
Wanneer mensen gegroepeerd worden in een samenleving, dan worden ze
geconfronteerd met andere trade-offs.
• De klassieke trade-off in de economische wetenschap is deze tussen ‘boter en
kanonnen’: hoe meer we spenderen aan defensie-uitrusting om ons te
beschermen tegen buitenlandse agressie, hoe minder we kunnen uitgeven aan
consumptiegoederen die onze levensstandaard bepalen.
• Een hedendaagse trade-off is deze tussen milieuzorg en hoge
productieniveaus. Wettelijke eisen die de vervuiling beperken, verhogen de
productiekosten en doen op korte termijn de rendabiliteit van de bedrijven
afnemen.
• Een traditionele trade-off is het afwegen van efficiëntie tegen bilijkheid.
→ Efficiëntie: slaat op wat de samenleving maximaal kan halen uit haar
schaarse middelen
→ Bilijkheid: betekent dat de voordelen van die middelen fair verdeeld
worden onder de leden van de samenleving.
= Efficiëntie geeft aan hoe groot de taart is, bilijkheid geeft de manier waarop
de taart verdeeld wordt.
Het feit dat we inzien dat mensen trade-offs maken, biedt op zich nog geen verklaring
voor de beslissingen die genomen worden. Het inzicht is wel belangrijk, omdat mensen
de neiging vertonen goede beslissingen te nemen op voorwaarde dat ze de opties
waarover ze beschikken gaan begrijpen.
Ook de overheid moet keuzes maken wat ze doen met hun beschikbare financiële
middelen want ook zij zullen bepaalde zaken moeten opgeven. Dit veroorzaakt vaak
controverse omdat belangengroepen denken dat zij een invloed kunnen brengen in die
budgetuitgaven van de overheid, maar dat is eigenlijk niet zo. We treffen dit dus aan
op verschillende niveaus.
Voorbeelden: - Op reis of een nieuwe wagen
- Ontspanning of gaan werken
, 1.3.2 Principe 2: De kost van iets is wat je ervoor opgeeft
Voor het nemen van beslissingen dien je de kosten en opbrengsten van verschillende
alternatieven te vergelijken. Het gaat altijd om kiezen en verliezen. Dit brengt ons bij
een sleutelbegrip in de economische literatuur: opportuniteitskost
De opportuniteitskost van iets is wat je ervoor opgeeft om het goed te verwerven.
2. De productiemogelijkheidscurve
Een belangrijke keuze waarmee producenten geconfronteerd worden, is de
hoeveelheid goederen die zij zullen produceren gegeven de productiefactoren
waarover ze beschikken.
→ Stel dat een ondernemer meerdere goederen produceert. Hij zal dan moeten
beslissen hoeveel hij van elk product maakt met de productiefactoren waarover hij
beschikt, aangezien de keuze van niet het ene maar wel het andere goed te produceren
gaat gepaard met een bepaalde kost.
Dit wordt aangekaart in de analyse van de productiemogelijkheidscurve die voor een
economie de allocatie van de productiefactoren en de daaruit voortvloeiende
productieniveaus weergeeft. De productiemogelijkheidscurve is de grafische
voorstelling van de verschillende mogelijke outputcombinaties gegeven een bepaalde
productietechnologie en de totale hoeveelheid beschikbare productiefactoren.
