Samenvatting Beleidsontwikkeling en -advies
Basisboek IVK
Hoofdstuk 3 De ketenbenadering
De ketenbenadering is een hulpmiddel voor de aanpak van integrale veiligheidsvraagstukken.
Proactie: het wegnemen van structurele oorzaken van onveiligheid.
Preventie: het nemen van maatregelen om onveiligheid die zich kan voordoen te voorkomen
of vroegtijdig te stoppen, en daarmee ongewenste gevolgen te beperken.
Preparatie: men bereidt zich voor om effectief op te treden wanneer er ondanks de proactie
en preventie toch iets misgaat. Hierin spelen de hulpdiensten een rol. Bijv.
ontruimingsplannen.
Repressie: het optreden om de onveilige situatie te beëindigen, hulp te verlenen en de
schade te beperken.
Nazorg: omvat activiteiten die tot doel hebben om terug te keren naar een ‘normale’
situatie. De oude situatie hoeft niet te worden hersteld.
De nazorg omvat vier elementen:
a. Het menselijke elementen bestaat uit opvang van slachtoffers en hulpverleners. Het
beperken van geestelijke schade als gevolg van wat men heeft meegemaakt.
b. Het economische element omvat de schadereductie en bereddering. Het regelen va
vergoedingen of uitkeringen, het herbouwen van een huis enz.
c. Het juridische element verwijst naar het verantwoordingstraject dat vaak al begint
nog voordat de ramp volledig bestreden is of de crisis is afgelopen.
d. Het leerelement verwijst naar het evalueren van de gebeurtenissen. De goede
dingen moeten worden geborgd in de organisatie. Borgen wil zeggen: maatregelen
nemen die ervoor zorgen dat een geslaagde werkwijze bij een volgende gelegenheid
als vanzelfsprekend weer wordt toegepast.
Het Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing van het Ministerie van Infrastructuur en
Milieu noemt proactie en preventie samen risicobeheersing, en preparatie, repressie en nazorg
samen crisisbeheersing.
1
, Het verschil tussen proactie en preventie: bij proactie is nog geen sprake van een bron van
onveiligheid, bij preventie is er wel een bron van onveiligheid en staat men voor de vraag of men wil
anticiperen op een bepaalde onveilige situatie.
3.3 De veiligheidsketen en de cirkel van Deming
De veiligheidsketen is een procesbenadering en leunt op algemenere managementprincipes, speciaal
de verbetergerichte beleidscyclus of de cirkel van Deming of de PDCA-cirkel. Deze bestaat uit vier
elkaar opvolgende fasen:
1) Plan (plannen): beschrijven van de huidige situatie, veiligheidsanalyses uitvoeren, stellen van
doelen.
2) Do (uitvoeren): uitvoeren van de plannen en activiteiten.
3) Check (evalueren): meten, resultaten bestuderen en nagaan in welke mate de gestelde
doelen zijn bereikt.
4) Act (bijstellen): zo nodig formuleren van verbeterpunten voor de volgende planfase.
3.4 De veiligheidsketen nader beschouwd
Cyclisch proces van risicoreductie
Restrisico’s: risico’s die men wel kan vermoeden, maar waartegen redelijkerwijs geen sluitende
maatregelen konden worden genomen.
Kolomdenken: elke partij komt allereerst voor de eigen belangen op en de samenwerking vooral
bekijkt vanuit het standpunt van de eigen organisatie.
Hoofdstuk 4
In dit hoofdstuk wordt een algemeen overzicht gegeven van het proces waarin beleid tot stand komt
en dat is ook van toepassing op veiligheidsbeleid.
4.2 De integrale veiligheidskundige en de actorbenadering
Veel veiligheidsvraagstukken kunnen ook niet door één actor worden opgelost, maar vragen om
samenwerking tussen actoren uit verschillende disciplines: een integrale aanpak.
Tegen de achtergrond van een veiligheidskundige kunnen we de kenmerken van de
probleemsituaties waarmee integrale veiligheidskundigen worden geconfronteerd, als volgt
samenvatten:
Er zijn verschillende perspectieven op het aan te pakken probleem (meerduidigheid).
Er zijn verschillende actoren die met elkaar dienen samen te werken om het probleem zo
goed mogelijk aan te pakken (wederzijdse afhankelijkheid of interdependentie).
Actorbenadering: Deze benadering richt zich niet op een diepgaande specialistische analyse van het
te onderzoeken probleem, maar op de onderliggende patronen in een probleemsituatie en de
relaties tussen de betrokken actoren.
Een actor is een persoon of organisatie die invloed kan uitoefenen op een besluit. Wanneer
dergelijke personen of organisaties het uitgangspunt zijn voor een analyse van een besluit- of
beleidsproces, spreken we van een actorbenadering. Deze benadering kent een aantal voordelen:
Een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de besluitvorming door het mobiliseren van kennis
en informatie uit een breed bestand van actoren.
Een gemeenschappelijk beeld over de probleemsituatie helpen creëren.
Bijdragen aan draagvlak voor de uitvoering van beleid.
De participatie van alle betrokkenen in de veiligheidsketen stimuleren, en daarmee de
legitimiteit van het beleid helpen versterken.
2
Basisboek IVK
Hoofdstuk 3 De ketenbenadering
De ketenbenadering is een hulpmiddel voor de aanpak van integrale veiligheidsvraagstukken.
Proactie: het wegnemen van structurele oorzaken van onveiligheid.
Preventie: het nemen van maatregelen om onveiligheid die zich kan voordoen te voorkomen
of vroegtijdig te stoppen, en daarmee ongewenste gevolgen te beperken.
Preparatie: men bereidt zich voor om effectief op te treden wanneer er ondanks de proactie
en preventie toch iets misgaat. Hierin spelen de hulpdiensten een rol. Bijv.
ontruimingsplannen.
Repressie: het optreden om de onveilige situatie te beëindigen, hulp te verlenen en de
schade te beperken.
Nazorg: omvat activiteiten die tot doel hebben om terug te keren naar een ‘normale’
situatie. De oude situatie hoeft niet te worden hersteld.
De nazorg omvat vier elementen:
a. Het menselijke elementen bestaat uit opvang van slachtoffers en hulpverleners. Het
beperken van geestelijke schade als gevolg van wat men heeft meegemaakt.
b. Het economische element omvat de schadereductie en bereddering. Het regelen va
vergoedingen of uitkeringen, het herbouwen van een huis enz.
c. Het juridische element verwijst naar het verantwoordingstraject dat vaak al begint
nog voordat de ramp volledig bestreden is of de crisis is afgelopen.
d. Het leerelement verwijst naar het evalueren van de gebeurtenissen. De goede
dingen moeten worden geborgd in de organisatie. Borgen wil zeggen: maatregelen
nemen die ervoor zorgen dat een geslaagde werkwijze bij een volgende gelegenheid
als vanzelfsprekend weer wordt toegepast.
Het Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing van het Ministerie van Infrastructuur en
Milieu noemt proactie en preventie samen risicobeheersing, en preparatie, repressie en nazorg
samen crisisbeheersing.
1
, Het verschil tussen proactie en preventie: bij proactie is nog geen sprake van een bron van
onveiligheid, bij preventie is er wel een bron van onveiligheid en staat men voor de vraag of men wil
anticiperen op een bepaalde onveilige situatie.
3.3 De veiligheidsketen en de cirkel van Deming
De veiligheidsketen is een procesbenadering en leunt op algemenere managementprincipes, speciaal
de verbetergerichte beleidscyclus of de cirkel van Deming of de PDCA-cirkel. Deze bestaat uit vier
elkaar opvolgende fasen:
1) Plan (plannen): beschrijven van de huidige situatie, veiligheidsanalyses uitvoeren, stellen van
doelen.
2) Do (uitvoeren): uitvoeren van de plannen en activiteiten.
3) Check (evalueren): meten, resultaten bestuderen en nagaan in welke mate de gestelde
doelen zijn bereikt.
4) Act (bijstellen): zo nodig formuleren van verbeterpunten voor de volgende planfase.
3.4 De veiligheidsketen nader beschouwd
Cyclisch proces van risicoreductie
Restrisico’s: risico’s die men wel kan vermoeden, maar waartegen redelijkerwijs geen sluitende
maatregelen konden worden genomen.
Kolomdenken: elke partij komt allereerst voor de eigen belangen op en de samenwerking vooral
bekijkt vanuit het standpunt van de eigen organisatie.
Hoofdstuk 4
In dit hoofdstuk wordt een algemeen overzicht gegeven van het proces waarin beleid tot stand komt
en dat is ook van toepassing op veiligheidsbeleid.
4.2 De integrale veiligheidskundige en de actorbenadering
Veel veiligheidsvraagstukken kunnen ook niet door één actor worden opgelost, maar vragen om
samenwerking tussen actoren uit verschillende disciplines: een integrale aanpak.
Tegen de achtergrond van een veiligheidskundige kunnen we de kenmerken van de
probleemsituaties waarmee integrale veiligheidskundigen worden geconfronteerd, als volgt
samenvatten:
Er zijn verschillende perspectieven op het aan te pakken probleem (meerduidigheid).
Er zijn verschillende actoren die met elkaar dienen samen te werken om het probleem zo
goed mogelijk aan te pakken (wederzijdse afhankelijkheid of interdependentie).
Actorbenadering: Deze benadering richt zich niet op een diepgaande specialistische analyse van het
te onderzoeken probleem, maar op de onderliggende patronen in een probleemsituatie en de
relaties tussen de betrokken actoren.
Een actor is een persoon of organisatie die invloed kan uitoefenen op een besluit. Wanneer
dergelijke personen of organisaties het uitgangspunt zijn voor een analyse van een besluit- of
beleidsproces, spreken we van een actorbenadering. Deze benadering kent een aantal voordelen:
Een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de besluitvorming door het mobiliseren van kennis
en informatie uit een breed bestand van actoren.
Een gemeenschappelijk beeld over de probleemsituatie helpen creëren.
Bijdragen aan draagvlak voor de uitvoering van beleid.
De participatie van alle betrokkenen in de veiligheidsketen stimuleren, en daarmee de
legitimiteit van het beleid helpen versterken.
2
