Samenvatting Pedagogie

Hoofdstuk 1:
Begripsomschrijving
Studiedoelstellingen

 Uitleggen wat we onder de termen “opvoeding” en “opvoeder” verstaan
 Uitleggen waarom opvoeding zowel een complementair als circulair gegeven is
 Het onderscheid tussen functionele en intentionele opvoeding duiden en aangeven waarom
het belangrijk is dat we hier een onderscheid binnen maken
 De drie variabelen die opvoedingssystemen bepalen, benoemen en concreet toelichten
 Binnen een concrete gezinsbeschrijving aangeven hoe deze variabelen de opvoedingssituatie
kleuren
 De drie opvoedingsmodellen toelichten
 Elementen binnen een concrete gezinsbeschrijving plaatsen binnen een bepaald model



1.1 Wat verstaan we onder de term “opvoeden”
 Opvoeden = complex fenomeen

 Kern van opvoeden = samenleven

 Definitie opvoeden (Hellinckx et al, 2002)
Opvoeden is een complex fenomeen dat verweven is met vele andere aspecten van het
dagelijks leven. De kern van het opvoeden bestaat uit de veelvuldige interacties tussen een
kind en een opvoeder. Als een opvoeder beschouwen we iedereen die gedurende langere tijd
dag in dag uit let een kind samenleeft en zich verantwoordelijk weet/voelt voor de
ontwikkeling en de toekomst van het kind.

 Opvoeder (volgens Hellinckx et al) =
○ Gedurende langere tijd
○ Dagelijks
○ Met kind samenleeft
○ Zich verantwoordelijk weet/voelt voor de toekomst van het kind

 Verantwoordelijk weten/voelen
= toekomstgericht, niet om het nu-moment maar de omgang met het kind wordt gerelateerd
aan wat het kind later zal worden

 Opvoeding is een complementair en circulair proces maar ook multifacotrieel
○ Complementair
= opvoeder en kind dragen bij aan het proces waarbij ze elkaar daarin
veronderstellen

○ Circulair
= in die bepaalde bijdrage beïnvloeden ze elkaar

, ○ Multifactorieel
 Interventies van de ouders
 Kind is actief
 Leefklimaat: de opvoedingscontext

 Functionele versus intentionele opvoeding
○ = impliciete versus expliciete sturing

○ Functionele opvoeding
= de dagelijkse omgang tussen ouders en kinderen, de intuïtieve en
vanzelfsprekende manier

○ Intentionele opvoeding
= nadrukkelijke vorm van sturen

1.2 Opvoeding als wetenschap: variabelen
 Opvoeding = systeem

 Systeem = samenhangend geheel van verschillende factoren
 Doordat die factoren voortduren op elkaar inwerken, zal verandering in 1 factor
onvermijdelijk gevolgen hebben op een andere factor

 Opvoedingsvariabele
= een cluster van opvoedingsfactoren in een opvoedingssysteem


1.2.1 Het kind
 Temperamentkenmerken
○ Genetische factoren, neurobiologische invloeden en pre-, peri- en postnatale
invloeden komen tot uiting in temperamentkenmerken

○ Verschillende vormen temperament
 Kinderen met moeilijk temperament
− Huilen veel
− Slapen en eten moeilijk
− Onregelmatige stoelgang
− Reageren afwerend en moeilijk op nieuwe indrukken/situaties
− Krijgen driftbuien bij frustraties
− Ongeveer 10% van de kinderen

 Kinderen met gemakkelijk temperament
− Reageren positief
− Huilen minder
− Passen zich gemakkelijk aan nieuwe situaties/gewoonte of
veranderingen aan
− Eten en slapen gemakkelijk

, − Regelmatige stoelgang
− Ongeveer 40% van de kinderen

 Langzame starters
− Combinatie van beide groepen
− Biologische functies zijn regelmatiger dan eerste groep
− Reageren mild maar wel negatief op nieuwe situaties/prikkels
− Trekken zich bij nieuwe contacten snel terug
− Moeilijk aanpassen
− Afwachtende kinderen
− 15% van de kinderen

 Restgroep: 35% van de kinderen valt niet in te delen in deze categorieën



 Fysieke kenmerken
○ Heeft een impact op de opvoedingsrelatie en -situatie
○ Ook hoe ouders de fysieke verschijningsvorm van hun kind waarderen


1.2.2 De opvoeder of ouder
1.2.2.1 Persoonlijkheidskenmerken van de opvoeder
 Ouders hebben eigen persoonlijkheidskenmerken en temperament
 Persoonlijkheidseigenschappen van ouders wegen om verschillende redenen op de
opvoeding en op het gedrag van de kinderen


1.2.2.2 De opvoedingsgeschiedenis van de opvoeder
 Indirecte en directe invloed
○ Indirecte invloed: men draagt altijd opvoeding mee (onrechtstreeks)
○ Directe invloed: bewust opvoeding van hen toepassen op hun kinderen

 Intergenerationele overdracht
= wanneer patronen uit de eigen jeugd van de ouders zich voortzetten in de opvoeding van
hun kinderen

 Pedagogisch besef
= hoe ouders betekenis geven aan het gedrag van hun kind en hoe ze hun eigen handelen
daarnaar richten en vormgeven
○ Ouders met voldoende pedagogische besef houden rekening met de leeftijd tijdens
het betekenis geven aan het gedrag van een kind

 Belangenconflict
= conflict tussen de keuze in naam van het belang van het kind vs het belang van de ouder
Bv: Je komt laat thuis van het werk en wil eigenlijk rustig in de zetel zitten, maar jouw
dochtertje wil graag samen een kasteel uit lego bouwen

, 1.2.3 De opvoedingscontext
1.2.3.1 Subsysteem- en gezinskenmerken
1. Subsysteemkenmerken
= de partnerrelatie en siblingsgroep (= aantal kinderen, plaats in de kinderrij)



2. Gezinskenmerken
= gezinsorganisatie, gezinscultuur en gezinsdynamiek

 De gezinsorganisatie
= interactieprocessen in het gezin en gezinsstructuur: de regels die in het zin gelden met
betrekking tot wie wel of niet aan een bepaalde interactie mag deelnemen en op welke wijze


○ Afgrenzingsprocessen tussen individuele gezinsleden
 Ruimtelijk territorium
= ruimte waarin de verschillende gezinsleden kunnen terugtrekken

 Psychisch territorium
= de mate waarin eigen gevoelens, gedachten en meningen van diverse
gezinsleden geaccepteerd worden

 Handelingsterrein
= de mate waarin men als gezinslid zelfstandig kan opereren

○ Onderscheiden
gezinstypes vanuit


afgrenzingsprocessen in gezinnen




Kluwengezinnen Los zand gezinnen

Eigen microkosmos Grenzen zijn star
Doen alles samen Overtrokken gevoel van zelfstandigheid
Weinig grenzen tussen generaties Gebrek aan samenhorigheid
Geen eigen territorium Ieder zijn eigen weg
Veel gezinsregels Weinig aandacht voor elkaar
Zien door dezelfde bril Onvoldoende structuur
In en met het gezin Breed scale individuele variabelen
Loskomen wordt bemoeilijkt
Kluwengezinnen en loszandgezinnen staan op het uiteinde van het continuüm, wat wil zeggen dat de
meeste gezinnen niet extreemrechts of links op de assen staan maar een beetje van beiden hanteren

○ Allianties, coalities en parentificatie
 Alliantie
= met wie we in het gezin interesses deelt, en wie erbuiten valt