De cognitief-gedragstherapeutische benadering
Cognitieve gedragstherapie is een vorm van psychotherapie die je leert om anders tegen
problematische situaties aan te kijken en er anders mee om te gaan.
Het behaviorisme
Behaviorisme: ons gedrag wordt bepaald door de omgeving. Ons gedrag is aangeleerd door
de omgeving.
Effectief hulpverlenen door problemen te zien als:
- Denkproblemen
- Gedragsproblemen
(emotionele) problemen zijn gevolg van:
- Eenzijdige of disfunctionele interpretatie
- Verkeer of niet aangeleerd gedrag
Doel CGT: veranderen van denken van de cliënt en het aanleren van of stimuleren tot nieuw
gedrag.
Behaviorisme/gedragstherapie
- Ontstaan: uit kritiek op de psychoanalyse
Uitgangspunten
- Gedrag is aangeleerd of niet aangeleerd of foutief aangeleerd (verlegenheid,
verslaving, angst)
- Nieuw gedrag kan aangeleerd worden via concrete opdrachten
- Waarneembaar gedrag
- Tabula rasa (mens wordt als een leeg blad geboren (reacties vormt kind)
- Emotionele problemen oplossen door nieuw of ander gedrag te leren
Drie vormen van leren:
1. Klassieke conditionering (pavlov)
2. Operante conditionering (skinner)
3. Model-leren (bandura)
Klassieke conditionering (onderzoek pavlov)
Stimulus > respons
(Reflexmatig associatief leren)
- Een (nare) ervaring in een bepaalde omgeving
(stimulus) roept bijv. angst (respons) op.
- Gevolg: louter een (vergelijkbare) omgeving roept al
angst (of prettige gevoelens!) op.
- Niet iedereen even gevoelig voor conditionering!
- Extinctie en generalisatie
, - (verslaving) cue-exposure (blootstaan aan… niet mogen nuttigen; alternatieven
gedachten, gedrag)
- (trauma) systematische desensitsatie (stapsgewijs) eerst in vitro (imaginair), dan in
vivo (echt)
OCS: ongeconditioneerde stimulus = stimulus waarop automatisch een reactie wordt
vertoont
OCR: ongeconditioneerde respons: biologische reflexmatige reactie
Toepassing:
1. Het optreden van een CS kan worden beïnvloed. De cliënt leren om moeilijke
situaties uit de weg te gaan, zodat de geleerde respons niet ‘getriggered’ wordt
2. De CS kan anders geëvalueerd worden: men kan een andere betekenis geven aan de
stimulus (situatie/gebeurtenis).
3. De associatiesterkte tussen Cs en OCS kan worden beïnvloed door de cliënt te
confronteren met de CS zonder dat de OCS optreedt. Hierdoor neemt de CR af. Dit
gebeurd bij ‘cue-exposure’.
4. De evaluatie van de OCS-representatie kan worden beïnvloed, door bijvoorbeeld
geruststellende informatie aan de cliënt te geven
5. De CR kan ook direct worden beïnvloed, door de cliënt bijvoorbeeld
ontspanningsoefeningen te leren of door medicatie.
Operante conditionering (Skinner 1904-1990)
Gaat niet om associatief leren, maar om gedrag dat in frequentie toeneemt, afhankelijk van
het gevolg van dat gedrag. Deze gevolgen kunnen het gedrag versterken of niet. Als op een
bepaald gedrag een beloning volgt, neemt het gedrag toe. Als het genegeerd of gestraft
wordt neemt het af.
- Gevolgen van (toevallig) gedrag in de beleving van de handelende persoon
- Gedrag dat wordt ‘beloond’ wordt herhaald!
- Gedrag dat wordt bestraft/genegeerd wordt niet herhaald
Operante technieken: straffen, belonen, negeren, ‘shaping’ (elk deelstapje wordt beloond
tot dat grote gehelen geleerd zijn)
Operante technieken:
Positieve bekrachtiging: Positieve straf:
Het gedrag leidt tot iets prettigs voor de Het gedrag leidt tot iets onaangenaams;
cliënt; Het gedrag neemt af
Het gedrag neemt toe.
Negatieve bekrachtiging (beloning): Negatieve straf:
het gedrag leidt tot het vermijden van iets Het gedrag leidt tot het verliezen van iets
vervelends; aangenaams;
Het vermijdgedrag neemt toe Het gedrag neemt af.
Cognitieve gedragstherapie is een vorm van psychotherapie die je leert om anders tegen
problematische situaties aan te kijken en er anders mee om te gaan.
Het behaviorisme
Behaviorisme: ons gedrag wordt bepaald door de omgeving. Ons gedrag is aangeleerd door
de omgeving.
Effectief hulpverlenen door problemen te zien als:
- Denkproblemen
- Gedragsproblemen
(emotionele) problemen zijn gevolg van:
- Eenzijdige of disfunctionele interpretatie
- Verkeer of niet aangeleerd gedrag
Doel CGT: veranderen van denken van de cliënt en het aanleren van of stimuleren tot nieuw
gedrag.
Behaviorisme/gedragstherapie
- Ontstaan: uit kritiek op de psychoanalyse
Uitgangspunten
- Gedrag is aangeleerd of niet aangeleerd of foutief aangeleerd (verlegenheid,
verslaving, angst)
- Nieuw gedrag kan aangeleerd worden via concrete opdrachten
- Waarneembaar gedrag
- Tabula rasa (mens wordt als een leeg blad geboren (reacties vormt kind)
- Emotionele problemen oplossen door nieuw of ander gedrag te leren
Drie vormen van leren:
1. Klassieke conditionering (pavlov)
2. Operante conditionering (skinner)
3. Model-leren (bandura)
Klassieke conditionering (onderzoek pavlov)
Stimulus > respons
(Reflexmatig associatief leren)
- Een (nare) ervaring in een bepaalde omgeving
(stimulus) roept bijv. angst (respons) op.
- Gevolg: louter een (vergelijkbare) omgeving roept al
angst (of prettige gevoelens!) op.
- Niet iedereen even gevoelig voor conditionering!
- Extinctie en generalisatie
, - (verslaving) cue-exposure (blootstaan aan… niet mogen nuttigen; alternatieven
gedachten, gedrag)
- (trauma) systematische desensitsatie (stapsgewijs) eerst in vitro (imaginair), dan in
vivo (echt)
OCS: ongeconditioneerde stimulus = stimulus waarop automatisch een reactie wordt
vertoont
OCR: ongeconditioneerde respons: biologische reflexmatige reactie
Toepassing:
1. Het optreden van een CS kan worden beïnvloed. De cliënt leren om moeilijke
situaties uit de weg te gaan, zodat de geleerde respons niet ‘getriggered’ wordt
2. De CS kan anders geëvalueerd worden: men kan een andere betekenis geven aan de
stimulus (situatie/gebeurtenis).
3. De associatiesterkte tussen Cs en OCS kan worden beïnvloed door de cliënt te
confronteren met de CS zonder dat de OCS optreedt. Hierdoor neemt de CR af. Dit
gebeurd bij ‘cue-exposure’.
4. De evaluatie van de OCS-representatie kan worden beïnvloed, door bijvoorbeeld
geruststellende informatie aan de cliënt te geven
5. De CR kan ook direct worden beïnvloed, door de cliënt bijvoorbeeld
ontspanningsoefeningen te leren of door medicatie.
Operante conditionering (Skinner 1904-1990)
Gaat niet om associatief leren, maar om gedrag dat in frequentie toeneemt, afhankelijk van
het gevolg van dat gedrag. Deze gevolgen kunnen het gedrag versterken of niet. Als op een
bepaald gedrag een beloning volgt, neemt het gedrag toe. Als het genegeerd of gestraft
wordt neemt het af.
- Gevolgen van (toevallig) gedrag in de beleving van de handelende persoon
- Gedrag dat wordt ‘beloond’ wordt herhaald!
- Gedrag dat wordt bestraft/genegeerd wordt niet herhaald
Operante technieken: straffen, belonen, negeren, ‘shaping’ (elk deelstapje wordt beloond
tot dat grote gehelen geleerd zijn)
Operante technieken:
Positieve bekrachtiging: Positieve straf:
Het gedrag leidt tot iets prettigs voor de Het gedrag leidt tot iets onaangenaams;
cliënt; Het gedrag neemt af
Het gedrag neemt toe.
Negatieve bekrachtiging (beloning): Negatieve straf:
het gedrag leidt tot het vermijden van iets Het gedrag leidt tot het verliezen van iets
vervelends; aangenaams;
Het vermijdgedrag neemt toe Het gedrag neemt af.
