Inhoud
Verpleegkundige zorgverlening..............................................................................................................2
4.1: Wat weet jij over dementie?.......................................................................................................2
4.2: Schei uit over uitscheiding...........................................................................................................3
Geneeskunde..........................................................................................................................................5
4.1: Ouder worden: hoe doe je dat?...................................................................................................5
4.2: Geriatrie: dementie en delier......................................................................................................7
4.3: "Dokter, ik verlies wat druppeltjes urine"..................................................................................10
4.4: Pathalogie: spijsverteringsstelsel...............................................................................................12
4.5: Anatomie en Fysiologie van het zenuwstelsel(1).......................................................................15
4.6: Anatomie en Fysiologie van het zenuwstelsel(2).......................................................................17
4.7: Pathologie van het zenuwstelsel(1): Symptomen en Onderzoek bij neurologische problematiek
..........................................................................................................................................................20
4.8: Pathologie van het zenuwstelsel (2): Cerebrovasculaire aandoeningen....................................22
Onderzoek doen en toepassen.............................................................................................................25
4.1: Evidence Based Practice (EBP)...................................................................................................25
4.2: Toepassen van EBP....................................................................................................................28
Zorginnovatie en ondernemerschap....................................................................................................30
4.1: Acceptatie van innovaties..........................................................................................................30
4.2: Analyse wonen in de toekomst..................................................................................................33
Technologie..........................................................................................................................................35
2.3 Medische technologie in het ziekenhuis en thuis.......................................................................35
2.6 Robotmaatje, je nieuwe maatje in de zorg?...............................................................................38
3.3 Zorgtechnologie, bedient of bediend door de zorgvrager?........................................................38
3.4 Kunstmatige intelligentie, een slimme oplossing?......................................................................39
3.5 Informatieveiligheid, een grote zorg?.........................................................................................40
4.3 Smart technologie, overal om ons heen!....................................................................................41
Morele oordeelsvorming......................................................................................................................43
3.1: Beeld van de mens.....................................................................................................................43
3.2: A brief history of ethics..............................................................................................................44
3.3: vooraf achteraf..........................................................................................................................46
3.4: Who cares?................................................................................................................................46
,VERPLEEGKUNDIGE ZORGVERLENING
4.1: WAT WEET JIJ OVER DEMENTIE?
1. VERSCHILLENDE BENADERINGSWIJZEN BENOEMEN IN DE ZORG VOOR MENSEN MET DEMENTIE
Fase 1: bedreigde ik / cognitieve fase mensen dreigen hunzelf te verliezen
Fase 2: verdwaalde ik/ emotionele fase mensen weten niet precies wie ze zelf zijn, wat ze leuk
vonden, welke mogelijkheden ze hadden. Boos, verdrietig, geagiteerd
Fase 3: verborgen ik/ psychomotorische fase mensen trekken zich terug, minder de gangmaker
zijn, mensen worden wat langzamer
Fase 4: verzonken ik/ zintuiglijke fase mensen hebben weinig inhoud waar je het over kan hebben
2. UITLEGGEN WAARUIT DE VERPLEEGKUNDIGE ZORG BESTAAT IN HET ONDERSTEUNEN,
BEGELEIDEN EN VERZORGEN VAN DE OUDERE MET DEMENTIE EN ZIJN INDIVIDUELE
ZORGBEHOEFTEN
Dementie
• Start met diagnostiek (heteroanamnese, cognitief functioneren, mentale status, dagelijks
functioneren, ernst dementiesyndroom)
Zelfmanagementondersteuning:
Zelfmanagement staat centraal bij chronisch zieken
- Leren omgaan met ziekte, balans vinden, regie houden (in hoever mogelijk).
Persoonsgerichte benadering
- Manieren vinden om hen zoveel mogelijk zelf te laten doen ondanks toenemende beperking
- Samenspraak met ouderen/zorg/mantelzorger (persoonlijke voorkeuren/behoeften)
- Casemanagers dementie spelen een belangrijke rol (informeren/ adviseren/ ondersteunen/
coördineren/ betrokken ziekenhuis opname)
- Function focused care gaat uit van de mogelijkheden van mensen en stimuleert het eigen
functioneren
- Verpleegkundige kijkt naar inzet van technologie ter ondersteuning
Vroegsignalering door verpleegkundigen:
OLD, MMSE, klokkentest, IQ-code
Vroegdiagnostiek is belangrijk → tijdige (niet)medicamenteuze behandeling, ondersteuning
inzetten
Symptomen van Alzheimer kunnen verbeterd of vertraagd worden met cognitive enhancer
(medicatie)
Vasculaire dementie; onderzoeken hoe cardiovasculaire toestand geoptimaliseerd kan
worden.
In kaart brengen zorgbehoefte en multifunctieproblematiek
Preventieve interventies in verschillende levensfasen:
Jongeren tussen 16-25 jaar → inzet leefstijlinterventies
Volwassenen 30-60 jaar → betere preventie en behandelingsmogelijkheden
Ouderen in relatief vroege ouderdomsfase 60-70 jaar → CGA bij huisarts, gerichte inzet
interventies (op psychiatrische aspecten)
Ziekenhuisopname van 70+ → ISAR-HP (meetinstrument; opsporen kans op
functieverlies na
ziekenhuisopname)
Medicamenteuze interventies bij Alzheimer:
Geen curatieve behandeling voor dementie
Bestaan wel medicijnen die effect hebben op; geheugen/taal of gunstig effect op IADL
Of inzet psychofarmaca bij gedrags- en stemmingsstoornissen (aanvullend op
nietmedicamenteuze behandeling)
Niet medicamenteuze interventies:
Psychosociale behandelmethoden bij gedrags- en stemmingsontregelingen
,- Algemene zorg (afstemming op zelfzorg, respectvol, wensen)
- Bevordering zelfstandig functioneren en veiligheid (person-environment fit)
- Omgangsstrategieën (belonen)
- Psychosociale en psychotherapeutische behandelmethoden (3 groepen; (re)activeren,
sociaal functioneren of affectief functioneren)
3. BENOEMEN WELKE ROL EN TAKEN DE VERPLEEGKUNDIGE HEEFT IN HET BEGELEIDEN VAN
MANTELZORGERS BIJ ZORGVRAGERS MET DEMENTIE
Het is belangrijk (dreigende) overbelasting, mogelijke incompetentiegevoelens bij mantelzorgers en
andere systeemproblematiek vroegtijdig te signaleren om erger te voorkomen.
Daarom is het belangrijk om een uitgebreid assessment bij mantelzorgers te doen, onder
andere om de ernst en complexiteit van de problematiek in te kunnen schatten
Zo’n brede intake bestaat uit het bevragen van de onderwerpen op de dimensies somatiek,
cognitie, persoonlijkheid, beleving, sociale omgeving en levensgeschiedenis van de
dynamische systeemanalyse (DSA).
De bevindingen op deze dimensies leiden tot het vaststellen van thema’s voor een
multidisciplinair behandel-/zorgplan, bijvoorbeeld het Goal Attainment Scale-plan (GAS-
plan), dat in elk geval de mantelzorgproblematiek omvat. Aan de hand van geselecteerde
thema’s worden vervolgens passende interventies per discipline afgesproken.
Verpleegkundigen kunnen bij het analyseren gebruikmaken van de hiernavolgende
instrumenten:
Mantelscan
De MantelScan is een instrument voor professionals om samen met zorgvragers en mantelzorgers
een zorgnetwerk in kaart te brengen, waarbij er aandacht is voor de draagkracht en draaglast van dat
netwerk. De scan van een netwerk biedt visuele hulpmiddelen die helpen bij het structureren van
informatie. In de MantelScan zijn opgenomen: het genogram, de Self-Rated Burden-schaal (SRB) in
combinatie met de EDIZ (Ervaren Druk door Informele Zorg), en de ecomap.
Genogram = Geeft snel inzicht in problemen en in belangrijke levens- en familiegebeurtenissen.
Self-Rated Burden en EDIZ = Gevraagd wordt of de mantelzorger de ervaren belasting wil uitdrukken
in een getal tussen 0 en 100. Aan de hand van negen vragen wordt vervolgens de ervaren belasting
van de mantelzorger verder in kaart gebracht.
Ecomap = brengt het sociale netwerk van ouderen en mantelzorgers in kaart. Waar het genogram
zich beperkt tot het familienetwerk, staat in een ecomap het gehele sociale netwerk in de spotlight. Het
genogram en de ecomap samen geven een goed beeld van het netwerk van ouderen.
4.2: SCHEI UIT OVER UITSCHEIDING
1. AAN DE HAND VAN CASUÏSTIEK AANGEVEN WELKE VERPLEEGKUNDIGE ZORG WORDT VERWACHT
BIJ ONDERSTEUNING BIJ DE UITSCHEIDING
Gehurkte houding
Vezels laten eten (brood, fruit, ontbijtgranen)
Voldoende drinken
Lauw warm water op een nuchtere maag
Koffie werkt
Zorg voor een goede hygiëne, voor jezelf/zorgvrager en hygiëne
Observeer de uitscheiding
o Defecatiepatroon frequentie, vorm, hoeveelheid, consistentie, geur, kleur,
veranderingen, gebruik laxantia, abnormale bestanddelen, pijn, hematurie.
o Mictiepatroon → frequentie, hoeveelheid, kleur, geur, helderheid, gebruik diuretica,
pijn of moeite bij mictie, hematurie
Houd rekening met welbevinden zorgvrager (schaamte)
, 2. EEN VOCHTBALANS BEREKENEN
Hoeveel urine er uitgaat
Hoeveel vocht erin gaat
Positief vochtbalans = teveel vocht in het lichaam gewichtstoename
Negatief vochtbalans = te weinig vocht in het lichaam uitdroging
3. VERSCHILLEND INCONTINENTIEMATERIAAL EN MATERIAAL VOOR
STOMAVERZORGING HERKENNEN EN TOEPASSEN IN CASUÏSTIEK
Soorten incontinentiemateriaal:
Voor urine-incontinentie
Wegwerpsystemen
Eendelig opvangsysteem = vooral geschikt voor mannen en vrouwen die een zware vorm van
urine- en/of ontlastingsverlies hebben (wegwerpluier voor kinderen)
Tweedelig systeem = bestaat uit absorberende verbanden die door een fixatiebroekje op hun
plaats worden gehouden. Dit wordt gebruikt bij mannen en vrouwen met een lichte tot zware
vorm van incontinentie (verband op maat)
Keuze:
- Mate van incontinentie
- De mobiliteit van incontinentie
- Het postuur (de bouw) en de omvang van de zorgvrager
De voorkeur ligt in de meeste gevallen bij het tweedelige systeem, omdat de zorgvrager hierbij minder
wordt beperkt in zijn bewegingen. Bovendien biedt het meer veiligheid en zit het prettiger.
Voor ontlastingsincontinentie zijn er minder soorten hulpmiddelen beschikbaar.
Het eendelige systeem wordt gebruikt omdat het goed afsluitbaar is.
De anaaltampon is een tampon van absorberend materiaal, die door middel van een
inbrenghuls of applicator in de anus gebracht wordt. De anaaltampon wordt alleen
gebruikt bij beperkte ontlastingsincontinentie.
Het opvangzakje voor ontlasting is een zakje dat met een kleefstrip over de anus geplakt
wordt. Het levert nog weleens lekkage op en het zit niet comfortabel. Het wordt bij kleine
kinderen gebruikt.
3 soorten stoma’s:
1. Dubbelloops stoma; aanvoerende en afvoerende lis (afvoerende lis heeft geen functie, doel is
rust geven, na genezing wordt stoma opgeheven)
2. Enkelloops stoma (eindstandige stoma); een stuk darm wordt naar buiten gehaald en
vastgehecht.
3. Continent stoma; het opvangreservoir zit binnen in het lichaam (niet bij iedereen geschikt)
3 soorten stoma’s ingedeeld naar plaats:
Colostoma (op de dikke darm; ontlasting ‘normaal’)
Ileostoma (op de dunne darm; ontlasting dun)
Urostoma (verbonden aan urineleiders)
Materiaal voor stomaverzorging:
Eendelig systeem (meer nadelen voor de huid, duurder)
Tweedelig systeem (meer voordelen voor de huid en goedkoper)
Materiaal: Huidplaat, stomaopvangzak, gaasjes, water, afvalzakje
Verpleegkundige zorgverlening..............................................................................................................2
4.1: Wat weet jij over dementie?.......................................................................................................2
4.2: Schei uit over uitscheiding...........................................................................................................3
Geneeskunde..........................................................................................................................................5
4.1: Ouder worden: hoe doe je dat?...................................................................................................5
4.2: Geriatrie: dementie en delier......................................................................................................7
4.3: "Dokter, ik verlies wat druppeltjes urine"..................................................................................10
4.4: Pathalogie: spijsverteringsstelsel...............................................................................................12
4.5: Anatomie en Fysiologie van het zenuwstelsel(1).......................................................................15
4.6: Anatomie en Fysiologie van het zenuwstelsel(2).......................................................................17
4.7: Pathologie van het zenuwstelsel(1): Symptomen en Onderzoek bij neurologische problematiek
..........................................................................................................................................................20
4.8: Pathologie van het zenuwstelsel (2): Cerebrovasculaire aandoeningen....................................22
Onderzoek doen en toepassen.............................................................................................................25
4.1: Evidence Based Practice (EBP)...................................................................................................25
4.2: Toepassen van EBP....................................................................................................................28
Zorginnovatie en ondernemerschap....................................................................................................30
4.1: Acceptatie van innovaties..........................................................................................................30
4.2: Analyse wonen in de toekomst..................................................................................................33
Technologie..........................................................................................................................................35
2.3 Medische technologie in het ziekenhuis en thuis.......................................................................35
2.6 Robotmaatje, je nieuwe maatje in de zorg?...............................................................................38
3.3 Zorgtechnologie, bedient of bediend door de zorgvrager?........................................................38
3.4 Kunstmatige intelligentie, een slimme oplossing?......................................................................39
3.5 Informatieveiligheid, een grote zorg?.........................................................................................40
4.3 Smart technologie, overal om ons heen!....................................................................................41
Morele oordeelsvorming......................................................................................................................43
3.1: Beeld van de mens.....................................................................................................................43
3.2: A brief history of ethics..............................................................................................................44
3.3: vooraf achteraf..........................................................................................................................46
3.4: Who cares?................................................................................................................................46
,VERPLEEGKUNDIGE ZORGVERLENING
4.1: WAT WEET JIJ OVER DEMENTIE?
1. VERSCHILLENDE BENADERINGSWIJZEN BENOEMEN IN DE ZORG VOOR MENSEN MET DEMENTIE
Fase 1: bedreigde ik / cognitieve fase mensen dreigen hunzelf te verliezen
Fase 2: verdwaalde ik/ emotionele fase mensen weten niet precies wie ze zelf zijn, wat ze leuk
vonden, welke mogelijkheden ze hadden. Boos, verdrietig, geagiteerd
Fase 3: verborgen ik/ psychomotorische fase mensen trekken zich terug, minder de gangmaker
zijn, mensen worden wat langzamer
Fase 4: verzonken ik/ zintuiglijke fase mensen hebben weinig inhoud waar je het over kan hebben
2. UITLEGGEN WAARUIT DE VERPLEEGKUNDIGE ZORG BESTAAT IN HET ONDERSTEUNEN,
BEGELEIDEN EN VERZORGEN VAN DE OUDERE MET DEMENTIE EN ZIJN INDIVIDUELE
ZORGBEHOEFTEN
Dementie
• Start met diagnostiek (heteroanamnese, cognitief functioneren, mentale status, dagelijks
functioneren, ernst dementiesyndroom)
Zelfmanagementondersteuning:
Zelfmanagement staat centraal bij chronisch zieken
- Leren omgaan met ziekte, balans vinden, regie houden (in hoever mogelijk).
Persoonsgerichte benadering
- Manieren vinden om hen zoveel mogelijk zelf te laten doen ondanks toenemende beperking
- Samenspraak met ouderen/zorg/mantelzorger (persoonlijke voorkeuren/behoeften)
- Casemanagers dementie spelen een belangrijke rol (informeren/ adviseren/ ondersteunen/
coördineren/ betrokken ziekenhuis opname)
- Function focused care gaat uit van de mogelijkheden van mensen en stimuleert het eigen
functioneren
- Verpleegkundige kijkt naar inzet van technologie ter ondersteuning
Vroegsignalering door verpleegkundigen:
OLD, MMSE, klokkentest, IQ-code
Vroegdiagnostiek is belangrijk → tijdige (niet)medicamenteuze behandeling, ondersteuning
inzetten
Symptomen van Alzheimer kunnen verbeterd of vertraagd worden met cognitive enhancer
(medicatie)
Vasculaire dementie; onderzoeken hoe cardiovasculaire toestand geoptimaliseerd kan
worden.
In kaart brengen zorgbehoefte en multifunctieproblematiek
Preventieve interventies in verschillende levensfasen:
Jongeren tussen 16-25 jaar → inzet leefstijlinterventies
Volwassenen 30-60 jaar → betere preventie en behandelingsmogelijkheden
Ouderen in relatief vroege ouderdomsfase 60-70 jaar → CGA bij huisarts, gerichte inzet
interventies (op psychiatrische aspecten)
Ziekenhuisopname van 70+ → ISAR-HP (meetinstrument; opsporen kans op
functieverlies na
ziekenhuisopname)
Medicamenteuze interventies bij Alzheimer:
Geen curatieve behandeling voor dementie
Bestaan wel medicijnen die effect hebben op; geheugen/taal of gunstig effect op IADL
Of inzet psychofarmaca bij gedrags- en stemmingsstoornissen (aanvullend op
nietmedicamenteuze behandeling)
Niet medicamenteuze interventies:
Psychosociale behandelmethoden bij gedrags- en stemmingsontregelingen
,- Algemene zorg (afstemming op zelfzorg, respectvol, wensen)
- Bevordering zelfstandig functioneren en veiligheid (person-environment fit)
- Omgangsstrategieën (belonen)
- Psychosociale en psychotherapeutische behandelmethoden (3 groepen; (re)activeren,
sociaal functioneren of affectief functioneren)
3. BENOEMEN WELKE ROL EN TAKEN DE VERPLEEGKUNDIGE HEEFT IN HET BEGELEIDEN VAN
MANTELZORGERS BIJ ZORGVRAGERS MET DEMENTIE
Het is belangrijk (dreigende) overbelasting, mogelijke incompetentiegevoelens bij mantelzorgers en
andere systeemproblematiek vroegtijdig te signaleren om erger te voorkomen.
Daarom is het belangrijk om een uitgebreid assessment bij mantelzorgers te doen, onder
andere om de ernst en complexiteit van de problematiek in te kunnen schatten
Zo’n brede intake bestaat uit het bevragen van de onderwerpen op de dimensies somatiek,
cognitie, persoonlijkheid, beleving, sociale omgeving en levensgeschiedenis van de
dynamische systeemanalyse (DSA).
De bevindingen op deze dimensies leiden tot het vaststellen van thema’s voor een
multidisciplinair behandel-/zorgplan, bijvoorbeeld het Goal Attainment Scale-plan (GAS-
plan), dat in elk geval de mantelzorgproblematiek omvat. Aan de hand van geselecteerde
thema’s worden vervolgens passende interventies per discipline afgesproken.
Verpleegkundigen kunnen bij het analyseren gebruikmaken van de hiernavolgende
instrumenten:
Mantelscan
De MantelScan is een instrument voor professionals om samen met zorgvragers en mantelzorgers
een zorgnetwerk in kaart te brengen, waarbij er aandacht is voor de draagkracht en draaglast van dat
netwerk. De scan van een netwerk biedt visuele hulpmiddelen die helpen bij het structureren van
informatie. In de MantelScan zijn opgenomen: het genogram, de Self-Rated Burden-schaal (SRB) in
combinatie met de EDIZ (Ervaren Druk door Informele Zorg), en de ecomap.
Genogram = Geeft snel inzicht in problemen en in belangrijke levens- en familiegebeurtenissen.
Self-Rated Burden en EDIZ = Gevraagd wordt of de mantelzorger de ervaren belasting wil uitdrukken
in een getal tussen 0 en 100. Aan de hand van negen vragen wordt vervolgens de ervaren belasting
van de mantelzorger verder in kaart gebracht.
Ecomap = brengt het sociale netwerk van ouderen en mantelzorgers in kaart. Waar het genogram
zich beperkt tot het familienetwerk, staat in een ecomap het gehele sociale netwerk in de spotlight. Het
genogram en de ecomap samen geven een goed beeld van het netwerk van ouderen.
4.2: SCHEI UIT OVER UITSCHEIDING
1. AAN DE HAND VAN CASUÏSTIEK AANGEVEN WELKE VERPLEEGKUNDIGE ZORG WORDT VERWACHT
BIJ ONDERSTEUNING BIJ DE UITSCHEIDING
Gehurkte houding
Vezels laten eten (brood, fruit, ontbijtgranen)
Voldoende drinken
Lauw warm water op een nuchtere maag
Koffie werkt
Zorg voor een goede hygiëne, voor jezelf/zorgvrager en hygiëne
Observeer de uitscheiding
o Defecatiepatroon frequentie, vorm, hoeveelheid, consistentie, geur, kleur,
veranderingen, gebruik laxantia, abnormale bestanddelen, pijn, hematurie.
o Mictiepatroon → frequentie, hoeveelheid, kleur, geur, helderheid, gebruik diuretica,
pijn of moeite bij mictie, hematurie
Houd rekening met welbevinden zorgvrager (schaamte)
, 2. EEN VOCHTBALANS BEREKENEN
Hoeveel urine er uitgaat
Hoeveel vocht erin gaat
Positief vochtbalans = teveel vocht in het lichaam gewichtstoename
Negatief vochtbalans = te weinig vocht in het lichaam uitdroging
3. VERSCHILLEND INCONTINENTIEMATERIAAL EN MATERIAAL VOOR
STOMAVERZORGING HERKENNEN EN TOEPASSEN IN CASUÏSTIEK
Soorten incontinentiemateriaal:
Voor urine-incontinentie
Wegwerpsystemen
Eendelig opvangsysteem = vooral geschikt voor mannen en vrouwen die een zware vorm van
urine- en/of ontlastingsverlies hebben (wegwerpluier voor kinderen)
Tweedelig systeem = bestaat uit absorberende verbanden die door een fixatiebroekje op hun
plaats worden gehouden. Dit wordt gebruikt bij mannen en vrouwen met een lichte tot zware
vorm van incontinentie (verband op maat)
Keuze:
- Mate van incontinentie
- De mobiliteit van incontinentie
- Het postuur (de bouw) en de omvang van de zorgvrager
De voorkeur ligt in de meeste gevallen bij het tweedelige systeem, omdat de zorgvrager hierbij minder
wordt beperkt in zijn bewegingen. Bovendien biedt het meer veiligheid en zit het prettiger.
Voor ontlastingsincontinentie zijn er minder soorten hulpmiddelen beschikbaar.
Het eendelige systeem wordt gebruikt omdat het goed afsluitbaar is.
De anaaltampon is een tampon van absorberend materiaal, die door middel van een
inbrenghuls of applicator in de anus gebracht wordt. De anaaltampon wordt alleen
gebruikt bij beperkte ontlastingsincontinentie.
Het opvangzakje voor ontlasting is een zakje dat met een kleefstrip over de anus geplakt
wordt. Het levert nog weleens lekkage op en het zit niet comfortabel. Het wordt bij kleine
kinderen gebruikt.
3 soorten stoma’s:
1. Dubbelloops stoma; aanvoerende en afvoerende lis (afvoerende lis heeft geen functie, doel is
rust geven, na genezing wordt stoma opgeheven)
2. Enkelloops stoma (eindstandige stoma); een stuk darm wordt naar buiten gehaald en
vastgehecht.
3. Continent stoma; het opvangreservoir zit binnen in het lichaam (niet bij iedereen geschikt)
3 soorten stoma’s ingedeeld naar plaats:
Colostoma (op de dikke darm; ontlasting ‘normaal’)
Ileostoma (op de dunne darm; ontlasting dun)
Urostoma (verbonden aan urineleiders)
Materiaal voor stomaverzorging:
Eendelig systeem (meer nadelen voor de huid, duurder)
Tweedelig systeem (meer voordelen voor de huid en goedkoper)
Materiaal: Huidplaat, stomaopvangzak, gaasjes, water, afvalzakje
