COS 2021 - 2022 Lotte Dekoninck
Kinderen en hun context: van wetenschappelijke kaders en theorieën
naar concrete technieken en methodieken
Kaders en theorieën algemeen
Zie samenvatting schrift
Kaders en theorieën specifiek
Zie samenvatting schrift
Technieken en methoden
Zie samenvatting schrift
1
,COS 2021 - 2022 Lotte Dekoninck
Complexiteit - factoren op microniveau
Kindfactoren en complexiteit
Autisme
Visie
Autismespectrumstoornis: diversiteit & variëteit (complex)
Autisme = aangeboren stoornis hersenen (ontwikkelingsstoornis)
=> INFO ~ andere manier verwerken
• kalenderleeftijd ≠ SOC-EMO leeftijd (zie Došen)
~ verzameling versnelde & vertraagde ONTW-processen
• problemen EMO & fysiologische (prikkelverwerking) ontregeling
ijsbergmodel: verder kijken dan typische gedragspatronen
Geschiedenis
I.1943: Kanner: rigiditeit (starheid; moeilijk schakelen)
II.1944 : Asperger: subgroep hoog functionerend autisme (syndroom van Asperger)
III.1980: autisme ALS aparte stoornis in DSM-III
o tekortkomingen SOC vlak
o tekortkomingen COMMU
o stereotiep & repetitief gedrag (herhaling – ritme)
IV.DSM-IV: onderscheid
o autisme
o syndroom van Asperger
o ‘restcategorie’
V.DSM-V: onderscheid
o autismespectrumstoornis
▪ tekortkomingen SOC interactie & COMMU (wederkerigheid, non-verbaal, relaties)
▪ repetitieve gedragspatronen (patronen, routine, beperkte gefixeerde interesse)
genetisch NIV (genotype) - neurobiologisch NIV - psychologisch NIV - gedrags NIV (fenotype)
Verklaringsmodellen
Executieve functies (en context)
2
,COS 2021 - 2022 Lotte Dekoninck
• Paraplubegrip: cognitieve flexibiliteit, impulscontrole, zelfinzicht, werkgeheugen,
emotieregulatie, planning
▪ kunnen oplossen / geschikte strategie => stress => boosheid ( emotieregulatie)
▪ Mensen met autisme hebben vaak te weinig flexibiliteit en verbeeldingskracht om van strategie te
wijzigen. Zij blijven hangen in één bepaalde methodiek, houden te weinig rekening met de context en
raken hierdoor al snel gefrustreerd.
▪ De grootste problemen situeren zich binnen cognitieve flexibiliteit en planning.
Centrale coherentie (en context)
• samenhangdenken
▪ te sterke focus details (gefragmenteerde waarneming) => geheel overzien => betekenis
onderscheid hoofd- & bijzaken / transfer naar andere context
Theory of mind (en context)
• bewustzijn eigen denken & denken ander (inlevingsvermogen)
compenseren: gesloten redeneringen (‘als X, dan Y’)
MAAR rekening houden met context
Contextblindheid & informatieverwerking
• waarneembare & niet-waarneembare (beperkt verbeeldingsvermogen) context
▪ context zien - gebruiken
misverstanden
voorspellende brein (Peter Vermeulen)
▪ Absoluut denken in relatieve wereld
o >< computermetafoor (input zintuigen, processing hersenen, output gedrag / reactie)
o Menselijk brein:
▪ informatie zintuigen = betrouwbaar
• 1 prikkel => > ervaringen => werkelijkheid construeren
▪ proactief: supersnel & onbewust voorspellen
voorspellingsfouten
gewicht toekennen aan feedback ~ context
autisme: absolute termen => omgaan met voorspellingsfouten contextgevoelig
voorspellingsfouten ‘altijd’ ernstig nemen => continue (overbodige) aanpassingen => interne
modellen over wereld te specifiek => onbruikbaar om wereld te voorspellen => voorspellingsfouten
=> hyperalertheid
Kenmerken
Moeilijkheid Sterkte
• Kiezen uit opties • visuele denkers
• Contact leggen / onderhouden • detailgerichtheid
• Betrouwbaar - plichtsbewust
3
, COS 2021 - 2022 Lotte Dekoninck
• EMO ZZ herkennen / verwoorden / intensiteit • rijke kennis specifiek domein
weergeven • Formele / logische regels
• beeld vormen beleving ander • analytisch vermogen
• Onduidelijke COMMU • Eerlijk - authentiek
• Letterlijk taalbegrip • Perfectionistisch
• Meervoudige opdrachten • deductie
• Zintuiglijke over- / onderprikkeling
• Veranderingen
In de praktijk
emotionele ontregeling: ongemak - verwarring – angst
=> maatwerk ~ strategieën & samenwerking betrokken partijen
omgang K/J met autisme:
• erkenning emotionele ontregeling • zekerheid
• basisrust • context (duidelijkheid geven)
(evenwicht uitdaging – mogelijkheid) • K/J controle over situatie
• steunen – sturen - stimuleren • taal => EMO uitdrukken
• structuur - duidelijk - voorspelbaar • socratische dialoog
• visueel: beschikbaar blijven • SOC inzicht & denken > SOC vaardigheden
• concrete instructie • kleine stapjes => successen
• dubbelzinnig • krachtgericht
perma-model: positieve goedgevoelsbenadering bij gedragsproblemen
Wat als hij door het lint gaat: omgaan met probleemgedrag
4
Kinderen en hun context: van wetenschappelijke kaders en theorieën
naar concrete technieken en methodieken
Kaders en theorieën algemeen
Zie samenvatting schrift
Kaders en theorieën specifiek
Zie samenvatting schrift
Technieken en methoden
Zie samenvatting schrift
1
,COS 2021 - 2022 Lotte Dekoninck
Complexiteit - factoren op microniveau
Kindfactoren en complexiteit
Autisme
Visie
Autismespectrumstoornis: diversiteit & variëteit (complex)
Autisme = aangeboren stoornis hersenen (ontwikkelingsstoornis)
=> INFO ~ andere manier verwerken
• kalenderleeftijd ≠ SOC-EMO leeftijd (zie Došen)
~ verzameling versnelde & vertraagde ONTW-processen
• problemen EMO & fysiologische (prikkelverwerking) ontregeling
ijsbergmodel: verder kijken dan typische gedragspatronen
Geschiedenis
I.1943: Kanner: rigiditeit (starheid; moeilijk schakelen)
II.1944 : Asperger: subgroep hoog functionerend autisme (syndroom van Asperger)
III.1980: autisme ALS aparte stoornis in DSM-III
o tekortkomingen SOC vlak
o tekortkomingen COMMU
o stereotiep & repetitief gedrag (herhaling – ritme)
IV.DSM-IV: onderscheid
o autisme
o syndroom van Asperger
o ‘restcategorie’
V.DSM-V: onderscheid
o autismespectrumstoornis
▪ tekortkomingen SOC interactie & COMMU (wederkerigheid, non-verbaal, relaties)
▪ repetitieve gedragspatronen (patronen, routine, beperkte gefixeerde interesse)
genetisch NIV (genotype) - neurobiologisch NIV - psychologisch NIV - gedrags NIV (fenotype)
Verklaringsmodellen
Executieve functies (en context)
2
,COS 2021 - 2022 Lotte Dekoninck
• Paraplubegrip: cognitieve flexibiliteit, impulscontrole, zelfinzicht, werkgeheugen,
emotieregulatie, planning
▪ kunnen oplossen / geschikte strategie => stress => boosheid ( emotieregulatie)
▪ Mensen met autisme hebben vaak te weinig flexibiliteit en verbeeldingskracht om van strategie te
wijzigen. Zij blijven hangen in één bepaalde methodiek, houden te weinig rekening met de context en
raken hierdoor al snel gefrustreerd.
▪ De grootste problemen situeren zich binnen cognitieve flexibiliteit en planning.
Centrale coherentie (en context)
• samenhangdenken
▪ te sterke focus details (gefragmenteerde waarneming) => geheel overzien => betekenis
onderscheid hoofd- & bijzaken / transfer naar andere context
Theory of mind (en context)
• bewustzijn eigen denken & denken ander (inlevingsvermogen)
compenseren: gesloten redeneringen (‘als X, dan Y’)
MAAR rekening houden met context
Contextblindheid & informatieverwerking
• waarneembare & niet-waarneembare (beperkt verbeeldingsvermogen) context
▪ context zien - gebruiken
misverstanden
voorspellende brein (Peter Vermeulen)
▪ Absoluut denken in relatieve wereld
o >< computermetafoor (input zintuigen, processing hersenen, output gedrag / reactie)
o Menselijk brein:
▪ informatie zintuigen = betrouwbaar
• 1 prikkel => > ervaringen => werkelijkheid construeren
▪ proactief: supersnel & onbewust voorspellen
voorspellingsfouten
gewicht toekennen aan feedback ~ context
autisme: absolute termen => omgaan met voorspellingsfouten contextgevoelig
voorspellingsfouten ‘altijd’ ernstig nemen => continue (overbodige) aanpassingen => interne
modellen over wereld te specifiek => onbruikbaar om wereld te voorspellen => voorspellingsfouten
=> hyperalertheid
Kenmerken
Moeilijkheid Sterkte
• Kiezen uit opties • visuele denkers
• Contact leggen / onderhouden • detailgerichtheid
• Betrouwbaar - plichtsbewust
3
, COS 2021 - 2022 Lotte Dekoninck
• EMO ZZ herkennen / verwoorden / intensiteit • rijke kennis specifiek domein
weergeven • Formele / logische regels
• beeld vormen beleving ander • analytisch vermogen
• Onduidelijke COMMU • Eerlijk - authentiek
• Letterlijk taalbegrip • Perfectionistisch
• Meervoudige opdrachten • deductie
• Zintuiglijke over- / onderprikkeling
• Veranderingen
In de praktijk
emotionele ontregeling: ongemak - verwarring – angst
=> maatwerk ~ strategieën & samenwerking betrokken partijen
omgang K/J met autisme:
• erkenning emotionele ontregeling • zekerheid
• basisrust • context (duidelijkheid geven)
(evenwicht uitdaging – mogelijkheid) • K/J controle over situatie
• steunen – sturen - stimuleren • taal => EMO uitdrukken
• structuur - duidelijk - voorspelbaar • socratische dialoog
• visueel: beschikbaar blijven • SOC inzicht & denken > SOC vaardigheden
• concrete instructie • kleine stapjes => successen
• dubbelzinnig • krachtgericht
perma-model: positieve goedgevoelsbenadering bij gedragsproblemen
Wat als hij door het lint gaat: omgaan met probleemgedrag
4
