Cursus notariële deontologie
1
,Inhoudsopgave
DEEL I : PLICHTENLEER EN AMBTSEED .............................................................................................................5
1. Notariële ETHIEK .......................................................................................................................................5
a) De norm achter de regel .......................................................................................................................5
b) Codificatie of niet .................................................................................................................................6
c) Dynamiek van de deontologie ..............................................................................................................7
2. Plichten tov maatschappij en overheid .....................................................................................................7
a) De AMBTSEED als uitgangspunt voor de naleving van de wet .............................................................7
b) De WAARHEIDSPLICHT .........................................................................................................................8
c) De WAARDIGHEID als plicht .................................................................................................................8
d) De WAAKZAAMHEID als plicht..............................................................................................................9
3. Plichten tov het publiek .............................................................................................................................9
a) ONBAATZUCHTIGHEID ..........................................................................................................................9
b) ONPARTIJDIGHEID ..............................................................................................................................10
c) De VOORZICHTIGE notaris ..................................................................................................................13
4. Plichten tov het korps ..............................................................................................................................13
a) De CONFRATERNITEIT.........................................................................................................................13
b) De VRIJE NOTARISKEUZE en de CONFRATERNITEIT in juist perspectief .............................................15
c) De CONFRATERNITEIT en de REGLEMENTEN .....................................................................................15
d) De CONFRATERNITEIT en de NOTARIELE INSTELLINGEN ....................................................................16
DEEL II: DE NOTARIS ALS RAADSMAN ............................................................................................................17
1. De grondslagen van de adviesverstrekking .............................................................................................17
a) Grondslag adviesverstrekking: geen uitdrukkelijke alles omvattende wettekst ................................17
b) Tendensen in de aansprakelijkheid als grondslag van de adviesverstrekking ....................................17
c) Factoren die de adviesverplichting beïnvloeden ................................................................................18
d) 4. Inhoud adviesverplichting : akte moet geldig zijn, doeltreffend en rechtvaardig ..........................18
2. Voorlichtingsplicht ...................................................................................................................................18
a) De informatieplicht, in de wetgeving voorzien ..................................................................................18
b) De informatieplicht, NIET in de wet voorzien .....................................................................................19
3. De PERSOONLIJKE OPZOEKINGEN van de notaris....................................................................................19
a) De juiste redactie in het verlengde van de juiste informatie .............................................................19
b) Informatiewerving door de notaris ....................................................................................................19
c) Aanvulling van hetgeen partijen niet hebben voorzien......................................................................20
4. HANDELEN in de PLAATS van de partijen ................................................................................................20
a) De afronding van de rechtshandeling.................................................................................................20
b) Traditionele taken van de notaris NA de akte ingevolge het gebruik ................................................20
DEEL III: plichten eigen aan de inrichting van het beroep ..............................................................................21
1. III.1 de ambtsverleningsplicht..................................................................................................................21
a) Het ambtelijk karakter als uitgangspunt ............................................................................................21
b) De verplichte ambtsweigering ............................................................................................................23
c) FRAUDE en VERPLICHTE ambtsweigering...........................................................................................25
d) WITWASPROBLEMATIEK en verplichte ambtsweigering / ambtsverlening........................................27
e) 5. FACULTATIEVE ambtsweigering: TECHNISCHE BEKWAAMHEID van de NOTARIS ..........................28
f) FACULTATIEVE ambtsweigering: verklaringen en vaststellingen die buiten ambtsgebied vallen ......29
G) TIJDELIJKE ambtsweigering of UITGESTELDE ambtsverlening .................................................................30
2. III.2 beroepsgeheim en de discretieplicht ................................................................................................32
a) Het STRAFWETBOEK ...........................................................................................................................32
b) Een geheim .........................................................................................................................................33
2
, c) Beroepsgeheim: ABSOLUUT of RELATIEF ...........................................................................................34
d) GEDEELD beroepsgeheim ...................................................................................................................34
e) De GRENZEN van het beroepsgeheim en het GEHEIMRECHT ............................................................35
f) De DISCRETIEPLICHT ...........................................................................................................................37
Deel IV : de aansprakelijkheid van de notaris ................................................................................................39
1. IV.1 plichtenleer en aansprakelijkheid.....................................................................................................40
a) Het uitgangspunt ................................................................................................................................40
b) 1. De STRAFRECHTELIJKE aansprakelijkheid .......................................................................................40
c) 2. De BURGERLIJKE aansprakelijkheid ...............................................................................................41
d) 3. De DISCIPLINAIRE aansprakelijkheid...............................................................................................41
2. IV.2 Juridische grondslagen van aansprakelijkheid .................................................................................42
a) De specifieke regeling in de OWN ......................................................................................................42
b) De AQUILIAANSE versus de CONTRACTUELE aansprakelijkheid.........................................................43
3. IV.3 De elementen van de aansprakelijkheid...........................................................................................44
a) De FOUT..............................................................................................................................................44
b) De SCHADE .........................................................................................................................................44
c) Het OORZAKELIJK VERBAND ...............................................................................................................44
4. IV.4 Middelen- of resultaatsverbintenis ..................................................................................................45
a) SOORTEN verbintenissen....................................................................................................................45
b) De notaris is (meestal slechts) gehouden tot een MIDDELENVERBINTENIS .......................................46
c) Recente RECHTSPRAAK.......................................................................................................................47
5. IV.5 personen betrokken bij de aansprakelijkheid ...................................................................................47
a) 1. De PARTIJEN ...................................................................................................................................47
b) 2. De DERDEN .....................................................................................................................................48
c) 3. De OVERHEID ..................................................................................................................................48
d) 4. De intellectuele bagage van de partijen .........................................................................................48
e) 5. Andere dienstverleners (treden ook op in het dossier) ..................................................................48
f) GEDEELDE verantwoordelijkheid tussen notarissen ..........................................................................49
g) De aansprakelijkheid bij AMBTSVERLENING en PLAATSVERVANGING...............................................49
6. IV.6 bedingen ter voorkoming van aansprakelijkheid .............................................................................50
a) Onderscheid tussen DECHARGE en VRIJWARING ...............................................................................50
b) BEWIJS naleving verplichtingen (inzonderheid de voorlichtingsplicht) ..............................................51
Deel V: financiele verplichtingen ...................................................................................................................52
1. Deel V.1 verplichting boek te houden ......................................................................................................52
a) 1. GRONDSLAGEN van de verplichting ...............................................................................................52
b) De GEREGLEMENTEERDE BOEKHOUDING ..........................................................................................54
c) 3. De (BEWIJS-)WAARDE van de (notariële) boekhouding .................................................................57
d) Rapportering en boekhouding............................................................................................................61
2. V.2 verplichting gelden te individualiseren/kwaliteitsrek........................................................................63
a) De wettelijke GRONDSLAG .................................................................................................................63
b) Kwaliteitsrekeningen en ‘eenheid van rekening’................................................................................66
c) Verbod om handel te drijven ..............................................................................................................67
d) Verbod om zich borg te stellen voor cliënten.....................................................................................68
e) Verbods- en gebodsbepalingen in het Reglement op de Boekhouding .............................................69
f) Kansspelen en weddenschappen .......................................................................................................72
3. V.3 de anti-witwaswetgeving ..................................................................................................................72
a) 1. Het wettelijk kader .........................................................................................................................72
b) “Know Your Client’..............................................................................................................................73
c) Archivering .........................................................................................................................................75
d) Objectieve criteria ..............................................................................................................................75
3
, e) Verplicht gebruik van giraal geld ........................................................................................................75
f) De aangifte aan de CFI ........................................................................................................................76
Deel VII: de sactionering van de deontologie door het tuchtrecht .................................................................79
1. Historiek ..................................................................................................................................................79
2. Toepassingsgebied ..................................................................................................................................80
3. Taakverdeling en het rechtmatig proces .................................................................................................81
4. Inleiding van de tuchtprocedure voor de Kamer .....................................................................................83
5. Debatten, incidenten, uitspraak, rechtsmiddelen ...................................................................................85
6. Hogere tuchtstraffen ...............................................................................................................................86
7. Preventieve schorsing ..............................................................................................................................87
8. Bewarende en ondersteunende maatregelen .........................................................................................88
9. Wettelijke hypotheek bij (dreigend) financieel onvermogen v/d notaris ................................................88
VII. addendum: gdpr: wat (ook) een notaris hiervan moet weten! ................................................................89
a) Inleiding ..............................................................................................................................................89
b) Basisbeginselen van de gegevensbescherming ..................................................................................90
c) rechten van de persoon wiens persoonsgegevens worden verwerkt ................................................91
d) De concrete impact van deze verordening op de notaris...................................................................94
e) Sanctionering van de naleving van de verordening............................................................................96
4
1
,Inhoudsopgave
DEEL I : PLICHTENLEER EN AMBTSEED .............................................................................................................5
1. Notariële ETHIEK .......................................................................................................................................5
a) De norm achter de regel .......................................................................................................................5
b) Codificatie of niet .................................................................................................................................6
c) Dynamiek van de deontologie ..............................................................................................................7
2. Plichten tov maatschappij en overheid .....................................................................................................7
a) De AMBTSEED als uitgangspunt voor de naleving van de wet .............................................................7
b) De WAARHEIDSPLICHT .........................................................................................................................8
c) De WAARDIGHEID als plicht .................................................................................................................8
d) De WAAKZAAMHEID als plicht..............................................................................................................9
3. Plichten tov het publiek .............................................................................................................................9
a) ONBAATZUCHTIGHEID ..........................................................................................................................9
b) ONPARTIJDIGHEID ..............................................................................................................................10
c) De VOORZICHTIGE notaris ..................................................................................................................13
4. Plichten tov het korps ..............................................................................................................................13
a) De CONFRATERNITEIT.........................................................................................................................13
b) De VRIJE NOTARISKEUZE en de CONFRATERNITEIT in juist perspectief .............................................15
c) De CONFRATERNITEIT en de REGLEMENTEN .....................................................................................15
d) De CONFRATERNITEIT en de NOTARIELE INSTELLINGEN ....................................................................16
DEEL II: DE NOTARIS ALS RAADSMAN ............................................................................................................17
1. De grondslagen van de adviesverstrekking .............................................................................................17
a) Grondslag adviesverstrekking: geen uitdrukkelijke alles omvattende wettekst ................................17
b) Tendensen in de aansprakelijkheid als grondslag van de adviesverstrekking ....................................17
c) Factoren die de adviesverplichting beïnvloeden ................................................................................18
d) 4. Inhoud adviesverplichting : akte moet geldig zijn, doeltreffend en rechtvaardig ..........................18
2. Voorlichtingsplicht ...................................................................................................................................18
a) De informatieplicht, in de wetgeving voorzien ..................................................................................18
b) De informatieplicht, NIET in de wet voorzien .....................................................................................19
3. De PERSOONLIJKE OPZOEKINGEN van de notaris....................................................................................19
a) De juiste redactie in het verlengde van de juiste informatie .............................................................19
b) Informatiewerving door de notaris ....................................................................................................19
c) Aanvulling van hetgeen partijen niet hebben voorzien......................................................................20
4. HANDELEN in de PLAATS van de partijen ................................................................................................20
a) De afronding van de rechtshandeling.................................................................................................20
b) Traditionele taken van de notaris NA de akte ingevolge het gebruik ................................................20
DEEL III: plichten eigen aan de inrichting van het beroep ..............................................................................21
1. III.1 de ambtsverleningsplicht..................................................................................................................21
a) Het ambtelijk karakter als uitgangspunt ............................................................................................21
b) De verplichte ambtsweigering ............................................................................................................23
c) FRAUDE en VERPLICHTE ambtsweigering...........................................................................................25
d) WITWASPROBLEMATIEK en verplichte ambtsweigering / ambtsverlening........................................27
e) 5. FACULTATIEVE ambtsweigering: TECHNISCHE BEKWAAMHEID van de NOTARIS ..........................28
f) FACULTATIEVE ambtsweigering: verklaringen en vaststellingen die buiten ambtsgebied vallen ......29
G) TIJDELIJKE ambtsweigering of UITGESTELDE ambtsverlening .................................................................30
2. III.2 beroepsgeheim en de discretieplicht ................................................................................................32
a) Het STRAFWETBOEK ...........................................................................................................................32
b) Een geheim .........................................................................................................................................33
2
, c) Beroepsgeheim: ABSOLUUT of RELATIEF ...........................................................................................34
d) GEDEELD beroepsgeheim ...................................................................................................................34
e) De GRENZEN van het beroepsgeheim en het GEHEIMRECHT ............................................................35
f) De DISCRETIEPLICHT ...........................................................................................................................37
Deel IV : de aansprakelijkheid van de notaris ................................................................................................39
1. IV.1 plichtenleer en aansprakelijkheid.....................................................................................................40
a) Het uitgangspunt ................................................................................................................................40
b) 1. De STRAFRECHTELIJKE aansprakelijkheid .......................................................................................40
c) 2. De BURGERLIJKE aansprakelijkheid ...............................................................................................41
d) 3. De DISCIPLINAIRE aansprakelijkheid...............................................................................................41
2. IV.2 Juridische grondslagen van aansprakelijkheid .................................................................................42
a) De specifieke regeling in de OWN ......................................................................................................42
b) De AQUILIAANSE versus de CONTRACTUELE aansprakelijkheid.........................................................43
3. IV.3 De elementen van de aansprakelijkheid...........................................................................................44
a) De FOUT..............................................................................................................................................44
b) De SCHADE .........................................................................................................................................44
c) Het OORZAKELIJK VERBAND ...............................................................................................................44
4. IV.4 Middelen- of resultaatsverbintenis ..................................................................................................45
a) SOORTEN verbintenissen....................................................................................................................45
b) De notaris is (meestal slechts) gehouden tot een MIDDELENVERBINTENIS .......................................46
c) Recente RECHTSPRAAK.......................................................................................................................47
5. IV.5 personen betrokken bij de aansprakelijkheid ...................................................................................47
a) 1. De PARTIJEN ...................................................................................................................................47
b) 2. De DERDEN .....................................................................................................................................48
c) 3. De OVERHEID ..................................................................................................................................48
d) 4. De intellectuele bagage van de partijen .........................................................................................48
e) 5. Andere dienstverleners (treden ook op in het dossier) ..................................................................48
f) GEDEELDE verantwoordelijkheid tussen notarissen ..........................................................................49
g) De aansprakelijkheid bij AMBTSVERLENING en PLAATSVERVANGING...............................................49
6. IV.6 bedingen ter voorkoming van aansprakelijkheid .............................................................................50
a) Onderscheid tussen DECHARGE en VRIJWARING ...............................................................................50
b) BEWIJS naleving verplichtingen (inzonderheid de voorlichtingsplicht) ..............................................51
Deel V: financiele verplichtingen ...................................................................................................................52
1. Deel V.1 verplichting boek te houden ......................................................................................................52
a) 1. GRONDSLAGEN van de verplichting ...............................................................................................52
b) De GEREGLEMENTEERDE BOEKHOUDING ..........................................................................................54
c) 3. De (BEWIJS-)WAARDE van de (notariële) boekhouding .................................................................57
d) Rapportering en boekhouding............................................................................................................61
2. V.2 verplichting gelden te individualiseren/kwaliteitsrek........................................................................63
a) De wettelijke GRONDSLAG .................................................................................................................63
b) Kwaliteitsrekeningen en ‘eenheid van rekening’................................................................................66
c) Verbod om handel te drijven ..............................................................................................................67
d) Verbod om zich borg te stellen voor cliënten.....................................................................................68
e) Verbods- en gebodsbepalingen in het Reglement op de Boekhouding .............................................69
f) Kansspelen en weddenschappen .......................................................................................................72
3. V.3 de anti-witwaswetgeving ..................................................................................................................72
a) 1. Het wettelijk kader .........................................................................................................................72
b) “Know Your Client’..............................................................................................................................73
c) Archivering .........................................................................................................................................75
d) Objectieve criteria ..............................................................................................................................75
3
, e) Verplicht gebruik van giraal geld ........................................................................................................75
f) De aangifte aan de CFI ........................................................................................................................76
Deel VII: de sactionering van de deontologie door het tuchtrecht .................................................................79
1. Historiek ..................................................................................................................................................79
2. Toepassingsgebied ..................................................................................................................................80
3. Taakverdeling en het rechtmatig proces .................................................................................................81
4. Inleiding van de tuchtprocedure voor de Kamer .....................................................................................83
5. Debatten, incidenten, uitspraak, rechtsmiddelen ...................................................................................85
6. Hogere tuchtstraffen ...............................................................................................................................86
7. Preventieve schorsing ..............................................................................................................................87
8. Bewarende en ondersteunende maatregelen .........................................................................................88
9. Wettelijke hypotheek bij (dreigend) financieel onvermogen v/d notaris ................................................88
VII. addendum: gdpr: wat (ook) een notaris hiervan moet weten! ................................................................89
a) Inleiding ..............................................................................................................................................89
b) Basisbeginselen van de gegevensbescherming ..................................................................................90
c) rechten van de persoon wiens persoonsgegevens worden verwerkt ................................................91
d) De concrete impact van deze verordening op de notaris...................................................................94
e) Sanctionering van de naleving van de verordening............................................................................96
4
