Samenvatting sociologisch perspectief 1

Hoofdstuk 1: De sociologische verzuchting

1. Alles is contigent, maar niet arbitrair

 Alles
o Opvattingen
o Gewoonten, handelingswijzen, levensstijlen
o Instellingen
 Contigent
o Had ook anders kunnen zijn dan het nu is  vaak ook anders geweest (tijd) of anders
ergens ter wereld (plaats)
o Voorbeeld: vroeger hadden jongens en meisjes aparte scholen, strenger, religieus, …
 Niet arbitrair
o Niet willekeurig, niet toevallig
o Goede redenen voor de vorm die iets bij ons heeft aangenomen of in een bepaalde tijd
en bepaalde plaats
o Redenen zijn ingewikkeld en complex

2. Besef van contingentie

 Niet eenvoudig (tijdelijk, achterlijk, …)
 Besef van contingentie brengt twee dingen met zich mee
o Etnocentrisme  beoordelen andere dingen vertrekkende vanuit eigen standpunt
o Normen en waarden: sociale oorsprong
 afwijkend gedrag wordt geproduceerd door samenleving
 Probleem van de orde:
o Hoe is sociale orde mogelijk?
 Probleem van de niet-arbitraire contingentie:
o Welke regels zijn absoluut nodig?
o Welke aspecten in onze maatschappij zijn makkelijk te veranderen en welke niet
(legitimerende derde)?

2.1 Hoe is sociale orde mogelijk?

 Sociale orde is niet gelijk aan behoud van bestaande machtsverhoudingen, wetten, gewoonten
en instellingen
 Hoe komen tot nageleefde regels?
o Voorspelbaarheid en leefbaarheid (bv. Rode lichten in het verkeer)
 Wetten, …  door mensen gemaakt
o Samenleving beheersbaar / maakbaar?
o Hulpeloze stuurloze stuntelige scheppers?
o Contingent  van buitenaf opgelegd (vroeger)
 hoe wetten, … doen eerbiedigen?
e
 18 eeuw: Rousseau: civiele religie nodig




1
Sociologisch perspectief

,2.1.1 verlichting  tegen-verlichting 19e eeuw

Verlichting Tegen-verlichting
Ratio (reden)/redelijk individu centraal (individu Rationeel handelen
op voorgrond)
↓ ↓
Wetenschappelijk denken Egoïsme nastreven eigenbelang
Redelijk handelen
↓ ↓
Vooruitgang, rust en geluk Regels met voeten treden
↓ ↓
Tradities, religie tegennatuurlijk (wegdoen Godsdienst en gezag nodig
tradities en religie, niet nodig voor sociale orde)


 Verlichting  wereld op meer wetenschappelijke manier verklaard
 Verlichting: logisch gevolg van wetenschappelijk denken  sociale orde
 Tegen-verlichting: rationeel handelen effect  dingen nastreven die hunzelf voordelen geven
(egoïsten)
o Rationeel handelen gaat tegenovergestelde effect hebben
o Godsdienst en gezag zijn nodig voor sociale orde

2.1.2 Verzoening: verlichting + tegen-verlichting

 August Comte (bedacht term ‘sociologie)  verzoening verlichting en tegen-verlichting
 Alle samenlevingen zouden stadium van positivisme (=ratio) bereiken (wetenschappelijk denken)
 Twee grote krachten in menselijk handelen
o Rede en verstand (leidt niet automatisch tot sociale orde)  niet zo dat als mensen hun
verstand gaan gebruiken ze meteen doen wat het beste is voor samenleving (zelfde als
tegen-verlichting)
o Emotie, gevoelens, impulsen
 eindconclusie  behoefte aan nieuwe religie (voor sociale orde)  religie van de Mensheid
o Niet oude religie nodig maar ook niet dat we niets nodig hadden

2.1.3 Sociologie nu

Habermas (verlichtingsdenker)

 Wetenschappelijke rede
o Wel: hoe?
o Niet: waarom?
 Open wetenschappelijke communicatie
 Klimaat, wetenschappers kunnen ons leren hoe we die opwarming kunnen tegenhouding maar
wetenschappers kunnen niet wetten en regels maken daarover
 Om die knoop open te hakken  open gesprek nodig  eerlijke en redelijke mensen worden het
eens (=consensus)
 Las wetten juist en rechtvaardig zijn  niet langer arbitrair  het arbitraire verdwijnt  goede
redenen om ons aan afspraken te houden
 Wetten moeten rechtvaardig zijn (zo is sociale orde mogelijk)
 Makkelijker om aan regel en afspraak te houden als je er ook mee eens bent



2
Sociologisch perspectief

,Luhmann (tegen-verlichtingsdenkers)

 Worden het nooit eens over wat rechtvaardig is
 Leren leven met arbitraire  niet iedereen gaat de wetten die er zijn eerlijk en rechtvaardig
vinden en goede grondige reden
 Wetten moet op juiste wijze gemaakt worden (zo is sociale orde mogelijk) of we ze rechtvaardig
vinden of niet (bv. In onze parlementaire democratie)
o Procedures
o Meerderheidsregels

3. Legitimerende verhalen: natuur, geschiedenis en samenhang

 Welke aspecten in onze maatschappij zijn makkelijk te veranderen en welke niet?
 Legitimerende derde: iets dat maakt dat dingen in onze samenleving moeilijk of bijna niet te
veranderen zijn
o God (bv. 10 geboden: regels die zo zijn en niet te veranderen zijn)
o Natuur
o Geschiedenis
o Samenhang
 doel: bestaande orde verantwoorden en legitimeren
3.1 Natuur
 Fysiek organisme: beperkingen (bv. Iedereen gaat sterven)
 MAAR  beperkingen overwinnen
o Bv. Stijgende levensverwachting
 MAAR  wat is natuur  wat is cultuur?
o Gelaatsuitdrukkingen van emoties  door natuur ontstaan  iedereen kan dit lezen
o Hayak (1899-1992): vrijemarkteconomie is natuur (opvattingen nu: niet meer mee eens)
o In welke mate verklaart genetica handelen en denken van de mens?
 DUS: alles is contigent (=veranderlijk)

3.2 Geschiedenis

 Vastliggende ontwikkeling?
o Compte: wetenschap van denken  elke samenleving maakt 3 fases door
 1ste religie: alles wordt daardoor bepaald
 2de metafysica: samenleving gaat filosofische vragen stellen
 3de positivisme: wetenschap geeft op alles antwoord
o Marx: IR  slechte arbeidsomstandigheden en kloof arm en rijk  leidt tot revolutie 
zou problemen oplossen
 Nu toekomst Marx  klasseloze maatschappij nog niet
 MAAR: welke beperkingen worden door verleden opgelegd?
 MAAR: hoe dwingend zijn die beperkingen?
 DUS: alles is contigent
 Wel: visie op onze collectieve plaats in tijd en geschiedenis, is onderdeel van onze identiteit
(Alexander)




3
Sociologisch perspectief

, 3.3 Samenhang

 Noodzakelijke samenhang tussen verschillende maatschappelijke instellingen en dus moeilijk te
veranderen?
o Bv. Tussen gezinsvorm en economie
 Uitgebreide familie met verschillende generaties
 Jaren ’50: kerngezin/kostwinnersmodel (man werkt, vrouw blijft thuis)
 Nu: andere gezinsvormen (niet meer die samenhang)
o Boeiende vragen:
 Technologische vernieuwing mogelijk zonder verandering in denken?
 vaak verandert eerst het denken en visie  daardoor technologische
vernieuwingen
 Secularisering als trend? Conditio sine qua non  moderne wetenschap?
 vaak bepaald religie mee wetten  na secularisering moderne wetenschap
mogelijk
3.4 Eindconclusie
 Welke beperkingen?
 Hoe dwingend?

 steeds minder verantwoording voor bestaande orde, wetten, instellingen, …
 besef van contingentie
 hoe komen mensen ertoe orde te scheppen en in stand te houden?
o Vanzelfsprekend  soms houden we ons aan wetten omdat ze zo vanzelfsprekend zijn
 Eindconclusie  alles is contigent




4
Sociologisch perspectief