Europees Recht 2022
Week 1
Europees Parlement
P. 33 e.v.
Ontleent zijn legitimatie aan de onderdanen van lidstaten art. 10 lid 2 VEU.
In rechtstreekse algemene verkiezingen gekozen in alle lidstaten
o Geen uniform verkiezingssysteem, maar wel door rechtstreekse, algemene, vrije en
geheime verkiezingen + niet meer dan 1x je stem uitbrengen.
o Raad heeft minimumvoorwaarden opgesteld voor actief en passief kiesrecht. Lidstaten
mogen zelf regels bedenken ter aanvulling.
o Geen lid zijn van regering lidstaat of instelling Unie.
Verschilt van de nationale parlementen geen initiatiefrecht noch exclusieve
besluitvormingsbevoegdheid
Aantal leden is niet meer dan 750 + voorzitter art. 12 VEU
Burgers zijn degressief evenredig vertegenwoordigd art. 14 lid 2 VEU
o De lidstaten met een grotere bevolking aanvaarden dat zij ondervertegenwoordigd zijn
zodat de lidstaten met een kleinere bevolking ruimer kunnen
worden vertegenwoordigd
o Niet meer dan 96 en niet minder dan 6
Taken art. 223 – 234 VWEU
1. Quasiwetgevingsorgaan
a. Geen bevoegdheid om zelf wetgevingsvoorstellen in te brengen
b. Geen exclusieve beslissingsbevoegdheid samen met Raad en Commissie
c. Met meerderheid van de stemmen de Europese Commissie door middel van een
resolutie verzoeken om voorstellen voor nieuwe of wijziging van bestaande
Uniewetgeving aan het Parlement voor te leggen
d. Bij gewone wetgevingsprocedure een medebeslissingsbevoegdheid naast de Raad
e. Instemmen toetreden nieuwe lidstaat en goedkeuren voorwaarden uittreding lidstaat
art. 50 VEU. Goedkeuring tot uittreding staat niet in de weg aan verlaten, maar
Parlement kan wel goedkeuringsrecht hebben over de akkoorden die een derde land
nog wil onderhouden.
2. Democratische controle-instantie
a. Onderzoeken instellen bij vermeende inbreuken of wanbeheer van Unierecht
inroepen enquêtecommissie
b. Controle Europese Commissie
i. Commissie moet werkprogramma en algemeen verslag inleveren
ii. Commissie is verplicht mondeling of schriftelijk antwoord te geven op haar
door het parlement gestelde vragen.
iii. Motie van afkeuring door tiende van de leden ingediend en bij meerderheid
van twee derde van de uitgebrachte stemmen in plenair debat en tevens
meerderheid van de leden van het Europees Parlement in het openbaar voor
de motie stemmen. Commissie moet dan aftreden als geheel zie p. 42.
c. Controle ESCB en ECB
d. Controle handelingen van betrokken instellingen en lichamen van de Unie in het kader
van de economische coördinatie in EMU en met name het Europese semester.
e. Parlement kan het Hof inschakelen bevoorrecht beroepsrecht zie p. 42.
3. Budgethouder
a. Aan het einde van elk jaar samen met de Raad de begroting vast van de Europese
Unie en volgens de bijzondere wetgevingsprocedure in art 314 VWEU.
,Organisatie
Verdelen zich in fracties op politieke gezindheid van de leden
Te minste 25 leden die uit tenminste een vierde van de lidstaten moeten komen
Plenaire vergadering worden voorbereid in parlementaire commissies gevormd door leden van
het parlement
o Commissie houdt zich bezig met deelterreinen
o Wetgevingsvoorstellen van de EU commissie worden door de voorzitter ter
behandeling naar de bevoegde commissie gewezen, commissie brengt verslag uit
Elk 2,5 jaar een nieuwe voorzitter
Europese Raad
P. 48
Bevordering democratie, mensenrechten en rechtsstaat art. 15 VEU lid 1
Staatshoofden en regeringsleiders lidstaten en voorzitter Commissie art. 15 VEU
Elke 2,5 jaar nieuwe voorzitter gekozen uit leiders en hoofden
Door ontwikkelen en herzien bestaande bevoegdheden, creëren nieuwe bevoegdheden of doen
uitgaan van openbare verklaring ten aanzien van een bepaald onderwerp
Beslissende rol in vaststellen van de operationele en wetgevende agenda in het kader van de
ruimte voor vrijheid, veiligheid en recht.
Algemene richtsnoeren strategische belangen en doelstelling buitenlands beleid art. 21 en 22
VEU
Stelt beleidslijnen op korte termijn vast en neemt besluiten over door de Unie en lidstaten
gemeenschappelijke strategieën op gebieden waar lidstaten aanzienlijke belangen gemeen
hebben
In beginsel moeten alle hoofden en leiders instemmen met de beoogde conclusie, resolutie of
besluit zoeken naar compromis
o Stemmen met gekwalificeerde meerderheid
o Besluiten over procedurekwesties worden met gewone meerderheid genomen
Raad
P. 56
Samenstelling
Bestaat uit vertegenwoordigers van de lidstaten op ministerieel niveau (vertegenwoordiger)
art. 16 VEU. Lidstaten bepalen zelf hoe de Raad wordt vertegenwoordigd
Taken
1. Als constituerend orgaan
a. Voorstellen voor verdragsherzieningen moeten in het kader van de gewone
herzieningsprocedure aan de Raad worden voorgelegd. Art. 48 VEU.
b. Roept Conferentie bijeen om overeenstemming verdragswijziging te bereiken
2. Als wetgever
a. Zonder toestemming van de Raad kan er geen secundaire wetgeving tot stand komen
b. Richting van ontwikkelingen van de Europese integratie beïnvloeden door de
Europese Commissie formeel te verzoeken om studies die hij wenselijk acht ter
verwezenlijking van de gemeenschappelijke doelstellingen te verrichten
3. Als beleidsorgaan
a. Draagt zorg voor de coördinatie van het algemeen economisch beleid van de lidstaten
b. Bepaalt samen met parlement de gemeenschappelijke handelspolitiek, met name door
het sluiten van akkoorden met derde landen en internationale organisaties
c. Werkt op basis van de algemene richtsnoeren en strategische beleidslijnen van de
Europese raad het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid uit
4. Als bestuursorgaan
a. Vaststellen jaarlijkse begroting ism parlement
b. Belast met uitvoeren gemeenschappelijk beleid
, c. Verleent bevoegdheid aan Commissie om besluiten uit te voeren
Organisatie
Zie p. 62.
Besluitvorming
Hoofdregel: gekwalificeerde meerderheid van de stemmen verdragen kunnen andere
stemvereisten voorschrijven. Art. 16 lid 3 VEU.
o Met eenparigheid van de stemmen is de Raad niet meer dan een vertegenwoordiger
van een lidstaat. Lidstaat heeft dan vetorecht.
o Met gekwalificeerde meerderheid kan de Raad besluiten nemen die niet
noodzakelijkerwijs gedragen worden door de lidstaten.
Zie p. 69 voor blokkerende minderheid die besluitvorming alsnog tegen kan houden
Zittingen zijn openbaar als het gaat om beraadslagingen van de Raad over
wetgevingshandelingen Art. 16 lid 8 VEU voorziet in een splitsing
Europese Commissie
Samenstelling
Een onderdaan van elke lidstaat (28 leden). Voor 5 jaar en herbenoembaar.
o Voor herbenoeming zijn de Europese Raad, de Raad en het Europese Parlement
betrokken
De Europese Raad stelt met gekwalificeerde meerderheid van de stemmen bij het Europese
Parlement een kandidaat voor het ambt van voorzitter van de Commissie voor. De kandidaat
moet bij meerderheid van zijn leden gekozen worden. Geen meerderheid? Dan moet de
Europese Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen binnen een maand een nieuwe
kandidaat voorstellen
Voor de overige leden stelt de Raad in onderlinge overeenstemming met de verkozen
voorzitter een lijst vast van de overige personen die hij voorstelt tot lid van de Commissie te
benoemen. Dit gaat op voordracht van de lidstaat. Daarna moet het parlement goedkeuring
geven. Zie p. 76 voor schema
Taken art. 17 VEU (in algemeen belang van de Unie)
1. Gangmaker p. 79
a. Een enkele keer wordt door het Werkingsverdrag een eigen beslissingsbevoegdheid
gegeven.
b. Initiatiefrecht op het gebied van wetgevingshandelingen. Dit wordt kenbaar gemaakt
in de rechtsgrondslag doordat de gewone wetgevingsprocedure van toepassing wordt
verklaard. Hier wordt vaak door het Werkingsverdrag bepaalt dat de Raad op voorstel
van de Commissie handelt. Zie bijv. art. 103 VWEU.
i. Raad kan vaak een voorstel dat afwijkt slecht met eenparigheid van de
stemmen nemen art. 293 VWEU.
ii. Zolang de Raad geen besluit heeft genomen, kan de Commissie het voorstel
wijzigingen of intrekken
c. Aanbevelingen of adviezen uitbrengen waar het Werkingsverdrag dit uitdrukkelijk
voorschrijft of in zaken waarin de Commissie dit noodzakelijk acht
i. Anders dan bij een voorstel, kan de Raad afwijken van een advies zonder
eenparigheid van de stemmen
d. Ontwerpen voorleggen tot herziening van de verdragen en wordt door de Raad
geraadpleegd ten aanzien van het bijeenroepen van een Intergouvernementele
Conferentie ter wijziging van de verdragen
2. Vertegenwoordiger van de Unie
, a. Externe vertegenwoordiging behalve op het gebied van buitenlands- en
veiligheidsbeleid en de andere bij de verdragen bepaalde gevallen. Dat is de Hoge
vertegenwoordiger
b. Internationale handelingen vinden plaats op initiatief van de Commissie of HV
c. Bij uittreding speelt de Commissie een belangrijke rol in de onderhandelingen van het
bijbehorende akkoord
3. Als bestuursorgaan
a. Voert de begroting uit onder haar eigen verantwoordelijkheid binnen de grenzen van
het vastgelegde financiële regelement. Art. 317 VWEU
b. Onder de in de verdragen genoemde voorwaarden voert zij coördinerende,
uitvoerende en beheerstaken uit
c. Delegatie naar de Commissie van de bevoegdheid om de niet-essentiële onderdelen
van een wetgevingshandeling aan te vullen of te wijzigen. Art 290 VWEU
4. Toezichthouders
a. Hoedster van het belang van de Unie. Toezicht uitvoering Unierecht lidstaten en
instanties Unie. Maar ook natuurlijke en rechtspersonen.
Organisatie
Zie Directoraten-generaal op p. 86. Ondersteunen de Commissie en worden geleid door een directeur.
Commissie handelt als college. Voorzitter is vertegenwoordiger en bepaalt de politieke
richtsnoeren
Vergaderingen zijn niet openbaar en beraadslagingen vertrouwelijk
Gestreefd naar consensus, daarna pas formele stemming aan de hand van een quorum,
namelijk een meerderheid van de leden.
Autonome karakter van het Europees recht
Het staat de lidstaten van de Unie niet vrij om te beslissen over de gevolgen van het recht voor de
rechtspositie van hun onderdanen. Tevens bestaat er niet altijd een veto-recht. Bevoegdheden hangen
samen met de mate waarin lidstaten hun soevereiniteit hebben overgedragen.
Het EEG verdrag is meer dan een overeenkomst welke slechts wederzijdse verplichtingen tussen de
verdragsluitende mogendheden schept. “Dat […] de Gemeenschap in het volkenrecht een nieuwe
rechtsorde vormt ten bate waarvan de Staten, zij het op een beperkt terrein, hun soevereiniteit hebben
begrensd en waarbinnen niet slechts deze Lid-Staten, maar ook hun onderdanen gerechtigd zijn.”
Van Gend en Loos
1. Unierecht valt wel binnen het volkenrecht, maar onderscheidt zich van al het andere recht
doordat lidstaten hun soevereiniteit hebben begrensd ten gunste van de Unie. Daarmee zijn
lidstaten als het ware ook onderdanen geworden van de Unie die zij zelf hebben opgericht en
dienen zich te houden aan het Unierecht
2. Er is sprake van een recht die onderdanen en lidstaten over en weer kunnen ontlenen aan het
Unierecht als het Unierecht voldoende duidelijk en onvoorwaardelijk een verplichting bevat
ten opzichte van de lidstaten
3. In de nationale rechtsorde is het Unierecht een aangelegenheid van het Unierecht zelf.
autonomie van het Unierecht .
Costa/ENEL: nationaal recht kan geen afbreuk doen aan het Unierecht. Het Unierecht heeft voorrang
boven nationaal recht.
Het Unierecht bestaat uit rechtstreekse werking en voorrang. Rechtstreekse werking is een vorm
van doorwerking. Een manier waarop Unierecht effecten kan sorteren in de nationale rechtsorde.
Attributiebeginsel: Unie kan alleen optreden als daar een bevoegdheid voor is. Art. 4 jo. 5 en 2 VEU.
Er moet een rechtsgrondslag zijn. Te herkennen aan:
Gelet op het verdrag
En met name op art. 114 VWEU.
Week 1
Europees Parlement
P. 33 e.v.
Ontleent zijn legitimatie aan de onderdanen van lidstaten art. 10 lid 2 VEU.
In rechtstreekse algemene verkiezingen gekozen in alle lidstaten
o Geen uniform verkiezingssysteem, maar wel door rechtstreekse, algemene, vrije en
geheime verkiezingen + niet meer dan 1x je stem uitbrengen.
o Raad heeft minimumvoorwaarden opgesteld voor actief en passief kiesrecht. Lidstaten
mogen zelf regels bedenken ter aanvulling.
o Geen lid zijn van regering lidstaat of instelling Unie.
Verschilt van de nationale parlementen geen initiatiefrecht noch exclusieve
besluitvormingsbevoegdheid
Aantal leden is niet meer dan 750 + voorzitter art. 12 VEU
Burgers zijn degressief evenredig vertegenwoordigd art. 14 lid 2 VEU
o De lidstaten met een grotere bevolking aanvaarden dat zij ondervertegenwoordigd zijn
zodat de lidstaten met een kleinere bevolking ruimer kunnen
worden vertegenwoordigd
o Niet meer dan 96 en niet minder dan 6
Taken art. 223 – 234 VWEU
1. Quasiwetgevingsorgaan
a. Geen bevoegdheid om zelf wetgevingsvoorstellen in te brengen
b. Geen exclusieve beslissingsbevoegdheid samen met Raad en Commissie
c. Met meerderheid van de stemmen de Europese Commissie door middel van een
resolutie verzoeken om voorstellen voor nieuwe of wijziging van bestaande
Uniewetgeving aan het Parlement voor te leggen
d. Bij gewone wetgevingsprocedure een medebeslissingsbevoegdheid naast de Raad
e. Instemmen toetreden nieuwe lidstaat en goedkeuren voorwaarden uittreding lidstaat
art. 50 VEU. Goedkeuring tot uittreding staat niet in de weg aan verlaten, maar
Parlement kan wel goedkeuringsrecht hebben over de akkoorden die een derde land
nog wil onderhouden.
2. Democratische controle-instantie
a. Onderzoeken instellen bij vermeende inbreuken of wanbeheer van Unierecht
inroepen enquêtecommissie
b. Controle Europese Commissie
i. Commissie moet werkprogramma en algemeen verslag inleveren
ii. Commissie is verplicht mondeling of schriftelijk antwoord te geven op haar
door het parlement gestelde vragen.
iii. Motie van afkeuring door tiende van de leden ingediend en bij meerderheid
van twee derde van de uitgebrachte stemmen in plenair debat en tevens
meerderheid van de leden van het Europees Parlement in het openbaar voor
de motie stemmen. Commissie moet dan aftreden als geheel zie p. 42.
c. Controle ESCB en ECB
d. Controle handelingen van betrokken instellingen en lichamen van de Unie in het kader
van de economische coördinatie in EMU en met name het Europese semester.
e. Parlement kan het Hof inschakelen bevoorrecht beroepsrecht zie p. 42.
3. Budgethouder
a. Aan het einde van elk jaar samen met de Raad de begroting vast van de Europese
Unie en volgens de bijzondere wetgevingsprocedure in art 314 VWEU.
,Organisatie
Verdelen zich in fracties op politieke gezindheid van de leden
Te minste 25 leden die uit tenminste een vierde van de lidstaten moeten komen
Plenaire vergadering worden voorbereid in parlementaire commissies gevormd door leden van
het parlement
o Commissie houdt zich bezig met deelterreinen
o Wetgevingsvoorstellen van de EU commissie worden door de voorzitter ter
behandeling naar de bevoegde commissie gewezen, commissie brengt verslag uit
Elk 2,5 jaar een nieuwe voorzitter
Europese Raad
P. 48
Bevordering democratie, mensenrechten en rechtsstaat art. 15 VEU lid 1
Staatshoofden en regeringsleiders lidstaten en voorzitter Commissie art. 15 VEU
Elke 2,5 jaar nieuwe voorzitter gekozen uit leiders en hoofden
Door ontwikkelen en herzien bestaande bevoegdheden, creëren nieuwe bevoegdheden of doen
uitgaan van openbare verklaring ten aanzien van een bepaald onderwerp
Beslissende rol in vaststellen van de operationele en wetgevende agenda in het kader van de
ruimte voor vrijheid, veiligheid en recht.
Algemene richtsnoeren strategische belangen en doelstelling buitenlands beleid art. 21 en 22
VEU
Stelt beleidslijnen op korte termijn vast en neemt besluiten over door de Unie en lidstaten
gemeenschappelijke strategieën op gebieden waar lidstaten aanzienlijke belangen gemeen
hebben
In beginsel moeten alle hoofden en leiders instemmen met de beoogde conclusie, resolutie of
besluit zoeken naar compromis
o Stemmen met gekwalificeerde meerderheid
o Besluiten over procedurekwesties worden met gewone meerderheid genomen
Raad
P. 56
Samenstelling
Bestaat uit vertegenwoordigers van de lidstaten op ministerieel niveau (vertegenwoordiger)
art. 16 VEU. Lidstaten bepalen zelf hoe de Raad wordt vertegenwoordigd
Taken
1. Als constituerend orgaan
a. Voorstellen voor verdragsherzieningen moeten in het kader van de gewone
herzieningsprocedure aan de Raad worden voorgelegd. Art. 48 VEU.
b. Roept Conferentie bijeen om overeenstemming verdragswijziging te bereiken
2. Als wetgever
a. Zonder toestemming van de Raad kan er geen secundaire wetgeving tot stand komen
b. Richting van ontwikkelingen van de Europese integratie beïnvloeden door de
Europese Commissie formeel te verzoeken om studies die hij wenselijk acht ter
verwezenlijking van de gemeenschappelijke doelstellingen te verrichten
3. Als beleidsorgaan
a. Draagt zorg voor de coördinatie van het algemeen economisch beleid van de lidstaten
b. Bepaalt samen met parlement de gemeenschappelijke handelspolitiek, met name door
het sluiten van akkoorden met derde landen en internationale organisaties
c. Werkt op basis van de algemene richtsnoeren en strategische beleidslijnen van de
Europese raad het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid uit
4. Als bestuursorgaan
a. Vaststellen jaarlijkse begroting ism parlement
b. Belast met uitvoeren gemeenschappelijk beleid
, c. Verleent bevoegdheid aan Commissie om besluiten uit te voeren
Organisatie
Zie p. 62.
Besluitvorming
Hoofdregel: gekwalificeerde meerderheid van de stemmen verdragen kunnen andere
stemvereisten voorschrijven. Art. 16 lid 3 VEU.
o Met eenparigheid van de stemmen is de Raad niet meer dan een vertegenwoordiger
van een lidstaat. Lidstaat heeft dan vetorecht.
o Met gekwalificeerde meerderheid kan de Raad besluiten nemen die niet
noodzakelijkerwijs gedragen worden door de lidstaten.
Zie p. 69 voor blokkerende minderheid die besluitvorming alsnog tegen kan houden
Zittingen zijn openbaar als het gaat om beraadslagingen van de Raad over
wetgevingshandelingen Art. 16 lid 8 VEU voorziet in een splitsing
Europese Commissie
Samenstelling
Een onderdaan van elke lidstaat (28 leden). Voor 5 jaar en herbenoembaar.
o Voor herbenoeming zijn de Europese Raad, de Raad en het Europese Parlement
betrokken
De Europese Raad stelt met gekwalificeerde meerderheid van de stemmen bij het Europese
Parlement een kandidaat voor het ambt van voorzitter van de Commissie voor. De kandidaat
moet bij meerderheid van zijn leden gekozen worden. Geen meerderheid? Dan moet de
Europese Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen binnen een maand een nieuwe
kandidaat voorstellen
Voor de overige leden stelt de Raad in onderlinge overeenstemming met de verkozen
voorzitter een lijst vast van de overige personen die hij voorstelt tot lid van de Commissie te
benoemen. Dit gaat op voordracht van de lidstaat. Daarna moet het parlement goedkeuring
geven. Zie p. 76 voor schema
Taken art. 17 VEU (in algemeen belang van de Unie)
1. Gangmaker p. 79
a. Een enkele keer wordt door het Werkingsverdrag een eigen beslissingsbevoegdheid
gegeven.
b. Initiatiefrecht op het gebied van wetgevingshandelingen. Dit wordt kenbaar gemaakt
in de rechtsgrondslag doordat de gewone wetgevingsprocedure van toepassing wordt
verklaard. Hier wordt vaak door het Werkingsverdrag bepaalt dat de Raad op voorstel
van de Commissie handelt. Zie bijv. art. 103 VWEU.
i. Raad kan vaak een voorstel dat afwijkt slecht met eenparigheid van de
stemmen nemen art. 293 VWEU.
ii. Zolang de Raad geen besluit heeft genomen, kan de Commissie het voorstel
wijzigingen of intrekken
c. Aanbevelingen of adviezen uitbrengen waar het Werkingsverdrag dit uitdrukkelijk
voorschrijft of in zaken waarin de Commissie dit noodzakelijk acht
i. Anders dan bij een voorstel, kan de Raad afwijken van een advies zonder
eenparigheid van de stemmen
d. Ontwerpen voorleggen tot herziening van de verdragen en wordt door de Raad
geraadpleegd ten aanzien van het bijeenroepen van een Intergouvernementele
Conferentie ter wijziging van de verdragen
2. Vertegenwoordiger van de Unie
, a. Externe vertegenwoordiging behalve op het gebied van buitenlands- en
veiligheidsbeleid en de andere bij de verdragen bepaalde gevallen. Dat is de Hoge
vertegenwoordiger
b. Internationale handelingen vinden plaats op initiatief van de Commissie of HV
c. Bij uittreding speelt de Commissie een belangrijke rol in de onderhandelingen van het
bijbehorende akkoord
3. Als bestuursorgaan
a. Voert de begroting uit onder haar eigen verantwoordelijkheid binnen de grenzen van
het vastgelegde financiële regelement. Art. 317 VWEU
b. Onder de in de verdragen genoemde voorwaarden voert zij coördinerende,
uitvoerende en beheerstaken uit
c. Delegatie naar de Commissie van de bevoegdheid om de niet-essentiële onderdelen
van een wetgevingshandeling aan te vullen of te wijzigen. Art 290 VWEU
4. Toezichthouders
a. Hoedster van het belang van de Unie. Toezicht uitvoering Unierecht lidstaten en
instanties Unie. Maar ook natuurlijke en rechtspersonen.
Organisatie
Zie Directoraten-generaal op p. 86. Ondersteunen de Commissie en worden geleid door een directeur.
Commissie handelt als college. Voorzitter is vertegenwoordiger en bepaalt de politieke
richtsnoeren
Vergaderingen zijn niet openbaar en beraadslagingen vertrouwelijk
Gestreefd naar consensus, daarna pas formele stemming aan de hand van een quorum,
namelijk een meerderheid van de leden.
Autonome karakter van het Europees recht
Het staat de lidstaten van de Unie niet vrij om te beslissen over de gevolgen van het recht voor de
rechtspositie van hun onderdanen. Tevens bestaat er niet altijd een veto-recht. Bevoegdheden hangen
samen met de mate waarin lidstaten hun soevereiniteit hebben overgedragen.
Het EEG verdrag is meer dan een overeenkomst welke slechts wederzijdse verplichtingen tussen de
verdragsluitende mogendheden schept. “Dat […] de Gemeenschap in het volkenrecht een nieuwe
rechtsorde vormt ten bate waarvan de Staten, zij het op een beperkt terrein, hun soevereiniteit hebben
begrensd en waarbinnen niet slechts deze Lid-Staten, maar ook hun onderdanen gerechtigd zijn.”
Van Gend en Loos
1. Unierecht valt wel binnen het volkenrecht, maar onderscheidt zich van al het andere recht
doordat lidstaten hun soevereiniteit hebben begrensd ten gunste van de Unie. Daarmee zijn
lidstaten als het ware ook onderdanen geworden van de Unie die zij zelf hebben opgericht en
dienen zich te houden aan het Unierecht
2. Er is sprake van een recht die onderdanen en lidstaten over en weer kunnen ontlenen aan het
Unierecht als het Unierecht voldoende duidelijk en onvoorwaardelijk een verplichting bevat
ten opzichte van de lidstaten
3. In de nationale rechtsorde is het Unierecht een aangelegenheid van het Unierecht zelf.
autonomie van het Unierecht .
Costa/ENEL: nationaal recht kan geen afbreuk doen aan het Unierecht. Het Unierecht heeft voorrang
boven nationaal recht.
Het Unierecht bestaat uit rechtstreekse werking en voorrang. Rechtstreekse werking is een vorm
van doorwerking. Een manier waarop Unierecht effecten kan sorteren in de nationale rechtsorde.
Attributiebeginsel: Unie kan alleen optreden als daar een bevoegdheid voor is. Art. 4 jo. 5 en 2 VEU.
Er moet een rechtsgrondslag zijn. Te herkennen aan:
Gelet op het verdrag
En met name op art. 114 VWEU.
