Samenvatting 3.2 Meer dan onderwijs

Samenvatting pedagogiek
3.2

3.2 Spel en verhalen

3.2.1 Spel

Het spel is de meest wezenlijke bezigheid van het veilige kind met een wereld die
nog alles kan blijken te zijn.

De meest wezenlijke bezigheid: Spel is een levensvoorwaarde voor een kind. Het
kind leert de wereld kennen en andersom.

Het veilige kind: Een kind speelt pas wanneer het zich veilig en geborgen voelt.
Een wereld die van alles kan blijken te zijn: Voor het jonge kind zijn veel dingen
nieuw

Het leren van kinderen hangt af van leeftijd. In onderbouw is spel leidende
activiteit, in midden- en bovenbouw speelt onderzoek belangrijke rol.

Van Oers stelt dat spel weer in het centrum van de aandacht gebracht moet
worden: de mens is een homo ludens, een spelende mens. Spel heeft functie van
oefening en omgaan met emoties.

Je zou nu de definitie van spel opnieuw kunnen bekijken vanuit het oogpunt van
leren. Spel leidt evenals leren tot kennis en is dus een vorm van kennisproductie.
Er moet recht worden gedaan aan 3 aspecten:

 Deelname is vrijwillig (intrinsiek gemotiveerd)

 Uitgesproken en niet uitgesproken regels belangrijk

 Ruimte voor vrijheid van handelen

Leraar speelt specifieke rol in spelen. Hij initieert bv onderzoek door
kinderen een uitdagende opdracht te geven, stelt eisen en regels waaraan
het onderzoek moet voldoen. Als het goed is ervaren ze door deze regels
dat het spel/onderzoek leuker en leerzamer wordt.

Bij kleuters is spel de natuurlijke leervorm. Rol van leerkracht hierbij is
complex; kinderen die zelfstandig spelen moeten niet steeds gestoord
woorden. Bij onvoldoende ontwikkeling moet leerkracht stimuleren, regels
en eisen stellen.

Piaget: spel is kenmerkend voor jonge kinderen. Spel is volgens hem
aanvankelijk vooral oefenspel waarbij handelingen geoefend worden
die nodig zijn voor omgang met dingen. Daarnaast is het rollenspel,
waarin het kind de sociale wereld imiteert belangrijk.

Cultuurhistoricus Huizinga: Culturele betekenis van spel: In spel vindt
verkenning plaats van activiteiten en door die verkenning vernieuwen
activiteiten zich ook. Een van de belangrijkste dynamische kenmerken van
spel is volgens Huizinga competitie.

, Kinderen beseffen dat ze kunnen spelen. Geeft gevoel van vrijheid: Ik kan
spelen dat ik groot ben, piloot ben, enz. Dat is een vorm van meta-
cognitief bewustzijn.

In basisschool overgang van rollenspel naar regelgeleid spel. Regelgeleid
spel wordt vooral ingezet voor kennisverwerving.

Janssen Vos: er is geen definitie van spelen, maar noemt kenmerken van
spel:

 Spelen is prettig

 Vrijheid van handelen

 Regels

 Altijd vrijwillig

 Open of flexibele activiteit (spel kan zich herhalen, vernieuwen, andere
wending nemen)

Opvattingen over spel

e
 Ontspanningstheorie van Lazarus/Schaller (19 eeuw): Spel tegenover
werk. Spel is beter dan niks doen

 Oefentheorie van Karl Groos (1861-1946): Kind oefent functies die het
later nodig heeft

 Recapitulatietheorie van Granville Stanley Hall (1844-1924): gebaseerd
op evolutietheorie.

Het spel van het kind is eigenlijk een verkorte herhaling
(recapitulatie) van activiteiten uit de ontwikkeling van menselijke
soort. (indianenspel, verzamelen....) Ontwikkeling van enkeling
(ontogenese) herhaling van proces van menswording (fylogenese)
Dewey en Parkhurst waren aanhangers van deze theorie

 Katharsistheorie van Erik Erikson (1902-1994): Uitlaatklep voor
spanningen.

 Theorie van overtollige energie van Spencer: Overschot aan energie
kwijtraken via spel

 Theorie van Ljublinskaja: weerspiegeling van realiteit: wordt sterk
bepaald door heersende

cultuur. Kind weerspiegelt niet alleen heersende cultuur, maar
geeft er zelf ook vorm aan.

Opvattingen Charlotte en Karl Bühler: Spel is voor kind mogelijkheid om
informatie over de realiteit op te slaan en te verwerken. Op bepaalde leeftijden
zijn bepaalde spelvormen favoriet: