De toetsstof voor Bewegingsonderwijs van het tentamen van Beweging in Ontwikkeling bestaat uit
de volgende onderdelen:
- Bewegingsonderwijs in het speellokaal deel 1 hoofdstuk 2.3 (p. 16-19)
- Bewegingsonderwijs in het speellokaal deel 1 hoofdstuk 2.4 (p. 19-23)
- Bewegingsonderwijs in het speellokaal deel 1 hoofdstuk 2.5 (p. 24-27)
- Bewegingsonderwijs in het speellokaal deel 1 hoofdstuk 2.6 (p. 27-31)
- Bewegingsonderwijs in het speellokaal deel 3 – kenmerk, bewegingsthema, instructie,
spelverloop, regelingen en differentiaties:
Kaatsenballen 7.2
Chaosdoelenspel 9.3
Verend springen 8.1
Raken 2.2
Naar grote hoogte 2.4
Over de brug 3.1
Gangentikspel 4.3
Ballon hooghouden 5.3
Bal afpakken 10.2
De wip 5.2
Schieten op de doos (extra activiteit)
Basistikspel 8.3
Boefje 3.3
Duikelen (aan stok) 4.2
Zitten zwaaien Z1 (p. 461)
Koprollen 6.1
- Bewegingsonderwijs in het speellokaal deel 4 (p. 329-331):
Huppelen en klappen op accenten (muziek: Pinon pinon) 2.2
Klappen en omspringen (muziek: Jibidi) 3.2
Op tijd terug op de plaats (muziek: Minoeskja) 6.2
- PowerPoints colleges
Hoofdstuk 2 Lesbedoelingen
,2.3 Bewegingsthema’s en activiteiten
De activiteiten in de lessen zijn geordend volgens het principe van bewegingsthema’s. Een
bewegingsthema typeert uiteenlopende activiteiten vanuit een overkoepelend kenmerk en een
overeenkomstige uitdaging tot bewegen.
(Zie schema op p. 16-17)
Samen vertegenwoordigen de thema’s in het schema een breed spectrum van activiteiten, die we de
kleuters willen leren. Maar nog zonder deze in detail vast te leggen. Een concrete keuze is pas
mogelijk als we rekening houden met de kinderen en de omstandigheden waarmee we te maken
hebben. Soms is hierbij afstemming op individuele mogelijkheden nodig.
2.4 Organisatievormen
Na selectie van de bewegingsactiviteiten kun je ze in vormen van organisatie aanbieden. Er zijn drie
basisvormen:
- Klassikaal werken: alle kinderen doen mee met een door de leerkracht geleide activiteit.
- Vrij werken: individueel kiezen de kinderen waar ze spelen.
- In groepen werken: de kinderen spelen in samengestelde groepjes bij verschillende
activiteiten, dit wordt ook wel de ‘groepjesles’ genoemd.
Klassikaal werken
Voor de leerkracht is dit overzichtelijk. Hij kan voortdurend regisseren wat de kinderen doen. De
keerzijde hiervan is, dat de kinderen weinig eigen initiatieven kunnen nemen. Althans, niet binnen de
zo geregelde gang van zaken. De activiteit is ingericht op het ‘gemiddelde kind’. Differentiatie is
hierbij meestal maar beperkt mogelijk. Individuele begeleiding blijft vaak beperkt tot de kinderen die
opvallen. Er vallen nogal wat activiteiten af door gebrek aan ruimte en materialen. Ook kunnen er
lange wachttijden ontstaan.
Er zijn ook positieve punten te noemen. Voor de instructie is de klassikale aanpak vaak effectief en
efficiënt.
1. De activiteit laten zien.
2. De activiteit met een grotere groep spelen.
3. De activiteit in kleine groepjes spelen.
Een eventuele 4e stap is om de activiteit in de groepjesles aan te bieden als één van de activiteiten.
Klassikaal werken is niet alleen nuttig voor de instructie. Er zijn kinderen die zicht prettig voelen bij
deze organisatie.
(Schema op p. 20 met voor- en nadelen van klassikaal werken)
Vrij werken
Helemaal vrij is de organisatie natuurlijk niet. Er zijn algemene gedragsregels, afspraken over
veiligheid en over gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het staat de kinderen vrij om te kiezen waar ze
spelen. de aard en de regels van de activiteiten zijn meestal al bekend. Meer dan in de groepjesles en
zeker meer dan in de klassikale les geeft vrij werken kinderen de kans om een activiteit nader te
onderzoeken en naar eigen hand te zetten.
, Voor veel kinderen is een vrije les aantrekkelijk, omdat ze hun eigen voorkeur voor activiteiten
mogen volgen. Als ze gaan kiezen, dan moet er genoeg te kiezen zijn. ook is het niet fijn als je lang
moet wachten bij een activiteit die je graag wilt doen. Daarom is het wenselijk om meer activiteiten
aan te bieden als in een groepjesles (4).
Alle activiteiten uitbewegingsthema’s met tegengestelde belangen tussen deelnemers zijn kwetsbaar
voor vrij werken. Het spel wordt namelijk verstoord als sommige kinderen het spel verlaten of
anderen er plotseling in komen.
(Schema op p. 22 met voor- en nadelen van vrij werken)
In groepen werken
Een groepjesles is tamelijk complex als het nog geheel onbekend is. Maar zodra de leerkracht en
kinderen eenmaal vertrouwd zijn met de gang van zaken, dan geeft de structuur van de groepjesles
juist weer veel houvast. Dat heeft te maken met het feit dat ieder groepje via de structuur in staat
wordt gesteld te functioneren als zelfstandige eenheid. De volgende factoren spelen daarbij een rol:
- Een activiteit met bijbehorende afspraken vormt voor de kinderen een overzichtelijke
eenheid, waarvan ze het verloop goed zelf kunnen bewaken.
- In een klein en vast groepje is het voor kinderen betrekkelijk eenvoudig en vanzelfsprekend
om te gaan samenwerken.
- De verworven routines op terugkerende momenten in de les vormen voorspelbare
rustpunten.
(Schema op p. 23 met voor- en nadelen van werken in groepen)
2.5 Kijkwijzer
Voor het bevorderen van het lesverloop zijn de volgende drie vragen ter oriëntatie behulpzaam:
A. Loopt de organisatie van de situatie naar wens? (Kunnen de kinderen de activiteit zelfstandig
op gang houden?)
B. Lukt de activiteit voor kinderen van verschillende niveaus? (Kan ieder kind een passende
mate van succes ervaren?)
C. Leeft de eigenheid van ieder kind? (Kan ieder kind in de uitvoering van de activiteit eigen
keuzes realiseren?
Bij een ideale les zal de leerkracht op alle drie de vragen volmondig ‘ja’ zeggen. In de praktijk zal daar
voortdurend aan gewerkt moeten worden om deze drie aspecten te kunnen blijven garanderen. Bij
het lesgeven moeten deze criteria in hun onderling verband worden gewaarborgd. Dat stelt hoge
eisen aan de lesgever. Gelukkig kan de leerkracht in het opbouwen van de les wel een volgorde van
prioriteiten aanhouden. Eerst moet de organisatie op orde zijn, de activiteiten moeten lopen. Als de
activiteit loopt kunnen kinderen en leerkracht zich meer concentreren op het lukken. Als alle
kinderen succes ervaren, zullen ze graag mee blijven doen met de activiteit. Dan kan de leerkracht
gaan letten op leeft, de eigen keuzes van kinderen in de uitvoeringswijze. Dus: looptluktleeft.
A. Loopt de organisatie van de situatie naar wens? (Loopt het?)
Een les in het gymlokaal is anders dan een ‘normale’ les in het leslokaal. Daarom is het belangrijk dat
de kinderen leren om de organisatie, dat wil zeggen het verloop van de activiteiten volgens de
bedoeling en noodzakelijke afspraken, zelfstandig op gang te houden. Als dat het geval is, loopt de
activiteit.
de volgende onderdelen:
- Bewegingsonderwijs in het speellokaal deel 1 hoofdstuk 2.3 (p. 16-19)
- Bewegingsonderwijs in het speellokaal deel 1 hoofdstuk 2.4 (p. 19-23)
- Bewegingsonderwijs in het speellokaal deel 1 hoofdstuk 2.5 (p. 24-27)
- Bewegingsonderwijs in het speellokaal deel 1 hoofdstuk 2.6 (p. 27-31)
- Bewegingsonderwijs in het speellokaal deel 3 – kenmerk, bewegingsthema, instructie,
spelverloop, regelingen en differentiaties:
Kaatsenballen 7.2
Chaosdoelenspel 9.3
Verend springen 8.1
Raken 2.2
Naar grote hoogte 2.4
Over de brug 3.1
Gangentikspel 4.3
Ballon hooghouden 5.3
Bal afpakken 10.2
De wip 5.2
Schieten op de doos (extra activiteit)
Basistikspel 8.3
Boefje 3.3
Duikelen (aan stok) 4.2
Zitten zwaaien Z1 (p. 461)
Koprollen 6.1
- Bewegingsonderwijs in het speellokaal deel 4 (p. 329-331):
Huppelen en klappen op accenten (muziek: Pinon pinon) 2.2
Klappen en omspringen (muziek: Jibidi) 3.2
Op tijd terug op de plaats (muziek: Minoeskja) 6.2
- PowerPoints colleges
Hoofdstuk 2 Lesbedoelingen
,2.3 Bewegingsthema’s en activiteiten
De activiteiten in de lessen zijn geordend volgens het principe van bewegingsthema’s. Een
bewegingsthema typeert uiteenlopende activiteiten vanuit een overkoepelend kenmerk en een
overeenkomstige uitdaging tot bewegen.
(Zie schema op p. 16-17)
Samen vertegenwoordigen de thema’s in het schema een breed spectrum van activiteiten, die we de
kleuters willen leren. Maar nog zonder deze in detail vast te leggen. Een concrete keuze is pas
mogelijk als we rekening houden met de kinderen en de omstandigheden waarmee we te maken
hebben. Soms is hierbij afstemming op individuele mogelijkheden nodig.
2.4 Organisatievormen
Na selectie van de bewegingsactiviteiten kun je ze in vormen van organisatie aanbieden. Er zijn drie
basisvormen:
- Klassikaal werken: alle kinderen doen mee met een door de leerkracht geleide activiteit.
- Vrij werken: individueel kiezen de kinderen waar ze spelen.
- In groepen werken: de kinderen spelen in samengestelde groepjes bij verschillende
activiteiten, dit wordt ook wel de ‘groepjesles’ genoemd.
Klassikaal werken
Voor de leerkracht is dit overzichtelijk. Hij kan voortdurend regisseren wat de kinderen doen. De
keerzijde hiervan is, dat de kinderen weinig eigen initiatieven kunnen nemen. Althans, niet binnen de
zo geregelde gang van zaken. De activiteit is ingericht op het ‘gemiddelde kind’. Differentiatie is
hierbij meestal maar beperkt mogelijk. Individuele begeleiding blijft vaak beperkt tot de kinderen die
opvallen. Er vallen nogal wat activiteiten af door gebrek aan ruimte en materialen. Ook kunnen er
lange wachttijden ontstaan.
Er zijn ook positieve punten te noemen. Voor de instructie is de klassikale aanpak vaak effectief en
efficiënt.
1. De activiteit laten zien.
2. De activiteit met een grotere groep spelen.
3. De activiteit in kleine groepjes spelen.
Een eventuele 4e stap is om de activiteit in de groepjesles aan te bieden als één van de activiteiten.
Klassikaal werken is niet alleen nuttig voor de instructie. Er zijn kinderen die zicht prettig voelen bij
deze organisatie.
(Schema op p. 20 met voor- en nadelen van klassikaal werken)
Vrij werken
Helemaal vrij is de organisatie natuurlijk niet. Er zijn algemene gedragsregels, afspraken over
veiligheid en over gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het staat de kinderen vrij om te kiezen waar ze
spelen. de aard en de regels van de activiteiten zijn meestal al bekend. Meer dan in de groepjesles en
zeker meer dan in de klassikale les geeft vrij werken kinderen de kans om een activiteit nader te
onderzoeken en naar eigen hand te zetten.
, Voor veel kinderen is een vrije les aantrekkelijk, omdat ze hun eigen voorkeur voor activiteiten
mogen volgen. Als ze gaan kiezen, dan moet er genoeg te kiezen zijn. ook is het niet fijn als je lang
moet wachten bij een activiteit die je graag wilt doen. Daarom is het wenselijk om meer activiteiten
aan te bieden als in een groepjesles (4).
Alle activiteiten uitbewegingsthema’s met tegengestelde belangen tussen deelnemers zijn kwetsbaar
voor vrij werken. Het spel wordt namelijk verstoord als sommige kinderen het spel verlaten of
anderen er plotseling in komen.
(Schema op p. 22 met voor- en nadelen van vrij werken)
In groepen werken
Een groepjesles is tamelijk complex als het nog geheel onbekend is. Maar zodra de leerkracht en
kinderen eenmaal vertrouwd zijn met de gang van zaken, dan geeft de structuur van de groepjesles
juist weer veel houvast. Dat heeft te maken met het feit dat ieder groepje via de structuur in staat
wordt gesteld te functioneren als zelfstandige eenheid. De volgende factoren spelen daarbij een rol:
- Een activiteit met bijbehorende afspraken vormt voor de kinderen een overzichtelijke
eenheid, waarvan ze het verloop goed zelf kunnen bewaken.
- In een klein en vast groepje is het voor kinderen betrekkelijk eenvoudig en vanzelfsprekend
om te gaan samenwerken.
- De verworven routines op terugkerende momenten in de les vormen voorspelbare
rustpunten.
(Schema op p. 23 met voor- en nadelen van werken in groepen)
2.5 Kijkwijzer
Voor het bevorderen van het lesverloop zijn de volgende drie vragen ter oriëntatie behulpzaam:
A. Loopt de organisatie van de situatie naar wens? (Kunnen de kinderen de activiteit zelfstandig
op gang houden?)
B. Lukt de activiteit voor kinderen van verschillende niveaus? (Kan ieder kind een passende
mate van succes ervaren?)
C. Leeft de eigenheid van ieder kind? (Kan ieder kind in de uitvoering van de activiteit eigen
keuzes realiseren?
Bij een ideale les zal de leerkracht op alle drie de vragen volmondig ‘ja’ zeggen. In de praktijk zal daar
voortdurend aan gewerkt moeten worden om deze drie aspecten te kunnen blijven garanderen. Bij
het lesgeven moeten deze criteria in hun onderling verband worden gewaarborgd. Dat stelt hoge
eisen aan de lesgever. Gelukkig kan de leerkracht in het opbouwen van de les wel een volgorde van
prioriteiten aanhouden. Eerst moet de organisatie op orde zijn, de activiteiten moeten lopen. Als de
activiteit loopt kunnen kinderen en leerkracht zich meer concentreren op het lukken. Als alle
kinderen succes ervaren, zullen ze graag mee blijven doen met de activiteit. Dan kan de leerkracht
gaan letten op leeft, de eigen keuzes van kinderen in de uitvoeringswijze. Dus: looptluktleeft.
A. Loopt de organisatie van de situatie naar wens? (Loopt het?)
Een les in het gymlokaal is anders dan een ‘normale’ les in het leslokaal. Daarom is het belangrijk dat
de kinderen leren om de organisatie, dat wil zeggen het verloop van de activiteiten volgens de
bedoeling en noodzakelijke afspraken, zelfstandig op gang te houden. Als dat het geval is, loopt de
activiteit.
