Cariologie 3 speeksel en cariës ontwikkeling.docx

Cariologie 3 speeksel en cariës ontwikkeling

Leerdoel
 Je kunt functie van speeksel als cariësrisicofactor uitleggen en indien nodig adequate
behandeling of doorverwijzing indiceren.


Speeksel is een multifunctionele vloeistof, het is rijk aan moleculen die ieder zijn eigen rol
spelen in de handhaving van een gezonde mond. Zo bevat speeksel antimicrobiële eiwitten
waaronder lactoferinne, lysozym en lactoperoxidase, deze kunnen het aantal bacteriën en
schimmels bewerken totdat het in mooi evenwicht is. Zodoende draagt speeksel bij aan het
voorkomen van infecties en ontstekingen. Speeksel is ook uitgerust met het aan factoren die
de schadelijke inwerking van zuren, afkomstig uit bacteriën, voeding en dranken kunnen
beperken tot het minimum. Bij de buffercapaciteiten van speeksel zorgt het bicarbonaat
ervoor dat de zuren in de mond worden geneutraliseerd want bij te veel pH zal de tand
oplossen. Verder bevat speeksel ook glycoproteïnen, dit zijn musine die bijdragen aan de
bevochtiging en besmering van de harde en zachte weefsels in de mond, hierdoor kan je
makkelijker spreken, kauwen, slikken en ook proeven. Kortom, speeksel is samen met
andere factoren zoals mondhygiëne en voeding van belang voor een gezonde mond.
Functie speeksel:
 Antimicrobieel; aantal bacteriën en schimmels worden bewerkt in evenwicht
 Herstel: Voorkomen van infecties en ontstekingen
 Neutraliseert de pH: Buffercapaciteit
 Bescherming en bevochtiging hard en zacht weefsel; glycoproteïne
 Verteringsproces: amylase, lipase etc




Speekselklieren
1. Oorspeekselklier (glandula parotis)
2. Onderkaakspeekselklier (glandula submandibularis)
3. Ondertongspeekselklier (glandula sublingualis)

, Speeksel wordt geproduceerd door kleine en grote speekselklieren. De drie bovenstaande
speekselklieren behoren tot de grote speekselkieren. Kleine speeksel zijn in grote getallen
aanwezig in de mucosa van de tong, palatum, wangen en lippen. Deze klieren dragen minder
bij aan het volume van het speeksel maar deze spelen een zeer belangrijke rol bij de
bevochtiging en afweer. Het speeksel dat door alle klieren wordt aangemaakt verzamelt zich
in de mond en dat noemen we het totaal speeksel. De speekselklieren produceren ieder een
uniek soort speeksel.
 Speeksel uit de parotis bevat veel amylase, dit is een enzym dat betrokken is bij de
aanmaak van zetmeel. De secretie van de parotis speeksel wordt vooral tijdens het
eten gestimuleerd bij het kauwen of een smaakprikkel. Hiervoor heb je amylase
nodig, doordat de productie verhoogd wordt kan de spijsvertering gestart worden
omdat amylase het zetmeel splitst.
Anderzijds is het palatum door luchtstroom bij spraak en ademhaling gevoelig voor
uitdroging. Onder gezonde omstandigheden wordt uitdroging van het palatum voorkomen
doordat het speeksel van palatinale speekselklieren rijk is aan musine en glycoproteinen met
een enorm waterbindingsvermogen en dat maakt dat het slijmerige speeksel de palatum
niet uitdroogt.




Diagnostische waarde speekseltests
 Parodontale diagnostiek, waardes ontstekingsmediatoren van de patiënt, maar ook
van bacterie.
 Ontstekingsmediatoren = biomarkers bijv. specifieke enzymen en peptiden


Speeksel en bloed zijn beide goede diagnostische vloeistoffen. Echter is er bij patiënt wel
eens weerstand om bloed af te staan. Bij speeksel daarentegen werken patiënten meestal
makkelijker mee. Het is geen invasieve behandeling en er komen geen voorbehouden
handelingen zoals injectienaalden aan te pas. Een parodontale ontsteking kan maken dat er
bepaalde stoffen vanuit de bacteriën en vanuit de patiënt door de ontsteking van het
parodontium naar de crevaculaire vloeistof doorlopen en daarmee ook naar het speeksel,
dat zijn bijv. enzymen en peptiden. De ontstekingsmediatoren dienen als moleculaire