samenvatting tijdvak 5 geschiedenis

Geschiedenis samenvatting uit het boek
Tijdvak 5
Paragraaf 1:
KA: het mensen wereldbeeld van de renaissance en de
hernieuwde oriëntatie op de klassieke oudheid
 Renaissance: in de 15e eeuw ontstaan en verspreid vanaf 1500 verder
vroegmoderne tijd
 In Italiaanse steden ontstond een machtige bovenlaag: handenlaren en bankiers
 Profiteren van handel met Midden-Oosten en met rijke steden (Vlaanderen)
 Florence, Venetië, Milaan en Rome
 Rijkdom tonen mooie huizen en kunstenaars in dienst
 Mensbeeld: het idee dat mensen hebben van de mens
 Wereldbeeld: het idee dat mensen hebben van de mens en de wereld
 Rijke Italianen veranderde hun motto van gedenk te sterven (mori) naar pluk de dag
(carpe diem)
 Ze kregen belangstelling naar klassiek erfgoed: wat is geërfd van eerdere generaties
 Renaissance: vernieuwing van de Europese cultuur van de 15e eeuw met een
herboren belangstelling voor de Grieks-Romeinse cultuur (wedergeboorte)
 Humanisme: stroming van geleerden omstreeks 1500 die de klassieke cultuur
bestudeerden en levensbeschouwing die de nadruk legt op de menselijke
waardigheid en vrijheid
 Het humanisme was belangrijk bij herontdekking van klassieke oudheid
 Zij lazen en vertaalden klassieke teksten  monniken kopiëren en bestuderen
ideeën aanpassen  klopt met christelijke leer
 Humanisten willen denkwereld klassieke auteurs begrijpen  teksten kritisch
bestuderen  veel fouten  herstellen naar origineel
 nieuw opvoedingsideaal: ontwikkeling tot verstandig en mondig individu
 ideale mens: uomo universal: iemand die zich op veel verschillende terreinen had
ontwikkeld (leonardo da vinci)
 leonardo da vinci: schilder, natuuronderzoeker, musicus en ingenieur
 belangrijke humanist buiten italie: erasmus van rotterdam
 volgens heb moest de studie van de oude teksten ertoe leiden dat het christendom
werd verdiept en gezuiverd
 liergierigheid en kritische instelling stimuleerd het natuurwetenschappelijk denken
 Copernicus: natuurwetenschapper in 16e eeuw
 hij ontwierp een wiskundig model van het zonnestelsel waarin niet aarde, maar de
zon het stilstaande middenpunt was
 Dit is een aanloop naar de wetenschappelokle revoltutie in de 17e eeuw
 architecten en kunstenaars bestudeerde ook werk van grieken en Romeinen
 zij begonnen met schildering en zuilen
 ker : een rijke en belangrijke opdrachtgever
 bijbel: grote inspiratiebron
 positie kunstenaars veranderde: de anonieme meesterschilder maakte plaats voor de
zelfbewuste kunstenaars die zijn kunstwerk signeerde




Paragraaf 2

, KA: het begin van de Europese overzeese expansie

 in de 15e eeuw was het grootste deel aarde onbekend voor Europa
 ze kende delen van het Midden-Oosten en noordkust van Afrika
 Specerijen waren erg gewild (peper, zijde voor medicijn en smaak)
 Tussenhandelaren: door hun waren oosterse koopwaarde duur
 die koopwaar kwam Europa binnen via Constantinopel tot 1453
 Constantinopel werd veroverd door turken in 1453  handel droogt op
 Europese handelaren wouden zelf specerijen naar indien halen (verdienen)
 Arabieren en turken stonden dit niet toe (over land naar Oosten)
 Europeanen maakte daarom een eigen route over zee
 Portugezen waren de eerste die ver buiten Europa voeren
 Henrik de zeevaarder: zoon van Portugese koning
 hij financierde in de 15e eeuw zeereizen langs Afrikaanse westkust
 hij sticht een school voor zeevaarders
 Portugezen stichtten handelsposten waar ze textiel en ijzerwaren ruilden tegen
slaven en goud (westkust Afrika)
 Bartolomeo Diaz: voer in 1488 waar de Atlantische oceaan overgaat in de Indische
 1498 stak Vasco da gama met 4 schepen die Indische oceaan over naar India
 in 1510 drongen Portugezen vanuit India door in Indonesische archipel
 Molukken: ontdekt in het oosten door portugezen, hier groeien gewilde specerij
 portugezen stischten handelsposten aan aziatische kusten en dreven handel met
aziatische volken
 in 1942 vond columbu een westelijke route naar indie
 1506 overleed columbus
 in 1607 verkende amerigo vespucci de zuid amerikaanse oostkust en vond die
nieuwe wereld
 Hernando cortes veroverde in 1519 met krijgslieden het rijk van azteken in mexico
 Francisco pizarro nam in 1530 het Incarijk in peru in bezit
 spanjaarden traden wreed op  vernietigen indiaanse samenlevingen en en
dwongen voor hun te werken
 spanjaarden namen ziektes mee waar indianen geen weestand op hadden stierven
 Portugezen en spanjaarden probeerden concurenten van hun zeertoute te weren
 Engelse, Nederlandse en Franse (deden mee aan edpansie) gingen opzoek naar
alternatieve zeeroutes  eind 16e eeuw nieuwe ontdekkingsreizen
 winter van 1596/1597 overwinterd willem barantsz met bemanning op nova zembla
nadat ze waren vasteglopen in ijs
 tegelijk bereikte cornelis Azie wel via het zuiden




paragraaf 3
KA: de splitsing van de kerk in west- europa

 Erasmus: leverde kritiek op de kerk en pleitte voor een terugkeer naar het ware
geloof wegbereider van reformatie die luther in 1517 begon
 erasmus was een humanist