Middeleeuwen
Samenvatting | Prof. Jeroen Deploigne| 2021-2022
,Inhoud
1. EINDE v/h WEST ROMEINSE RIJK ................................................................................................................. 11
1.1. Inleiding: breuk of continuïteit? ........................................................................................................................ 11
1.1.1. In welke zin BREUK? ...................................................................................................................................... 11
1.1.2. In welke zin CONTINUÏTEIT?.......................................................................................................................... 11
1.2. De crisis v/d 3de – en 4de eeuw .......................................................................................................................... 12
1.3. Hoe werd het RR bestuurd? 4 instanties ........................................................................................................... 12
1.4. Algemene bespreking: Volksverhuizingen en Barbaren .................................................................................... 14
1.5. Migratie en barbaren: Instorting West-Romeinse orde (4de – 5de eeuw) .......................................................... 16
1.6. Latere migraties (na 5de eeuw) .......................................................................................................................... 17
1.7. Wat karakteriseerde deze ‘barbaarse’ vestiging? 5de – 6de eeuw ..................................................................... 19
1.8. Einde v/d Romeinse beschaving in het Westen? .............................................................................................. 20
2. ONTWIKKELING v/h CHRISTENDOM, Late Oudheid en Vroege Middeleeuwen .............................................. 21
2.1. Mogelijke vragen .............................................................................................................................................. 21
2.2. De vestiging v/d ‘Katholieke’ Kerk .................................................................................................................... 22
2.3. Institutionele Succesfactoren ........................................................................................................................... 24
2.4. Het Kloosterwezen/cultuur ............................................................................................................................... 27
2.5. De vroegste Christianisering ............................................................................................................................. 28
2.6. Religieuze Beleving ........................................................................................................................................... 29
3. OOST-ROMEINSE CONTINUÏTEIT in BYZANTIJNSE RIJK en de opkomst v/d ISLAMWERELD ............................. 30
3.1. Inleiding ............................................................................................................................................................ 30
3.2. Constantinopel en de start v/d Byzantijnse Traditie ......................................................................................... 30
3.3. Renovatio Imperii = restauratie v/h Romeinse Imperium ................................................................................. 30
3.4. Ontwikkeling tot vroege 11de eeuw .................................................................................................................. 31
3.4.1. Economische, administratieve en politieke hervormingen ........................................................................... 31
3.4.2. Religieuze politiek ......................................................................................................................................... 31
3.4.3. Territoriale uitbreiding .................................................................................................................................. 31
3.5. De opkomst v/d Islam ....................................................................................................................................... 33
3.6. Islam: organisatie en praktijk ............................................................................................................................ 34
3.7. Uitbreiding Dar al-islam: verovering en verdeeldheid (zie kaarten) ................................................................. 34
4. VROEGMIDDELEEUWSE SAMENLEVING EN ECONOMIE ................................................................................ 37
4.1. Inleiding ............................................................................................................................................................ 37
4.2. Maatschappelijke structuren in de vroege middeleeuwen ............................................................................... 38
4.3. Het Domaniaal stelsel | Het Hofstelsel 8ste eeuw .......................................................................................... 40
4.4. De West-Europese ‘handel’ .............................................................................................................................. 42
4.5. De Vikingen, factor van verval?......................................................................................................................... 43
4.6. Mogelijke vragen .............................................................................................................................................. 44
5. POLITIEKE GESCHIEDENIS v/d VM: MEROVINGEN EN KAROLINGEN .............................................................. 45
5.1. Inleiding: recuperatie v/h verleden ................................................................................................................... 45
5.2. De Merovingen (5de – 8ste eeuw) ....................................................................................................................... 46
,5.3. De Karolingen (8ste – 10de eeuw) ....................................................................................................................... 47
5.4. Keizerlijke ideologie en Politieke cultuur .......................................................................................................... 48
5.5. Ontstaan v/d Feodaliteit ................................................................................................................................... 50
5.6. Karels erfenis (9de eeuw) | Einde Karolingische periode ................................................................................... 53
5.7. Mogelijke vragen .............................................................................................................................................. 53
6. BANALE REVOLUTIE: RURALE ECO GROEI EN SOCIALE DYNAMIEK (10de – 13de eeuw) .................................... 57
6.1. Inleiding: bevolkingsgroei in Hoge Middeleeuwen? Welke bronnen? .............................................................. 57
6.2. Agrarische ontwikkelingen ................................................................................................................................ 58
6.3. De ‘Banale Revolutie’ (10de – 11de eeuw) .......................................................................................................... 60
6.4. Van Milites naar ridders .................................................................................................................................... 62
6.5. Strijders en Werkers: Culturele stereotypen..................................................................................................... 64
6.6. Mogelijke vragen .............................................................................................................................................. 64
7. KLOOSTERWERELD: HERVORMING, DIVERSIFICATIE en VERNIEUWING (10de – 13de eeuw) ............................ 65
7.1. Inleiding ............................................................................................................................................................ 65
7.2. Traditionele monastieke dynamiek ................................................................................................................... 65
7.3. Vita Apostolica en het Eremitisme .................................................................................................................... 67
7.4. 12de-eeuwse nieuwe orden ............................................................................................................................. 67
7.5. Bedelorden (13de eeuw) .................................................................................................................................... 69
8. KEIZER vs. PAUS: VAN RIJKSKERK TOT GREGORIAANSE HERVORMING.......................................................... 70
8.1. Opgang v/h Duitse/Rooms koninkrijk, 10de – vroege 11de eeuw .................................................................... 70
8.2. Uitbouw Rijkskerk ............................................................................................................................................. 71
8.3. Uitbouw Keizerschap (10de eeuw) ..................................................................................................................... 71
8.4. Gregoriaanse hervorming en Investituurstrijd .................................................................................................. 72
9. EUROPESE KONINKRIJKEN EN VORSTENDOMMEN, 10de – 13de eeuw ............................................................ 74
9.1. Inleiding ............................................................................................................................................................ 74
9.2. (Heilig) Roomse Rijk en Italië (late 11de – midden 13de eeuw)........................................................................... 75
9.3. Frankrijk (Eind 10de eeuw – eind 13de eeuw) ..................................................................................................... 79
9.4. Engeland (9de eeuw tot begin 13de eeuw) ......................................................................................................... 83
10. RECONQUISTA, KRUISTOCHTEN en KETTERVERVOLGING .......................................................................... 89
10.1. Inleiding ........................................................................................................................................................ 89
10.2. De Reconquista v/h Iberisch Schiereiland ..................................................................................................... 90
10.3. Aanloop tot de Kruistochten ......................................................................................................................... 91
10.4. Kruistochten.................................................................................................................................................. 92
10.5. Kolonisatie .................................................................................................................................................... 93
10.6. Ketters en Joden: Vijanden binnen de Christenheid ..................................................................................... 94
10.7. Mogelijke vragen .......................................................................................................................................... 94
11. VERSTEDELIJKING VAN WEST-EUROPA .................................................................................................... 95
11.1. Inleiding ........................................................................................................................................................ 95
11.2. Demografische context en Landschappelijke inbedding ............................................................................... 95
11.3. Morfologie .................................................................................................................................................... 96
, 11.4. Autonomie, particularisme en stedelijk netwerk .......................................................................................... 96
11.5. Sociale verhoudingen en stedelijke samenleving .......................................................................................... 97
11.6. Stedelijk bestuur en publiek belang .............................................................................................................. 98
12. De COMMERCIËLE REVOLUTIE – LANGE 12DE EEUW .................................................................................. 99
12.1. Inleiding ........................................................................................................................................................ 99
12.2. Transportinnovaties .................................................................................................................................... 100
12.3. Commerciële organisatie ............................................................................................................................ 101
12.4. Goederen en Geld ....................................................................................................................................... 103
12.5. Mogelijke vragen ........................................................................................................................................ 103
13. KENNIS VAN MENS EN WERELD ............................................................................................................. 104
13.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 104
13.2. Wereld- en Mensbeeld sinds de Late Oudheid ........................................................................................... 104
13.3. Vroege Middeleeuwen ................................................................................................................................ 105
13.4. Karolingische Renaissance? ........................................................................................................................ 105
13.5. Renaissance van de 12de eeuw .................................................................................................................. 105
13.6. Bernardus van Clairvaux vs. Abelardus ....................................................................................................... 105
13.7. Ontstaan v/d universiteiten ........................................................................................................................ 106
13.8. Epiloog ........................................................................................................................................................ 106
14. ECONOMISCHE CONTRACTIE en cultuur v. OPSTANDIGHEID in de Late ME ............................................. 107
14.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 107
14.2. Demografie onder druk (Bellum, Fames et Pestis) > zie boek ..................................................................... 108
14.3. NEO-MALTHUSIAANSE ANALYSE ................................................................................................................. 109
14.4. Contractie v/d plattelandseconomie........................................................................................................... 110
14.5. NEO-MARXISTISCHE ANALYSE: soc-eco tegenstellingen en klassenverschillen........................................... 111
15. CRISIS IN DE KERK EN RELIGIE in de late ME ........................................................................................... 113
15.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 113
15.2. Tanende pauselijke zeggenschap over de christelijkheid ............................................................................ 113
15.3. ‘Babylonische ballingschap’ en Westers Schisma (1378 – 1417)................................................................. 115
15.4. Religie en devotie: van mystiek naar verkloosterlijking en volksreligiositeit .............................................. 116
15.4.1. Hervorming kloosterwezen ......................................................................................................................... 116
15.4.2. Gewone gelovigen en Volksreligiositeit ...................................................................................................... 117
16. LAATMIDDELEEUWSE STAATSVORMINGSPROCES .................................................................................. 118
16.1. Inleiding – Van Suzereiniteit naar Soevereiniteit ........................................................................................ 118
16.2. Algemene tendensen .................................................................................................................................. 119
16.3. Casus: Honderdjarige oorlog (1337 – 1453) ................................................................................................ 119
16.4. Drijvende krachten in staatsvormingsproces .............................................................................................. 121
16.5. Maatschappelijke consolidatie: Staatsinstellingen...................................................................................... 121