EC Samenvatting
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 4: DE ONZICHTBARE HAND ............................................................................................. 4
PARAGRAAF 4.1: DE MARKT ALS ORGANISATOR ............................................................................................................ 4
PARAGRAAF 4.2: SOORTEN MARKTEN ......................................................................................................................... 5
PARAGRAAF 4.3: DE WERKING VAN PERFECTE MARKTEN................................................................................................. 6
HOOFDSTUK 5: DE CONSUMENT............................................................................................................. 7
PARAGRAAF 5.1: BETALINGSBEREIDHEID EN CONSUMENTENSURPLUS ................................................................................ 7
PARAGRAAF 5.2: DE VRAAGCURVE NADER BEKEKEN....................................................................................................... 8
PARAGRAAF 5.3: DE PRIJSELASTICITEIT ........................................................................................................................ 9
HOOFDSTUK 6: DE PRODUCENT (1): KOSTEN, OPBRENGSTEN EN WINST ................................ 12
PARAGRAAF 6.1: CONSTANTE EN VARIABELE KOSTEN ................................................................................................... 12
PARAGRAAF 6.2: BESLUITVORMING BIJ PROPORTIONEEL VARIABELE KOSTEN ..................................................................... 13
PARAGRAAF 6.3: DE GEMIDDELDE KOSTEN ................................................................................................................ 13
PARAGRAAF 6.4: BESLUITVORMING IN DE MARGE ....................................................................................................... 14
HOOFDSTUK 7: DE PRODUCENT (2): DE AANBODCURVE ............................................................... 15
PARAGRAAF 7.1: AANBOD EN PRODUCENTENSURPLUS ................................................................................................. 15
PARAGRAAF 7.2: DE AANBODCURVE NADER BEKEKEN .................................................................................................. 16
HOOFDSTUK 8: PERFECT WERKENDE MARKTEN ............................................................................ 17
PARAGRAAF 8.1: HET MARKTMODEL ......................................................................................................................... 17
PARAGRAAF 8.2: HOE PERFECT ZIJN PERFECT WERKENDE MARKTEN? .............................................................................. 18
HOOFDSTUK 9: OVERHEIDSINGRIJPEN OP PERFECTE MARKTEN ............................................... 19
PARAGRAAF 9.1: BELASTINGEN EN SUBSIDIES ............................................................................................................. 19
PARAGRAAF 9.2: PRIJSRESTRICTIES ........................................................................................................................... 21
PARAGRAAF 9.3: HANDELSLIBERALISATIE EN IMMIGRATIE ............................................................................................. 22
HOOFDSTUK 10: NIET-PERFECT WERKENDE MARKTEN ................................................................ 23
PARAGRAAF 10.1: HET MONOPOLIE ......................................................................................................................... 23
PARAGRAAF 10.2: OPBRENGSTEN EN KOSTEN VAN EEN MONOPOLIST ............................................................................. 24
PARAGRAAF 10.3: ANDERE NIET-PERFECTE MARKTVORMEN .......................................................................................... 25
PARAGRAAF 10.4: NIET-PERFECT WERKENDE MARKTEN EN DE OVERHEID ......................................................................... 26
HOOFDSTUK 11: VERLEDEN, HEDEN EN TOEKOMST ...................................................................... 27
PARAGRAAF 11.1: CONSUMPTIE.............................................................................................................................. 27
PARAGRAAF 11.2: HET BUDGET IN DE LOOP VAN DE TIJD .............................................................................................. 28
PARAGRAAF 11.3: DE INTERTEMPORELE BUDGETLIJN ................................................................................................... 29
PARAGRAAF 11.4: NOGMAALS LENEN EN SPAREN ....................................................................................................... 30
PARAGRAAF 11.5: REËLE EN NOMINALE RENTE ........................................................................................................... 31
PARAGRAAF 11.6: DE FINANCIËLE LEVENSCYCLUS ....................................................................................................... 32
HOOFDSTUK 12: SPAREN EN INVESTEREN ........................................................................................ 33
PARAGRAAF 12.1: KAPITAALVORMING ..................................................................................................................... 33
PARAGRAAF 12.2: ONDERWIJS EN MENSELIJK KAPITAAL ............................................................................................... 34
PARAGRAAF 12.3: ONDERNEMING EN KAPITAAL ......................................................................................................... 35
,HOOFDSTUK 13: PENSIOEN .................................................................................................................... 36
HOOFDSTUK 14: BELASTINGEN EN OVERHEIDSTEKORT ............................................................... 37
HOOFDSTUK 15: INFORMATIE ................................................................................................................ 38
PARAGRAAF 15.1: PRIJSMECHANISME EN INFORMATIE................................................................................................. 38
PARAGRAAF 15.2: INDIVIDUELE EN COLLECTIEVE GOEDEREN.......................................................................................... 39
PARAGRAAF 15.3: EXTERNE EFFECTEN ...................................................................................................................... 41
PARAGRAAF 15.4: THEOREMA VAN COASE ................................................................................................................ 43
PARAGRAAF 15.5: MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN ............................................................................ 44
HOOFDSTUK 16: SPELTHEORIE ............................................................................................................ 45
PARAGRAAF 16.1: HET GEVANGENENDILEMMA .......................................................................................................... 45
PARAGRAAF 16.2: DOMINANTE STRATEGIE EN NASH-EVENWICHT .................................................................................. 48
PARAGRAAF 16.3: KENMERKEN VAN GEVANGENENDILEMMA’S ...................................................................................... 49
PARAGRAAF 16.4: LANGETERMIJNRELATIES ............................................................................................................... 51
HOOFDSTUK 17: ONDERHANDELEN .................................................................................................... 54
PARAGRAAF 17.1: ONDERHANDELEN EN SURPLUSVERDELING ........................................................................................ 54
PARAGRAAF 17.2: SPECIFIEKE INVESTERINGEN ........................................................................................................... 56
PARAGRAAF 17.3: CAO-ONDERHANDELINGEN ............................................................................................................ 57
PARAGRAAF 17.4: EUROPESE INTEGRATIE ................................................................................................................. 60
HOOFDSTUK 18: RISICO .......................................................................................................................... 61
PARAGRAAF 18.1: SYMMETRISCHE EN ASYMMETRISCHE INFORMATIE.............................................................................. 61
PARAGRAAF 18.2: RISICO’S EN RISICOAVERSIE ............................................................................................................ 62
PARAGRAAF 18.3: RISICO’S EN VERZEKEREN .............................................................................................................. 63
PARAGRAAF 18.4: DRAAGVLAK EN SOLIDARITEIT......................................................................................................... 65
PARAGRAAF 18.5: NALATIG GEDRAG ........................................................................................................................ 67
PARAGRAAF 18.6: SOCIALE ZEKERHEID ..................................................................................................................... 69
HOOFDSTUK 19: RISICO EN BELEGGEN ............................................................................................. 71
PARAGRAAF 19.1: SPAREN EN BELEGGEN .................................................................................................................. 71
PARAGRAAF 19.2: OBLIGATIES ................................................................................................................................ 72
PARAGRAAF 19.3: RENTE EN RENDEMENT ................................................................................................................. 73
PARAGRAAF 19.4: AANDELEN ................................................................................................................................. 75
PARAGRAAF 19.5: RENTE EN WINST ......................................................................................................................... 77
PARAGRAAF 19.6: TOEZICHT FINANCIËLE MARKTEN ..................................................................................................... 79
HOOFDSTUK 20: RISICO EN ONDERNEMEN ....................................................................................... 80
PARAGRAAF 20.1: ONDERNEMING EN INFORMATIE ..................................................................................................... 80
PARAGRAAF 20.2: EIGENDOM EN LEIDING ................................................................................................................. 82
PARAGRAAF 20.3: DE PRINCIPAAL-AGENTRELATIE ....................................................................................................... 84
PARAGRAAF 20.4: PRIVATISERING EN LIBERALISERING .................................................................................................. 85
HOOFDSTUK 21: SAMENHANG TUSSEN MARKTEN .......................................................................... 86
HOOFDSTUK 22: WELVAART .................................................................................................................. 89
PARAGRAAF 22.1: HET BRUTO BINNENLANDS PRODUCT ............................................................................................... 89
PARAGRAAF 22.2: BBP ALS WELVAARTSMAATSTAF ..................................................................................................... 92
HOOFDSTUK 23: DE NATIONALE REKENINGEN ................................................................................ 94
PARAGRAAF 23.1: ECONOMISCHE KRINGLOOP EN NATIONALE REKENINGEN...................................................................... 94
PARAGRAAF 23.2: PRODUCTIE, INKOMENSVORMING EN FINALE BESTEDINGEN .................................................................. 97
2
, PARAGRAAF 23.3: MACRO-ECONOMISCHE IDENTITEITEN ............................................................................................. 99
HOOFDSTUK HAVO: INKOMENSVERDELING .................................................................................... 100
PARAGRAAF H.1: BELASTINGEN EN INKOMENSVERDELING........................................................................................... 100
PARAGRAAF H.2: VERSCHILLENDE STELSELS VAN INKOMSTENBELASTINGEN .................................................................... 101
HOOFDSTUK 24: INKOMENSVERDELING ........................................................................................... 103
PARAGRAAF 24.1: PERSONELE INKOMENSVERDELING ................................................................................................ 103
PARAGRAAF 24.2: BELASTINGEN ........................................................................................................................... 104
PARAGRAAF 24.3: INKOMSTENBELASTING NADER BEZIEN ........................................................................................... 106
PARAGRAAF 24.4: BELASTINGEN EN INKOMENSVERDELING ......................................................................................... 108
HOOFDSTUK 25: ECONOMISCHE GROEI ........................................................................................... 109
PARAGRAAF 25.1: DEFINITIE EN CIJFERS .................................................................................................................. 109
PARAGRAAF 25.2: GROEIFACTOREN ....................................................................................................................... 110
PARAGRAAF 25.3: INSTITUTIES .............................................................................................................................. 111
PARAGRAAF 25.4: CATEGORIALE INKOMENSVERDELING ............................................................................................. 112
PARAGRAAF 25.5: CONVERGENTIE EN DIVERGENTIE .................................................................................................. 113
HOOFDSTUK 26: DE CONJUNCTUURBEWEGING............................................................................. 114
PARAGRAAF 26.1: VERANDERINGEN IN DE REËLE PRODUCTIE ...................................................................................... 114
PARAGRAAF 26.2: WERKLOOSHEID EN VACATURES ................................................................................................... 115
PARAGRAAF 26.3: INFLATIE .................................................................................................................................. 116
PARAGRAAF 26.4: CONJUNCTUURINDICATOREN ....................................................................................................... 117
HOOFDSTUK 27: EEN MACRO-ECONOMISCH MODEL .................................................................... 119
PARAGRAAF 27.1: DE MACRO-ECONOMISCHE VRAAG ................................................................................................ 119
PARAGRAAF 27.2: HET MACRO-ECONOMISCH AANBOD.............................................................................................. 120
PARAGRAAF 27.3: HET MACRO-ECONOMISCHE VRAAG- EN AANBODMODEL ................................................................... 121
HOOFDSTUK 28: MONETAIRE ASPECTEN ......................................................................................... 122
PARAGRAAF 28.1: DE KWANTITEITSVERGELIJKING ..................................................................................................... 122
PARAGRAAF 28.2: BETALINGSBALANS EN WISSELKOERS.............................................................................................. 123
HOOFDSTUK 29: CONJUNCTUURPOLITIEK ...................................................................................... 125
PARAGRAAF 29.1: STURING VAN DE MACRO-ECONOMISCHE VRAAG ............................................................................. 125
3
, Hoofdstuk 4: De onzichtbare hand
Paragraaf 4.1: De markt als organisator
Produceren is het gebruiken van productiefactoren om waarde toe te voegen aan een
product. Productiefactoren zijn factoren die productie mogelijk maken. Er zijn vier
productiefactoren:
• Kapitaal → rente
• Arbeid → loon
• Natuur → huur/pacht
• Ondernemerschap → winst
De manier waarop je de productiefactoren verdeelt over de productiemogelijkheden, noem je
allocatie.
4
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 4: DE ONZICHTBARE HAND ............................................................................................. 4
PARAGRAAF 4.1: DE MARKT ALS ORGANISATOR ............................................................................................................ 4
PARAGRAAF 4.2: SOORTEN MARKTEN ......................................................................................................................... 5
PARAGRAAF 4.3: DE WERKING VAN PERFECTE MARKTEN................................................................................................. 6
HOOFDSTUK 5: DE CONSUMENT............................................................................................................. 7
PARAGRAAF 5.1: BETALINGSBEREIDHEID EN CONSUMENTENSURPLUS ................................................................................ 7
PARAGRAAF 5.2: DE VRAAGCURVE NADER BEKEKEN....................................................................................................... 8
PARAGRAAF 5.3: DE PRIJSELASTICITEIT ........................................................................................................................ 9
HOOFDSTUK 6: DE PRODUCENT (1): KOSTEN, OPBRENGSTEN EN WINST ................................ 12
PARAGRAAF 6.1: CONSTANTE EN VARIABELE KOSTEN ................................................................................................... 12
PARAGRAAF 6.2: BESLUITVORMING BIJ PROPORTIONEEL VARIABELE KOSTEN ..................................................................... 13
PARAGRAAF 6.3: DE GEMIDDELDE KOSTEN ................................................................................................................ 13
PARAGRAAF 6.4: BESLUITVORMING IN DE MARGE ....................................................................................................... 14
HOOFDSTUK 7: DE PRODUCENT (2): DE AANBODCURVE ............................................................... 15
PARAGRAAF 7.1: AANBOD EN PRODUCENTENSURPLUS ................................................................................................. 15
PARAGRAAF 7.2: DE AANBODCURVE NADER BEKEKEN .................................................................................................. 16
HOOFDSTUK 8: PERFECT WERKENDE MARKTEN ............................................................................ 17
PARAGRAAF 8.1: HET MARKTMODEL ......................................................................................................................... 17
PARAGRAAF 8.2: HOE PERFECT ZIJN PERFECT WERKENDE MARKTEN? .............................................................................. 18
HOOFDSTUK 9: OVERHEIDSINGRIJPEN OP PERFECTE MARKTEN ............................................... 19
PARAGRAAF 9.1: BELASTINGEN EN SUBSIDIES ............................................................................................................. 19
PARAGRAAF 9.2: PRIJSRESTRICTIES ........................................................................................................................... 21
PARAGRAAF 9.3: HANDELSLIBERALISATIE EN IMMIGRATIE ............................................................................................. 22
HOOFDSTUK 10: NIET-PERFECT WERKENDE MARKTEN ................................................................ 23
PARAGRAAF 10.1: HET MONOPOLIE ......................................................................................................................... 23
PARAGRAAF 10.2: OPBRENGSTEN EN KOSTEN VAN EEN MONOPOLIST ............................................................................. 24
PARAGRAAF 10.3: ANDERE NIET-PERFECTE MARKTVORMEN .......................................................................................... 25
PARAGRAAF 10.4: NIET-PERFECT WERKENDE MARKTEN EN DE OVERHEID ......................................................................... 26
HOOFDSTUK 11: VERLEDEN, HEDEN EN TOEKOMST ...................................................................... 27
PARAGRAAF 11.1: CONSUMPTIE.............................................................................................................................. 27
PARAGRAAF 11.2: HET BUDGET IN DE LOOP VAN DE TIJD .............................................................................................. 28
PARAGRAAF 11.3: DE INTERTEMPORELE BUDGETLIJN ................................................................................................... 29
PARAGRAAF 11.4: NOGMAALS LENEN EN SPAREN ....................................................................................................... 30
PARAGRAAF 11.5: REËLE EN NOMINALE RENTE ........................................................................................................... 31
PARAGRAAF 11.6: DE FINANCIËLE LEVENSCYCLUS ....................................................................................................... 32
HOOFDSTUK 12: SPAREN EN INVESTEREN ........................................................................................ 33
PARAGRAAF 12.1: KAPITAALVORMING ..................................................................................................................... 33
PARAGRAAF 12.2: ONDERWIJS EN MENSELIJK KAPITAAL ............................................................................................... 34
PARAGRAAF 12.3: ONDERNEMING EN KAPITAAL ......................................................................................................... 35
,HOOFDSTUK 13: PENSIOEN .................................................................................................................... 36
HOOFDSTUK 14: BELASTINGEN EN OVERHEIDSTEKORT ............................................................... 37
HOOFDSTUK 15: INFORMATIE ................................................................................................................ 38
PARAGRAAF 15.1: PRIJSMECHANISME EN INFORMATIE................................................................................................. 38
PARAGRAAF 15.2: INDIVIDUELE EN COLLECTIEVE GOEDEREN.......................................................................................... 39
PARAGRAAF 15.3: EXTERNE EFFECTEN ...................................................................................................................... 41
PARAGRAAF 15.4: THEOREMA VAN COASE ................................................................................................................ 43
PARAGRAAF 15.5: MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN ............................................................................ 44
HOOFDSTUK 16: SPELTHEORIE ............................................................................................................ 45
PARAGRAAF 16.1: HET GEVANGENENDILEMMA .......................................................................................................... 45
PARAGRAAF 16.2: DOMINANTE STRATEGIE EN NASH-EVENWICHT .................................................................................. 48
PARAGRAAF 16.3: KENMERKEN VAN GEVANGENENDILEMMA’S ...................................................................................... 49
PARAGRAAF 16.4: LANGETERMIJNRELATIES ............................................................................................................... 51
HOOFDSTUK 17: ONDERHANDELEN .................................................................................................... 54
PARAGRAAF 17.1: ONDERHANDELEN EN SURPLUSVERDELING ........................................................................................ 54
PARAGRAAF 17.2: SPECIFIEKE INVESTERINGEN ........................................................................................................... 56
PARAGRAAF 17.3: CAO-ONDERHANDELINGEN ............................................................................................................ 57
PARAGRAAF 17.4: EUROPESE INTEGRATIE ................................................................................................................. 60
HOOFDSTUK 18: RISICO .......................................................................................................................... 61
PARAGRAAF 18.1: SYMMETRISCHE EN ASYMMETRISCHE INFORMATIE.............................................................................. 61
PARAGRAAF 18.2: RISICO’S EN RISICOAVERSIE ............................................................................................................ 62
PARAGRAAF 18.3: RISICO’S EN VERZEKEREN .............................................................................................................. 63
PARAGRAAF 18.4: DRAAGVLAK EN SOLIDARITEIT......................................................................................................... 65
PARAGRAAF 18.5: NALATIG GEDRAG ........................................................................................................................ 67
PARAGRAAF 18.6: SOCIALE ZEKERHEID ..................................................................................................................... 69
HOOFDSTUK 19: RISICO EN BELEGGEN ............................................................................................. 71
PARAGRAAF 19.1: SPAREN EN BELEGGEN .................................................................................................................. 71
PARAGRAAF 19.2: OBLIGATIES ................................................................................................................................ 72
PARAGRAAF 19.3: RENTE EN RENDEMENT ................................................................................................................. 73
PARAGRAAF 19.4: AANDELEN ................................................................................................................................. 75
PARAGRAAF 19.5: RENTE EN WINST ......................................................................................................................... 77
PARAGRAAF 19.6: TOEZICHT FINANCIËLE MARKTEN ..................................................................................................... 79
HOOFDSTUK 20: RISICO EN ONDERNEMEN ....................................................................................... 80
PARAGRAAF 20.1: ONDERNEMING EN INFORMATIE ..................................................................................................... 80
PARAGRAAF 20.2: EIGENDOM EN LEIDING ................................................................................................................. 82
PARAGRAAF 20.3: DE PRINCIPAAL-AGENTRELATIE ....................................................................................................... 84
PARAGRAAF 20.4: PRIVATISERING EN LIBERALISERING .................................................................................................. 85
HOOFDSTUK 21: SAMENHANG TUSSEN MARKTEN .......................................................................... 86
HOOFDSTUK 22: WELVAART .................................................................................................................. 89
PARAGRAAF 22.1: HET BRUTO BINNENLANDS PRODUCT ............................................................................................... 89
PARAGRAAF 22.2: BBP ALS WELVAARTSMAATSTAF ..................................................................................................... 92
HOOFDSTUK 23: DE NATIONALE REKENINGEN ................................................................................ 94
PARAGRAAF 23.1: ECONOMISCHE KRINGLOOP EN NATIONALE REKENINGEN...................................................................... 94
PARAGRAAF 23.2: PRODUCTIE, INKOMENSVORMING EN FINALE BESTEDINGEN .................................................................. 97
2
, PARAGRAAF 23.3: MACRO-ECONOMISCHE IDENTITEITEN ............................................................................................. 99
HOOFDSTUK HAVO: INKOMENSVERDELING .................................................................................... 100
PARAGRAAF H.1: BELASTINGEN EN INKOMENSVERDELING........................................................................................... 100
PARAGRAAF H.2: VERSCHILLENDE STELSELS VAN INKOMSTENBELASTINGEN .................................................................... 101
HOOFDSTUK 24: INKOMENSVERDELING ........................................................................................... 103
PARAGRAAF 24.1: PERSONELE INKOMENSVERDELING ................................................................................................ 103
PARAGRAAF 24.2: BELASTINGEN ........................................................................................................................... 104
PARAGRAAF 24.3: INKOMSTENBELASTING NADER BEZIEN ........................................................................................... 106
PARAGRAAF 24.4: BELASTINGEN EN INKOMENSVERDELING ......................................................................................... 108
HOOFDSTUK 25: ECONOMISCHE GROEI ........................................................................................... 109
PARAGRAAF 25.1: DEFINITIE EN CIJFERS .................................................................................................................. 109
PARAGRAAF 25.2: GROEIFACTOREN ....................................................................................................................... 110
PARAGRAAF 25.3: INSTITUTIES .............................................................................................................................. 111
PARAGRAAF 25.4: CATEGORIALE INKOMENSVERDELING ............................................................................................. 112
PARAGRAAF 25.5: CONVERGENTIE EN DIVERGENTIE .................................................................................................. 113
HOOFDSTUK 26: DE CONJUNCTUURBEWEGING............................................................................. 114
PARAGRAAF 26.1: VERANDERINGEN IN DE REËLE PRODUCTIE ...................................................................................... 114
PARAGRAAF 26.2: WERKLOOSHEID EN VACATURES ................................................................................................... 115
PARAGRAAF 26.3: INFLATIE .................................................................................................................................. 116
PARAGRAAF 26.4: CONJUNCTUURINDICATOREN ....................................................................................................... 117
HOOFDSTUK 27: EEN MACRO-ECONOMISCH MODEL .................................................................... 119
PARAGRAAF 27.1: DE MACRO-ECONOMISCHE VRAAG ................................................................................................ 119
PARAGRAAF 27.2: HET MACRO-ECONOMISCH AANBOD.............................................................................................. 120
PARAGRAAF 27.3: HET MACRO-ECONOMISCHE VRAAG- EN AANBODMODEL ................................................................... 121
HOOFDSTUK 28: MONETAIRE ASPECTEN ......................................................................................... 122
PARAGRAAF 28.1: DE KWANTITEITSVERGELIJKING ..................................................................................................... 122
PARAGRAAF 28.2: BETALINGSBALANS EN WISSELKOERS.............................................................................................. 123
HOOFDSTUK 29: CONJUNCTUURPOLITIEK ...................................................................................... 125
PARAGRAAF 29.1: STURING VAN DE MACRO-ECONOMISCHE VRAAG ............................................................................. 125
3
, Hoofdstuk 4: De onzichtbare hand
Paragraaf 4.1: De markt als organisator
Produceren is het gebruiken van productiefactoren om waarde toe te voegen aan een
product. Productiefactoren zijn factoren die productie mogelijk maken. Er zijn vier
productiefactoren:
• Kapitaal → rente
• Arbeid → loon
• Natuur → huur/pacht
• Ondernemerschap → winst
De manier waarop je de productiefactoren verdeelt over de productiemogelijkheden, noem je
allocatie.
4
