Straf(proces)recht week 12 hoorcollege en werkgroep uitwerkingen

Strafrecht week 12

Hoorcollege:

Sick or bad Het penitentiaire strafrecht

 Denken over strafrecht

 Wat is goed en wat is fout?

 Een stukje geschiedenis

 De penitentiaire beginselenwet

 Geen straf zonder schuld

Anno 2022:

 Maatschappelijke opvattingen zijn verhard  er kan niet hard genoeg worden gestraft

 Zwaarder straffen: na 1987 meer keren levenslang dan 50 jaar daarvoor

 Risicomijdende samenleving

 Strafrecht als de oplossing?

Denken over strafrecht 1

 Romeinen tot aan de vroege middeleeuwen:

o Tallo-beginsel (‘oog om oog’)  als iemand jou een oog uitstak mocht jij dat bij een
ander ook doen

 Middeleeuwen: hoe kom je aan bewijs?

 1886 (invoering Wetboek van Sr)

Denken over strafrecht 2

De 5 perioden na 1886:  denken aan wat goed en wat fout is, was heel duidelijk onderscheid,
mensen die voor VS waren waren goed en mensen die voor Rusland waren waren slecht.

 1886 – 1926: het ethische strafrecht

o Alles wijkt voor de belangen van een integer strafproces

 1926 – 1950: het autoritaire strafrecht

o Terechtwijzen, vergelden

 1950 – 1970: wederopbouw en zuilenmaatschappij

o Paternalisme overheid, resocialisatie veroordeelde

 1970 – 1955: de individualisering

o De (verdachte of veroordeelde) burger krijgt meer rechten

 Na 1955: de risicosamenleving

o Vergelden, opkomst slachtofferstrafrecht

, Denken over strafrecht 3

1950 – 1995

 Mondiale en lokale overzichtelijkheid

 Gezag van autoriteit/uniform is heilig

 Vervaging onderscheidt tussen goed en fout

 Opkomst strafrecht als media – amusement (de ‘drama democratie’)

Wat is goed en wat is fout?

 Vergelding van de daad (daadstrafrecht)  klassieke richting

 Resocialisatie van de dader (daderstrafrecht)  moderne richting

Een stukje geschiedenis

 Menselijk lichaam en menselijke geest

 Door dodenstraffen etc. werd een soort preventie gediend

 Rasphuis (gevangenis voor mannen) en Spinhuis (gevangenis voor vrouwen)
(16e eeuw)  de verbetering van de gedetineerde kwam centraal te staan, dat idee heeft
zich uitgerold in andere landen. Helaas is dat na een eeuw weer op de achtergrond geraakt.
Daarna wordt het verwijderen van delinquenten uit de samenleving weer het belangrijkste
doel.

Een stukje geschiedenis 2

 Veenhuizen in Drenthe  disfunctionerende mensen werden hier heen geplaatst,

 1886: cellulair opsluiten  eerste zichtbare wijziging in verandering van overheid: opsluiten
in je eentje op cel. Je straf eenzaam te ondergaan afgesloten van de buitenwereld. Want
sanctie was toen in die periode puur punitief. De wetgever van 1886 heeft het zo simpel
mogelijk willen houden we kenden toen 3 straffen: gevangenisstraf, hechtenis en de
geldboete. Onderscheid tussen gevangenisstraf en hechtenis is heel klein, want hechtenis is
vrijheidsbeneming van 6 maanden of korter. Maar nu is dat ook nog steeds alleen het
verschil. Uitgangspunt was toen gevangenisstraf en eigenlijk was de geldboete alleen voor
hele bijzondere gevallen. De eerste strafwetgever was afkerig tegen geldboetes en van
maatregelen wilde die in het begin nog helemaal niks weten.

Een stukje geschiedenis 4

 Gevolgen voor Nederland van de eerste wereldoorlog (opvang vluchtelingen, noodzakelijke
detentie voor geïnterneerden, detentie voor grote groep oorlogswoekeraars)

 Ervaringen van autoriteiten met detentie, opgesloten door duitse bezetter tijdens Tweede
wereldoorlog.

Een stukje geschiedenis 5

 Gemeenschapsregime en differentiatie  snachts in je eentje opgesloten op cel, overdag
met andere sport, recreatie etc.