Samenvatting Sociaal recht in essentie, derde editie, ISBN: 9789400005198 Sociale Wetgeving

Sociale Wetgeving:
Deel 1: Inleiding:
Hoofdstuk 1: Wat is ‘sociale wetgeving’ eigenlijk:
 Sociale wetgeving: geen duidelijk afgebakend geheel
 Gemeenschappelijke kenmerken:
o Bijzonder doel: Bescherming van belangen van de werknemers en het bevorderen van
hun welzijn
o Beschermingswetten = om de werknemer, de zwakste partij te beschermen
o Sociale verzekeringswetten = gericht op degene die tijdelijk of definitief niet meer
kunnen of mogen werken (= een vervangingsinkomen)
o Sociale wetgeving omvat dus:
 Arbeidsrecht
 Socialezekerheidsrecht
 Samenvatting van sociale wetgeving:
o Individuele relaties tussen werkgever en werknemer
o Collectieve relaties tussen werkgevers en werknemers
o Beschermingsmaatregelen voor werknemers
o Arbeidsvoorziening
o Sociale zekerheid
o Minimumvoorzieningen
o Geschillen van sociaal recht




Hoofdstuk 2: Bronnen van sociale wetgeving:
1. Internationale rechtsbronnen:
 = verdragen die België met andere landen sluiten.
o Bilaterale verdragen = verdragen tussen België en één ander land.
o Multilaterale verdragen = verdragen tussen twee of meer landen.
1.1. Bilaterale verdragen:
o = verdrag tussen België en één ander land.
o Regels zijn van toepassing op burgers afkomstig uit het ene land die in het andere
land gaan werken.
1.2.Multilaterale verdragen:
o De internationale Arbeidsorganisatie (IAO) = een instelling die een nog steeds een
belangrijke rol speelt in de ontwikkeling van het sociaal recht over heel de wereld.
o De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) = houdt
zich voornamelijk bezig met economische zaken.
o De Raad van Europa: de voornaamste akte van deze organisatie is ontegensprekelijk
het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
o De internationale Vereniging voor de Sociale Zekerheid (AISS): rechtstreekse invloed
op ons sociaal recht is beperkt. Maar ze hebben een invloed op de ontwikkeling van
het socialezekerheidsrecht in de wereld en derhalve onrechtstreeks ook in ons land.
o De Benelux Economische Unie: streven sindsdien naar meer toenadering ook op
sociaal vlak o.m. distorsies op economisch vlak tegen te gaan.
o Europese Unie = het belangrijkste
 6 hoofinstellingen:
 Europese Raad

1

,  Europese Commissie
 Europese Raad van Ministers
 Europees Parlement
 Europees Hof van Justitie
 Europese Rekenkamer
 4 nevenorganen:
 Economisch en Sociaal Comité
 Comité van de Regio’s
 Europese Investeringsbank
 Europese Centrale Bank
 Europese rechtsregels worden uitgevaardigd door de Raad van Ministers en de
Europese Commissie na raadpleging van het Europees Parlement
 Hiërarchie van Europese rechtsregels op basis van hun binding:
 Verordeningen: rechtstreekse uitwerking in alle lidstaten
 Richtlijnen: verplichte omzetting in nationale wetgeving
 Besluiten: rechtstreekse toepassing op welbepaalde bestemmeling(en)
 Aanbevelingen: binden de lidstaten niet
 Adviezen
 Mogelijkheid Europese “cao’s” algemeen bindend te verklaren
 Handvest van de grondrechten van de Europese Unie = ook belangrijk voor het
Belgische arbeidsrecht.



2. Nationale rechtsbronnen:
2.1.Sociale grondrechten:
o Artikel 23 van de grondwet: geen directe werking voor de burger, wel richtlijnen en
doelstelling voor de overheid.
2.2.Sociale rechtsbronnen:
o Belangrijkste bronnen van het arbeidsrecht:
 Wetten en decreten
 Koninklijke besluiten
 Ministeriële besluiten
 Rechtspraak en rechtsleer (in België geen precedentenrecht = wanneer een of
meer rechtscolleges als eerste hebben rechtgesproken in een bepaalde zin, de
volgende rechtscolleges ertoe gehouden zijn recht te spreken in dezelfde zin)
 Collectieve arbeidsovereenkomst (cao’s)
 Het gebruik ( of gewoonte)
 Aan 3 voorwaarden voldoen om van het gebruik te spreken:
 Bestendig: het voordeel moet gedurende een voldoende lange tijd
toegekend zijn.
 Vast: wil zeggen dat steeds hetzelfde voordeel toegekend moet zijn.
 Algemeen: betekent dat het voordeel aan alle werknemers die zich in
dezelfde situatie bevinden, wordt uitgekeerd.
 De eenzijdige verbintenis
2.3.Hiërarchie van de nationale rechtsbronnen:
o Artikel 51 van de CAO wet
o Hoe deze hiërarchie interpreteren?
 Een lagere norm mag slechts afwijken van een hogere norm als:
 Hij hiermee niet strijdig is
 Of de rechten van de werknemers vermindert
 Of zijn plichten verzwaart



2

,Deel 2: Arbeidsrecht:
Hoofdstuk 1: Bepalingen van de arbeidsovereenkomstenwet van 3 juli 1978:
1. Toepassingsgebied van de wet van 3 juli 1978:
1.1.Wat is een arbeidsovereenkomst:
o = een wederkerige overeenkomst waarbij 2 partijen, enerzijds de werkgever en
anderzijds de werknemer, tegenover elkaar een verbintenis aangaan of verplichtingen
op zich nemen
o 3 essentiële elementen van de arbeidsovereenkomst zijn dus: (moeten samen
aanwezig zijn om een arbeidsovereenkomst te vormen)
 De arbeid
 Het loon
 Het gezag van de werkgever
o We kunnen nog de volgende arbeidsrelatie onderscheiden van de
arbeidsovereenkomst:
 Vastbenoemde ambtenaar = eenzijdige verbintenis van de tewerkstellende
overheid
 Leerovereenkomst = de opleiding is het essentiële element, niet de te verrichten
arbeid
 Vrijwilligers: krijgen i.p.v. een loon een ‘onkostenvergoeding’
 Zelfstandigen: leveren wel prestaties tegen betaling, maar zij werken niet in
ondergeschikt verband
1.2.Het ondergeschikte verband:
o Essentieel kenmerk van de arbeidsovereenkomst is het bestaan van het
ondergeschikte verband.
o Er is een gezagsrelatie tussen de werkgever en de werknemer:
 De werkgever heeft het recht om bevelen te geven over de organisatie en de
uitvoering van het werk.
 De werknemer dient de instructies van de werkgever op te volgen.
o Ook tussen gehuwden, familieleden of concubanten kan een gezagsrelatie bestaan.
1.2.1. Schijnzelfstandigen-Pseudowerknemers:
 Werkgevers proberen sociale bijdragen voor werknemers te ontlopen
 Zelfstandigen proberen te profiteren van de sociale zekerheid voor werknemers.
1.2.2. Samengaan van een arbeidsovereenkomst met een aannemings-of
zelfstandigenovereenkomst:
 Strenge beperking
 Om te vermijden dat men ontsnapt aan toepassing van de
socialezekerheidswetgeving voor werknemers.
1.3.Toepassingsgebied van de Arbeidsovereenkomstenwet 3 juli 1978:
o Deze wet is van toepassing op:
 Werklieden, bedienden, handelsvertegenwoordigers en dienstboden
 Dus vooral in de ‘privésector’
 Maar ook het niet-statutaire personeel van de publieke sector



2. Het aangaan van de arbeidsovereenkomst:
2.1. Geldigheidsvereisten:
o Mondelinge of schriftelijke overeenkomst
o Geldigheidvereisten van het Burgerlijk Wetboek:

3

,  Toestemming van de partijen
 Bekwaamheid van de partijen
 Bepaald voorwerp
 Geoorloofde oorzaak
2.1.1. Bekwaamheid:
 Algemeen principe: iedereen is bekwaam om een overeenkomst af te sluiten,
tenzij hij door de wet hiertoe onbekwaam is verklaard.
 Minderjarigen:
 Zijn in beginsel rechtsbekwaam om arbeidsovereenkomst af te sluiten,
tenzij er uitdrukkelijk verzet is van de vader, de moeder of de voogd (art.
43 tot 46bis WAO)
 Verbod op tewerkstelling van kinderen in de Arbeidswet
 Kind = minderjarigen beneden de 15 jaar, of nog voltijds leerplichtig.
2.1.2. Toestemming:
 Kan aangetast worden door wilsgebrek zoals:
 Geweld:
 Kan van fysieke of morele aard zijn.
 Moet “op een redelijk mens indruk maken en doen vrezen dat hijzelf,
zijn onmiddellijke familie of zijn vermogen bloot staan aan een
aanzienlijk en dadelijk kwaad”
 Dwaling:
 Zich vergissen, een verkeerde mening toegedaan zijn
 Moet een belangrijke dwaling over een essentieel element zijn.
 Bedrog:
 Leugens of bedrieglijk verzwijgen
 Moet van die aard zijn dat de overeenkomst zonder het bedrog nooit
tot stand zou zijn gekomen
2.1.3. Voorwerp en oorzaak:
 Voorwerp = datgene waartoe men zich verbindt  voor de werknemer is dit
het verrichten van arbeid en voor de werkgever het betalen van loon en de
verschaffing van tewerkstelling.
 Oorzaak = het doel van de verbintenis
 Moeten zeker en bepaald zijn
 Moeten mogelijk en geoorloofd zijn.
2.1.4. Gevolgen:
 Absolute nietigheid:
 Ter bescherming van de openbare orde of goede zeden
 Kan door derden of door de rechter ingeroepen worden
 Kan niet gedekt worden door de benadeelde partij
 Relatieve nietigheid:
 Voor de bescherming van private belangen
 Kan enkel door de benadeelde partij ingeroepen worden
 Kan gedekt worden door de benadeelde partij
2.2.Vormvereisten van de arbeidsovereenkomst:
o Mondeling (bekentenis, getuigenbewijs, vermoedens) of schriftelijk (soms
geschrift vereist)
(vb. waarbij geschrift verplicht is: overeenkomsten voor tewerkstelling van
studenten, vervangingsinkomen, industriële leercontract, …)


3. Soorten arbeidsovereenkomsten:

4