Grondslag van het (straf)recht
Historische inleiding tot het strafrecht
PPT Geschiedenis strafrecht 01 - Oudste sporen
1. De oudste sporen van het strafrecht
⇒ Onze cultuur komt van het Middellandse zeebekken
1.1 Strafrechtsgeschiedenis: bronnen
・Materiële sporen:
Rechtshistorici kunnen pas iets weten wanneer ze dingen uit het verleden vinden ⇒ Liefst
geschreven bronnen.
Bv. Men vond in Gent een lederen masker: dit betekent dat men hier leder heeft bewerkt of
verhandelt heeft
- Rechtsarcheologie:
= Bezig met voorwerpen
Bv. Gerechtsgebouwen, schandpalen, zwaarden, tortuurinstrumenten…
⤷ Verschil van de 19de eeuw & 20ste eeuw van het gerechtsgebouw zeggen al
veel over het verschillend recht dat werd gebruikt
- Rechtsiconografie en -iconologie :
1. Rechtsiconografie
= Bezig met voorstelling van recht
⇒ Een iconograaf kijkt naar een beeld, beschrijft dit & men zal de diepere betekenis
gaan bepalen
⇒ Weegschaal & zwaard = symbool van het recht, wanneer vrouw justitia dat vast
heeft = allegorie
Bv. Salomonsoordeel (schilderij) → Rechtbanken laten het vaak maken
↪ Twee vrouwen (prostituees) hebben een discussie over een kind, ze
hadden beide een kind, 1 van de twee gaat perongeluk op haar kind liggen
& dit verstikt, ze legt het dode kind in het wiegje van de andere & er is
discussie over welk kind van wie is: het moeder van het levende kind wil
het levende kind terug: Salomon zegt het kind in 2 te hakken: moeder zegt
nee geeft het maar aan de andere > zij is de moeder & krijgt haar kind
2. Rechtsiconologie
= Bezig met meer dan de boodschap, ook de cultuur, alle relaties tussen artiesten &
juristen
Bv. Gerechtigheidstaferelen = voorstelling van de ideale gerechtigheid met de
bedoeling zowel de rechters als het publiek een spiegel voor te houden ⇒ laten
maken door rechtbanken
1
, Bv. Leerboeken: boeken met miniaturen & later met grafures: waar niet alleen
wordt uitgelegd hoe het recht in elkaar zit maar ook een prent (veel konden niet
lezen) ⇒ Bv. Joos de Damhouder: heeft enorme bijdragen gegeven tot de
visuele kennis van het recht: heeft handboeken gepubliceerd met prenten
→ Hij beschrijft hoe een strafproces plaatsvond van misdrijf tot executie
⇒ Hij was niet origineel: halve eeuw voor hem was er een man in Gent =
Philips Wielant, zijn vader was een jurist, hij gaat rechten studeren in Leuven
> hij vindt het recht voorbijgestreefd ⇒ maakt een synthese van het positieve
en het geleerde recht
> Begin van de 16de eeuw = hij genoodzaakt om moeilijke begrippen uit te
leggen & ontwierp termen die die in het dagelijks leven gebruikt werden
⇒ Joos heeft dit gebruikt, geupdate & prenten bijgevoegd
・Geschreven bronnen:
Historische bronnen = welke bronnen uit het verleden zijn tot ons gekomen
Rechtsbronnen = waar komt het recht vandaan / hoe kwam het tot stand / ...
Materiële rechtsbronnen:
↪ Religie, klimaat, politieke,.. geeft inhoud aan het recht
→ Religie: rechts is goed > we rijden rechts
→ Siesta: het weer is te warm, je krijg een pauze
- Formele rechtsbronnen
↪ Als er formele rechtsbronnen zijn, zijn er sowieso materiële bronnen ⇒ formele
rechtsbronnen is de vorm van de rechtsbron
1. Wetgeving
→ Probleem: toepassing???
Bv. Een tekst van 1500 zegt dat het verplicht is iets te drukken zonder
koninklijke toestemming: wat betekent dit? - werd er zoveel gedrukt dat je
koninklijke toestemming moet vragen? werd er niet gedrukt door die
wetgeving?
⇒ Hoe, waarom,.. werd iets toegepast?
2. Rechtspraak
⤷ Er is wel al toepassing, maar het is niet altijd bewaard, het was pas laat dat de
verschriftelijking opkwam want het was rechtSPRAAK
→ Probleem: verschriftelijking graad???
3. Rechtsleer
→ Probleem: de praktijk, standpunt????
1. De gewoonte
2. Algemene rechtsbeginselen
⇒ Als we ons enkel op die bronnen baseren zal je niet veel te weten komen
2
, - Rechtstoepassingen: in vonnissen, contracten e.a. documenten
→ Probleem: strafrecht:
⤷ Aangifte? Vervolging? ‘compositie’/’minnelijke schikking’? Genade/gratie?
⇒ Het is niet zeker dat een regel die toegepast wordt wel gerealiseerd wordt: als je
wilt
nagaan hoeveel mensen wegens belediging veroordeelt zijn & je wilt dit bestuderen
met het inkomsten register van de boetes
⇒ Als je een feit hebt zal er vaak geen getuigen zijn, geen omstanders,..
Voorbeeld:
> op de 100 gevallen zullen er misschien 50 zijn waar omstanders zijn > van die 50 zullen er
45 zijn die aangifte doen > het openbaar ministerie gaat na of het ernstig genoeg is of
bewezen is > er zijn allerhande reden om niet te vervolgen bv. omdat personen die het
moeten onderzoeken geen tijd hebben > 40 worden voor onderzocht & die kunnen naar de
rechtbank > je kan voor de rechtbank je verdediging nemen, de rechter kan je vrij pleiten >
35 worden er veroordeelt > er is een vonnis > uiteindelijk ⅓ (24) die hun boete effectief
betalen > het openbaar ministerie kan ook nog zeggen dat in het vooronderzoek blijkt dat je
schuldig bent: als je jezelf schuldig acht moet je nu 50 euro & wordt je niet vervolgd (komt
niet op strafblad) + geen proces > als die 35 dat werden veroordeelt werden een brief sturen
naar de koning om hun straf kwijt te schelden (genade/gratie) ⇒ dan moet je ook niet
betalen
1.2 De oudste bronnen
⇒ Vinden we in het Middellandse Zeegebied:
- Recht (Rome)
- Religie (Jeruzalem)
- Ratio (Athene)
⇒ RRR
Romeinse recht = heel belangrijk voor ons rechtsysteem
・Waarom in het Middellandse Zeegebied:
⇒ Hier zijn eerst de geschreven bronnen = Schriftstelsels (spijkerschrift; hiërogliefen)
⤷ In tegenstelling tot indirecte bronnen voor onze streken
⇒ De eerste steden bevonden zich hierrond
・Waar?: Vruchtbare halve maan
↪ Rechtsteksten in vruchtbare halve maan:
⤷ Wanneer: ong. 2000 v.Chr.
⤷ We weten niet zeker of die geschriften wel wetten waren > we mogen het geen
wetboeken noemen
⇒ Veel van die regels gaan over wat nu publiekrecht is en dat gaat over de
organisatie van de macht
⇒ Gevaar voor Hineininterpretierung: met onze concepten van nu de teksten van vroeger
te interpreteren
3
Historische inleiding tot het strafrecht
PPT Geschiedenis strafrecht 01 - Oudste sporen
1. De oudste sporen van het strafrecht
⇒ Onze cultuur komt van het Middellandse zeebekken
1.1 Strafrechtsgeschiedenis: bronnen
・Materiële sporen:
Rechtshistorici kunnen pas iets weten wanneer ze dingen uit het verleden vinden ⇒ Liefst
geschreven bronnen.
Bv. Men vond in Gent een lederen masker: dit betekent dat men hier leder heeft bewerkt of
verhandelt heeft
- Rechtsarcheologie:
= Bezig met voorwerpen
Bv. Gerechtsgebouwen, schandpalen, zwaarden, tortuurinstrumenten…
⤷ Verschil van de 19de eeuw & 20ste eeuw van het gerechtsgebouw zeggen al
veel over het verschillend recht dat werd gebruikt
- Rechtsiconografie en -iconologie :
1. Rechtsiconografie
= Bezig met voorstelling van recht
⇒ Een iconograaf kijkt naar een beeld, beschrijft dit & men zal de diepere betekenis
gaan bepalen
⇒ Weegschaal & zwaard = symbool van het recht, wanneer vrouw justitia dat vast
heeft = allegorie
Bv. Salomonsoordeel (schilderij) → Rechtbanken laten het vaak maken
↪ Twee vrouwen (prostituees) hebben een discussie over een kind, ze
hadden beide een kind, 1 van de twee gaat perongeluk op haar kind liggen
& dit verstikt, ze legt het dode kind in het wiegje van de andere & er is
discussie over welk kind van wie is: het moeder van het levende kind wil
het levende kind terug: Salomon zegt het kind in 2 te hakken: moeder zegt
nee geeft het maar aan de andere > zij is de moeder & krijgt haar kind
2. Rechtsiconologie
= Bezig met meer dan de boodschap, ook de cultuur, alle relaties tussen artiesten &
juristen
Bv. Gerechtigheidstaferelen = voorstelling van de ideale gerechtigheid met de
bedoeling zowel de rechters als het publiek een spiegel voor te houden ⇒ laten
maken door rechtbanken
1
, Bv. Leerboeken: boeken met miniaturen & later met grafures: waar niet alleen
wordt uitgelegd hoe het recht in elkaar zit maar ook een prent (veel konden niet
lezen) ⇒ Bv. Joos de Damhouder: heeft enorme bijdragen gegeven tot de
visuele kennis van het recht: heeft handboeken gepubliceerd met prenten
→ Hij beschrijft hoe een strafproces plaatsvond van misdrijf tot executie
⇒ Hij was niet origineel: halve eeuw voor hem was er een man in Gent =
Philips Wielant, zijn vader was een jurist, hij gaat rechten studeren in Leuven
> hij vindt het recht voorbijgestreefd ⇒ maakt een synthese van het positieve
en het geleerde recht
> Begin van de 16de eeuw = hij genoodzaakt om moeilijke begrippen uit te
leggen & ontwierp termen die die in het dagelijks leven gebruikt werden
⇒ Joos heeft dit gebruikt, geupdate & prenten bijgevoegd
・Geschreven bronnen:
Historische bronnen = welke bronnen uit het verleden zijn tot ons gekomen
Rechtsbronnen = waar komt het recht vandaan / hoe kwam het tot stand / ...
Materiële rechtsbronnen:
↪ Religie, klimaat, politieke,.. geeft inhoud aan het recht
→ Religie: rechts is goed > we rijden rechts
→ Siesta: het weer is te warm, je krijg een pauze
- Formele rechtsbronnen
↪ Als er formele rechtsbronnen zijn, zijn er sowieso materiële bronnen ⇒ formele
rechtsbronnen is de vorm van de rechtsbron
1. Wetgeving
→ Probleem: toepassing???
Bv. Een tekst van 1500 zegt dat het verplicht is iets te drukken zonder
koninklijke toestemming: wat betekent dit? - werd er zoveel gedrukt dat je
koninklijke toestemming moet vragen? werd er niet gedrukt door die
wetgeving?
⇒ Hoe, waarom,.. werd iets toegepast?
2. Rechtspraak
⤷ Er is wel al toepassing, maar het is niet altijd bewaard, het was pas laat dat de
verschriftelijking opkwam want het was rechtSPRAAK
→ Probleem: verschriftelijking graad???
3. Rechtsleer
→ Probleem: de praktijk, standpunt????
1. De gewoonte
2. Algemene rechtsbeginselen
⇒ Als we ons enkel op die bronnen baseren zal je niet veel te weten komen
2
, - Rechtstoepassingen: in vonnissen, contracten e.a. documenten
→ Probleem: strafrecht:
⤷ Aangifte? Vervolging? ‘compositie’/’minnelijke schikking’? Genade/gratie?
⇒ Het is niet zeker dat een regel die toegepast wordt wel gerealiseerd wordt: als je
wilt
nagaan hoeveel mensen wegens belediging veroordeelt zijn & je wilt dit bestuderen
met het inkomsten register van de boetes
⇒ Als je een feit hebt zal er vaak geen getuigen zijn, geen omstanders,..
Voorbeeld:
> op de 100 gevallen zullen er misschien 50 zijn waar omstanders zijn > van die 50 zullen er
45 zijn die aangifte doen > het openbaar ministerie gaat na of het ernstig genoeg is of
bewezen is > er zijn allerhande reden om niet te vervolgen bv. omdat personen die het
moeten onderzoeken geen tijd hebben > 40 worden voor onderzocht & die kunnen naar de
rechtbank > je kan voor de rechtbank je verdediging nemen, de rechter kan je vrij pleiten >
35 worden er veroordeelt > er is een vonnis > uiteindelijk ⅓ (24) die hun boete effectief
betalen > het openbaar ministerie kan ook nog zeggen dat in het vooronderzoek blijkt dat je
schuldig bent: als je jezelf schuldig acht moet je nu 50 euro & wordt je niet vervolgd (komt
niet op strafblad) + geen proces > als die 35 dat werden veroordeelt werden een brief sturen
naar de koning om hun straf kwijt te schelden (genade/gratie) ⇒ dan moet je ook niet
betalen
1.2 De oudste bronnen
⇒ Vinden we in het Middellandse Zeegebied:
- Recht (Rome)
- Religie (Jeruzalem)
- Ratio (Athene)
⇒ RRR
Romeinse recht = heel belangrijk voor ons rechtsysteem
・Waarom in het Middellandse Zeegebied:
⇒ Hier zijn eerst de geschreven bronnen = Schriftstelsels (spijkerschrift; hiërogliefen)
⤷ In tegenstelling tot indirecte bronnen voor onze streken
⇒ De eerste steden bevonden zich hierrond
・Waar?: Vruchtbare halve maan
↪ Rechtsteksten in vruchtbare halve maan:
⤷ Wanneer: ong. 2000 v.Chr.
⤷ We weten niet zeker of die geschriften wel wetten waren > we mogen het geen
wetboeken noemen
⇒ Veel van die regels gaan over wat nu publiekrecht is en dat gaat over de
organisatie van de macht
⇒ Gevaar voor Hineininterpretierung: met onze concepten van nu de teksten van vroeger
te interpreteren
3
