Samenvatting – Het Nederlandse Strafprocesrecht, 10de druk
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 – Plaatsbepaling en doel strafproces(recht) ................................................................................ 2
§1 Strafrecht als sanctierecht ............................................................................................................................. 2
§2 De verhouding strafprocesrecht – materieel strafrecht ................................................................................. 3
§3 Doeleinden van het strafprocesrecht, spanningen ........................................................................................ 3
§5 Naar een gemoderniseerd Wetboek van Strafvordering ............................................................................... 4
Hoofdstuk 2 – Bronnen van het Nederlands strafprocesrecht ......................................................................... 5
§2 Bij de wet voorzien ......................................................................................................................................... 5
§3 Strafvordering ................................................................................................................................................ 5
§4 De exclusiviteit van de wettelijke regeling ..................................................................................................... 5
§8 Verdragen en EU-recht .................................................................................................................................. 5
Hoofdstuk 3 – Uitgangspunten en beginselen van het Nederlandse strafprocesrecht...................................... 6
§1 Inleiding ......................................................................................................................................................... 6
§2 Klassieke uitgangspunten .............................................................................................................................. 6
§3 Beginselen van behoorlijk strafprocesrecht ................................................................................................... 8
Hoofdstuk 4 – Personen en organen in de strafrechtspleging .......................................................................... 9
§5 De verdachte .................................................................................................................................................. 9
§7 De raadsman................................................................................................................................................ 10
§8 De politie ...................................................................................................................................................... 11
§9 Het openbaar ministerie .............................................................................................................................. 12
§13 De getuige.................................................................................................................................................. 12
§14 De deskundige............................................................................................................................................ 13
Hoofdstuk 6 – Vervolgbaarheid .................................................................................................................... 14
§8 Verjaring ...................................................................................................................................................... 14
§9 Transactie .................................................................................................................................................... 15
§10 Strafbeschikking......................................................................................................................................... 15
Hoofdstuk 9 – Opsporingsonderzoek ............................................................................................................ 15
§1 Centrale begrippen ...................................................................................................................................... 15
§4 Verhoor van de verdachte............................................................................................................................ 17
§9 Fotograferen, filmen en ANPR ..................................................................................................................... 18
§10 Gebruik van in het verleden verzamelde informatie .................................................................................. 18
§11 Vorderen van gegevens ............................................................................................................................. 19
1
, §14 Cameratoezicht .......................................................................................................................................... 19
§15 Gebruik van controlebevoegdheden ten behoeve van de opsporing ......................................................... 19
Hoofdstuk 11 – Vrijheidsbenemende dwangmiddelen .................................................................................. 20
§1 Inleiding: begripsbepalingen en algemene uitgangspunten ........................................................................ 20
§2 Staande houden ........................................................................................................................................... 21
§3 Aanhouden................................................................................................................................................... 22
§4 Ophouden voor onderzoek........................................................................................................................... 22
§5 Inverzekeringstelling .................................................................................................................................... 23
§6 Voorlopige hechtenis ................................................................................................................................... 23
Hoofdstuk 1 – Plaatsbepaling en doel strafproces(recht)
§1 Strafrecht als sanctierecht
De straf is niet-reparatoir van aard. Het gaat om een terechtwijzing door middel van leedtoevoeging.
Dat neemt niet weg dat enerzijds in het strafrecht ook wel enige plaats ingeruimd voor reparatoire
2
, sancties. Toewijzing van de vordering van benadeelde partij (art. 361), ontneming van het
wederrechtelijk verkregen voordeel (art. 36e Sr) en oplegging van de verplichting tot betaling van een
som geld ten behoeve van het slachtoffer aan de staat (art. 36f Sr) zijn strafrechtelijke sancties die tot
concrete reparatie van onrecht strekken.
Tussen aan de ene kant het strafrechtelijk stelsel van rechtshandhaving en aan de andere kant de
stelsels van burgerrechtelijke rechtshandhaving staan dus geen waterdichte schotten. Er is alleen 1
sanctie die met exclusiviteit in het strafrecht is ondergebracht: de vrijheidsstraf
Belangrijk verschilpunt tussen beide handhavingsstelsels is dat administratieve sancties in beginsel door
het bestuur zelf zonder rechterlijke tussenkomst plegen te worden opgelegd. Het bestuur past
bestuursdwang toe, legt een bestuurlijke boete op en rekt een vergunning in zonder dat daaraan een
rechter te pas komt. Dat is anders in het strafrecht. Daarin geldt van oudsher als belangrijk uitgangspunt
dat de straf door de rechter wordt opgelegd.
De strafbeschikking: Volgens artikel 257a kan de officier van justitie voor overtredingen en voor
misdrijven waarop naar de wettelijke omschrijving gevangenisstraf is gesteld van niet meer dan 6 jaar,
een strafbeschikking uitvaardige. Zo’n strafbeschikking kan inhouden dat een taakstraf van ten hoogste
180 uur, een geldboete, een onttrekking aan het verkeer, een verplichting tot betaling aan de staat van
geld ten behoeve van het slachtoffer of een ontzegging van de bevoegdheid tot het besturen van
motorrijtuigen voor ten hoogste 6 maanden wordt opgelegd. Wel geldt dat, als men bezwaren heeft
tegen de strafbeschikking, men bij de rechter terecht moet kunnen. Het verzet van artikel 257e en 257f
maakt dat mogelijk.
§2 De verhouding strafprocesrecht – materieel strafrecht
Drie grote onderdelen van het strafrecht:
1. Materiële strafrecht
2. Strafprocesrecht
3. Penitentiaire recht
Het materiële strafrecht zegt welke gedragingen onder welke omstandigheden strafbaar zijn en met
welke straf zij worden bedreigd. Het strafprocesrecht bepaalt hoe en door wie wordt onderzocht of een
strafbaar feit is begaan en door wie en naar welke maatstaven daarover en over de daaraan te verbinden
strafrechtelijke sancties wordt beslist. Het penitentiair recht leert welke de strafrechtelijke sancties zijn
en door wie en hoe deze ten uitvoer worden gelegd.
§3 Doeleinden van het strafprocesrecht, spanningen
Het strafproces is, zoals betoogd, de noodzakelijke schakel tussen het strafbaar feit en de door de
rechter – en soms ook door de officier van justitie – op te leggen strafrechtelijke sanctie.
Enerzijds legitimeert het de overheid op een bepaalde, vaak voor de betrokkenen bezwarende wijze op
te treden. Anderzijds worden tegelijk grenzen aangegeven waaraan de hanteerders van de bevoegdheid
zich hebben te houden. Dit is de keerzijde van de medaille.
De twee aspecten van het strafprocesrecht:
1. Bevoegdheidsdoelstelling
2. Begrenzing van die bevoegdheid
Gematigd accusatoir = Daarmee wordt geduid op de tegenstelling tussen het accusatoir en het
inquisitoire proces.
3
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 – Plaatsbepaling en doel strafproces(recht) ................................................................................ 2
§1 Strafrecht als sanctierecht ............................................................................................................................. 2
§2 De verhouding strafprocesrecht – materieel strafrecht ................................................................................. 3
§3 Doeleinden van het strafprocesrecht, spanningen ........................................................................................ 3
§5 Naar een gemoderniseerd Wetboek van Strafvordering ............................................................................... 4
Hoofdstuk 2 – Bronnen van het Nederlands strafprocesrecht ......................................................................... 5
§2 Bij de wet voorzien ......................................................................................................................................... 5
§3 Strafvordering ................................................................................................................................................ 5
§4 De exclusiviteit van de wettelijke regeling ..................................................................................................... 5
§8 Verdragen en EU-recht .................................................................................................................................. 5
Hoofdstuk 3 – Uitgangspunten en beginselen van het Nederlandse strafprocesrecht...................................... 6
§1 Inleiding ......................................................................................................................................................... 6
§2 Klassieke uitgangspunten .............................................................................................................................. 6
§3 Beginselen van behoorlijk strafprocesrecht ................................................................................................... 8
Hoofdstuk 4 – Personen en organen in de strafrechtspleging .......................................................................... 9
§5 De verdachte .................................................................................................................................................. 9
§7 De raadsman................................................................................................................................................ 10
§8 De politie ...................................................................................................................................................... 11
§9 Het openbaar ministerie .............................................................................................................................. 12
§13 De getuige.................................................................................................................................................. 12
§14 De deskundige............................................................................................................................................ 13
Hoofdstuk 6 – Vervolgbaarheid .................................................................................................................... 14
§8 Verjaring ...................................................................................................................................................... 14
§9 Transactie .................................................................................................................................................... 15
§10 Strafbeschikking......................................................................................................................................... 15
Hoofdstuk 9 – Opsporingsonderzoek ............................................................................................................ 15
§1 Centrale begrippen ...................................................................................................................................... 15
§4 Verhoor van de verdachte............................................................................................................................ 17
§9 Fotograferen, filmen en ANPR ..................................................................................................................... 18
§10 Gebruik van in het verleden verzamelde informatie .................................................................................. 18
§11 Vorderen van gegevens ............................................................................................................................. 19
1
, §14 Cameratoezicht .......................................................................................................................................... 19
§15 Gebruik van controlebevoegdheden ten behoeve van de opsporing ......................................................... 19
Hoofdstuk 11 – Vrijheidsbenemende dwangmiddelen .................................................................................. 20
§1 Inleiding: begripsbepalingen en algemene uitgangspunten ........................................................................ 20
§2 Staande houden ........................................................................................................................................... 21
§3 Aanhouden................................................................................................................................................... 22
§4 Ophouden voor onderzoek........................................................................................................................... 22
§5 Inverzekeringstelling .................................................................................................................................... 23
§6 Voorlopige hechtenis ................................................................................................................................... 23
Hoofdstuk 1 – Plaatsbepaling en doel strafproces(recht)
§1 Strafrecht als sanctierecht
De straf is niet-reparatoir van aard. Het gaat om een terechtwijzing door middel van leedtoevoeging.
Dat neemt niet weg dat enerzijds in het strafrecht ook wel enige plaats ingeruimd voor reparatoire
2
, sancties. Toewijzing van de vordering van benadeelde partij (art. 361), ontneming van het
wederrechtelijk verkregen voordeel (art. 36e Sr) en oplegging van de verplichting tot betaling van een
som geld ten behoeve van het slachtoffer aan de staat (art. 36f Sr) zijn strafrechtelijke sancties die tot
concrete reparatie van onrecht strekken.
Tussen aan de ene kant het strafrechtelijk stelsel van rechtshandhaving en aan de andere kant de
stelsels van burgerrechtelijke rechtshandhaving staan dus geen waterdichte schotten. Er is alleen 1
sanctie die met exclusiviteit in het strafrecht is ondergebracht: de vrijheidsstraf
Belangrijk verschilpunt tussen beide handhavingsstelsels is dat administratieve sancties in beginsel door
het bestuur zelf zonder rechterlijke tussenkomst plegen te worden opgelegd. Het bestuur past
bestuursdwang toe, legt een bestuurlijke boete op en rekt een vergunning in zonder dat daaraan een
rechter te pas komt. Dat is anders in het strafrecht. Daarin geldt van oudsher als belangrijk uitgangspunt
dat de straf door de rechter wordt opgelegd.
De strafbeschikking: Volgens artikel 257a kan de officier van justitie voor overtredingen en voor
misdrijven waarop naar de wettelijke omschrijving gevangenisstraf is gesteld van niet meer dan 6 jaar,
een strafbeschikking uitvaardige. Zo’n strafbeschikking kan inhouden dat een taakstraf van ten hoogste
180 uur, een geldboete, een onttrekking aan het verkeer, een verplichting tot betaling aan de staat van
geld ten behoeve van het slachtoffer of een ontzegging van de bevoegdheid tot het besturen van
motorrijtuigen voor ten hoogste 6 maanden wordt opgelegd. Wel geldt dat, als men bezwaren heeft
tegen de strafbeschikking, men bij de rechter terecht moet kunnen. Het verzet van artikel 257e en 257f
maakt dat mogelijk.
§2 De verhouding strafprocesrecht – materieel strafrecht
Drie grote onderdelen van het strafrecht:
1. Materiële strafrecht
2. Strafprocesrecht
3. Penitentiaire recht
Het materiële strafrecht zegt welke gedragingen onder welke omstandigheden strafbaar zijn en met
welke straf zij worden bedreigd. Het strafprocesrecht bepaalt hoe en door wie wordt onderzocht of een
strafbaar feit is begaan en door wie en naar welke maatstaven daarover en over de daaraan te verbinden
strafrechtelijke sancties wordt beslist. Het penitentiair recht leert welke de strafrechtelijke sancties zijn
en door wie en hoe deze ten uitvoer worden gelegd.
§3 Doeleinden van het strafprocesrecht, spanningen
Het strafproces is, zoals betoogd, de noodzakelijke schakel tussen het strafbaar feit en de door de
rechter – en soms ook door de officier van justitie – op te leggen strafrechtelijke sanctie.
Enerzijds legitimeert het de overheid op een bepaalde, vaak voor de betrokkenen bezwarende wijze op
te treden. Anderzijds worden tegelijk grenzen aangegeven waaraan de hanteerders van de bevoegdheid
zich hebben te houden. Dit is de keerzijde van de medaille.
De twee aspecten van het strafprocesrecht:
1. Bevoegdheidsdoelstelling
2. Begrenzing van die bevoegdheid
Gematigd accusatoir = Daarmee wordt geduid op de tegenstelling tussen het accusatoir en het
inquisitoire proces.
3
