Natuurwetenschappen
Hoofdstuk 1: Genetisch materiaal en celcyclus
1. Genetisch materiaal in de celkern
1.1 samenstelling en functie in de celkern
1.2 verband tussen DNA, chromatine en chromosoom
1 2 3 4 5
DNA chromatine = DNA Chromatinedraad Chromatinedraad Chromosoom
+ eiwit + kopie
1) DNA-molecule lijkt sterk op een wenteltrap
2) Chromatine → complex van eiwitten waarrond een DNA-molecule opgerold zit
3) Chromatinedraad
4) Gekopieerde chromatinedraad
5) Chromosoom → sterk gespiraliseerde chromatine
De twee meter lange DNA-molecule kun je in haar celkern plaatsen door de lange DNA-keten sterk te
spiraliseren en op compacte wijze te verpakken met behulp van eiwitten
Chromatine
Chromosoom
DNA
Spiralen Eiwit
,1.3 DNA
1.3.1 DNA-molecule in detail
DNA-molecule → een complexe biochemische molecule met de vorm van een wenteltrap/dubbele helix
en bevat de erfelijke informatie (Desoxyribonucleïnezuur)
1.3.2 De bouw van DNA
Nucleotiden → kleine bouwstenen waaruit DNA is opgebouwd
Een nucleotide is opgebouwd uit een suiker (desoxyribose), een fosfaatgroep en een organische base
Er zijn vier verschillende organische basen:
1) Adenine (A)
2) Guanine (G)
3) Thymine (T)
4) Cytosine (C)
Polynucleotidenketen
• De base zit vast aan de suikermolecule
• Via een fosfaatgroep is de suikermolecule verbonden met de suikermolecule van de volgende
nucleotide
DNA-keten
• Een DNA-molecule bestaat uit twee polynucleotidenketens die aan elkaar gekoppeld zijn met
waterstofbruggen
• A&T en C&G zijn complementaire basen
De opeenvolgende verschillende basen bepalen de DNA-code
1.3.3 genen en genoom
Gen → stukje DNA dat alleen of samen met andere genen de code van een
kenmerk/eigenschap bevat
, Genen bepalen:
• Natuurlijke uiterlijk
• Functioneren van je lichaam
• Gedrag
Genoom → al het DNA dat in de cel voorkomt
1.3.4 DNA-replicatie
DNA-replicatie → het kopiëren van het oorspronkelijke DNA
1) Openen van de DNA-keten
• Dubbele helix wordt geopend door het enzym DNA-
helicase
• Het enzym verbreekt waterstofbruggen tussen de
basenparen
2) Aanvoer van nieuwe nucleotiden
• De basen worden afgelezen door het enzym
DNA-polymerase
• Enzym voert nieuwe nucleotiden aan en
koppelt hun basen met de complementaire
basen van de oude streng
3) Koppelen van DNA-fragmenten
• DNA-fragmenten die nog niet volledig
gekoppeld waren, worden verbonden
door het enzym DNA-ligase
• Er ontstaan twee DNA-ketens die exacte
kopieën van elkaar zijn en van het
origineel
DNA-replicatie is semiconservatief omdat de DNA-keten voor de ene helft bestaan uit nieuwe
bouwstenen en de andere helft uit oude bouwstenen
1.4 Chromosomen
We hebben 46 chromosomen (sterk gespiraliseerd chromatine) → 23 chromosomenparen:
• 22 homologe paren
• 1 geslachtschromosomenpaar (bepaald het geslacht: meisje = XX, jongen = XY)
Karyogram → overzicht van alle chromosomen van een cel
Ieder chromosomenpaar bestaat uit een chromosoom afkomstig van je vader en een
chromosoom afkomstig van je moeder
Delingschromosomen → een kopie die aan het oorspronkelijk
chromosoom hangt en klaar om gedeeld te worden
Chromatiden → benen van delingschromosoom (X-vorm)
Centromeer → plaats waar identieke chromatiden tijdelijk aan elkaar
verbonden zijn
Hoofdstuk 1: Genetisch materiaal en celcyclus
1. Genetisch materiaal in de celkern
1.1 samenstelling en functie in de celkern
1.2 verband tussen DNA, chromatine en chromosoom
1 2 3 4 5
DNA chromatine = DNA Chromatinedraad Chromatinedraad Chromosoom
+ eiwit + kopie
1) DNA-molecule lijkt sterk op een wenteltrap
2) Chromatine → complex van eiwitten waarrond een DNA-molecule opgerold zit
3) Chromatinedraad
4) Gekopieerde chromatinedraad
5) Chromosoom → sterk gespiraliseerde chromatine
De twee meter lange DNA-molecule kun je in haar celkern plaatsen door de lange DNA-keten sterk te
spiraliseren en op compacte wijze te verpakken met behulp van eiwitten
Chromatine
Chromosoom
DNA
Spiralen Eiwit
,1.3 DNA
1.3.1 DNA-molecule in detail
DNA-molecule → een complexe biochemische molecule met de vorm van een wenteltrap/dubbele helix
en bevat de erfelijke informatie (Desoxyribonucleïnezuur)
1.3.2 De bouw van DNA
Nucleotiden → kleine bouwstenen waaruit DNA is opgebouwd
Een nucleotide is opgebouwd uit een suiker (desoxyribose), een fosfaatgroep en een organische base
Er zijn vier verschillende organische basen:
1) Adenine (A)
2) Guanine (G)
3) Thymine (T)
4) Cytosine (C)
Polynucleotidenketen
• De base zit vast aan de suikermolecule
• Via een fosfaatgroep is de suikermolecule verbonden met de suikermolecule van de volgende
nucleotide
DNA-keten
• Een DNA-molecule bestaat uit twee polynucleotidenketens die aan elkaar gekoppeld zijn met
waterstofbruggen
• A&T en C&G zijn complementaire basen
De opeenvolgende verschillende basen bepalen de DNA-code
1.3.3 genen en genoom
Gen → stukje DNA dat alleen of samen met andere genen de code van een
kenmerk/eigenschap bevat
, Genen bepalen:
• Natuurlijke uiterlijk
• Functioneren van je lichaam
• Gedrag
Genoom → al het DNA dat in de cel voorkomt
1.3.4 DNA-replicatie
DNA-replicatie → het kopiëren van het oorspronkelijke DNA
1) Openen van de DNA-keten
• Dubbele helix wordt geopend door het enzym DNA-
helicase
• Het enzym verbreekt waterstofbruggen tussen de
basenparen
2) Aanvoer van nieuwe nucleotiden
• De basen worden afgelezen door het enzym
DNA-polymerase
• Enzym voert nieuwe nucleotiden aan en
koppelt hun basen met de complementaire
basen van de oude streng
3) Koppelen van DNA-fragmenten
• DNA-fragmenten die nog niet volledig
gekoppeld waren, worden verbonden
door het enzym DNA-ligase
• Er ontstaan twee DNA-ketens die exacte
kopieën van elkaar zijn en van het
origineel
DNA-replicatie is semiconservatief omdat de DNA-keten voor de ene helft bestaan uit nieuwe
bouwstenen en de andere helft uit oude bouwstenen
1.4 Chromosomen
We hebben 46 chromosomen (sterk gespiraliseerd chromatine) → 23 chromosomenparen:
• 22 homologe paren
• 1 geslachtschromosomenpaar (bepaald het geslacht: meisje = XX, jongen = XY)
Karyogram → overzicht van alle chromosomen van een cel
Ieder chromosomenpaar bestaat uit een chromosoom afkomstig van je vader en een
chromosoom afkomstig van je moeder
Delingschromosomen → een kopie die aan het oorspronkelijk
chromosoom hangt en klaar om gedeeld te worden
Chromatiden → benen van delingschromosoom (X-vorm)
Centromeer → plaats waar identieke chromatiden tijdelijk aan elkaar
verbonden zijn
