Samenvatting Samengevat havo Biologie, ISBN: 9789006144130 Biologie

Samenvatting Biologie Examen
Domein B
B2. Stofwisseling van de cel
B2.1 Homeostase (cellen)
Kenmerken van Rijken
Indeling in rijken gebeurt op grond van de bouw van de cellen.

Virussen
Vallen buiten de rijken want:
 Hebben geen eigenstofwisseling;
 Kunnen zich alleen voortplanten in andere cellen.
Bestaan uit:
 Omhulsel, de eiwitmantel;
 Inhoud - DNA of RNA.
 Voorbeelden:
Griepvirus
Aidsvirus HIV
Prokaryoten Eukaryoten
 Cellen zonder kern.  Cellen met een kern.
 Het DNA zit los in de cel, in het  Het DNA zit in de kern, omgeven
cytoplasma. door een membraan.
o Eén grote cirkelvormige  Schimmels
streng. o Zijn heterotroof.
 Vaak extra cirkelvormige DNA- Cellen hebben:
strengen (plasmiden) aanwezig.  Geen chloroplasten;
o Kan gebruikt worden bij  Een celwand (van
genetische modificatie. chitine).
 Bacteriën  Dieren
Kenmerken: o Zijn heterotroof.
o Kunnen autotroof of o Cellen hebben:
heterotroof zijn;  Geen plastiden (dus ook
o Cellen < 10 micrometer; geen bladgroen);
o Hebben één streng  Geen celwand.
DNA niet in een kern, maar
los in het cytoplasma.  Planten
o Hebben geen mitochondriën; o Zijn autotroof.
o Hebben geen endoplasmatisch Cellen hebben:
reticulum;  Celwand van cellulose;
o Hebben een celwand.  Grote vacuole --> turgor;
 Plastiden (niet in alle
cellen).
 Chloroplasten
(bladgroenkorrels)
 Zetmeelkorrels
 Chromoplasten
(kleurstofkorrels)

,Overzicht cel
Cellen van eukaryoten bestaan uit:
 Cytoplasma (celplasma)
o Water en opgeloste stoffen (o.a. eiwitten, vetachtige stoffen,
zouten);
o Organellen.

Organellen
Kern met chromosomen
 Bevat het DNA (in de chromosomen).
o Het DNA regelt de processen in de cel.
 Geeft opdrachten voor het maken van eiwitten door de
ribosomen.
Ribosomen
 Vorming van eiwitten (eiwitsynthese).
o Een deel van de eiwitten werkt als enzym.
Mitochondriën
 Vrijmaken van energie m.b.v. zuurstof (aërobe dissimilatie).
o Glucose wordt afgebroken tot water en koolstofdioxide.
o ATP wordt gevormd.
Endoplasmatisch reticulum
 Netwerk van membranen
o Met ribosomen --> ruw endoplasmatisch reticulum.
o Zonder ribosomen --> glad endoplasmatisch reticulum.
Functies:
 Bewerken van stoffen;
 Transport binnen de cel.
Golgi-systeem
 Opeenstapeling van platte blaasjes, omgeven door een membraan.
 Functie: opslag en bewerken van stoffen.
Lysosomen
 Blaasjes gevormd door het golgi-systeem.
Functies:
o Vertering van afgestorven celonderdelen;
o Spelen een rol bij fagocytose.

Celmembraan
 Omgeeft de celinhoud
 Grens tussen cel en omgeving.
o In het membraan zitten receptoreiwitten.
 Vangen signalen op uit de omgeving,
 Geven zo informatie door.
o Regelt opname en afgifte van stoffen.
o Al het transport de cel in- of uitgaat via het celmembraan.
 Cellen kunnen trilharen hebben.
Verschillende functies:
 Voortbeweging van de cel;

, o Bijvoorbeeld bij eencellige dieren.
 Voortbewegen van vloeistof;
o Bijvoorbeeld bij de mens:
 Opperhuidcellen in luchtpijp - om gevormd slijm naar
buiten te werken.
 In de eileider - om eicel naar de baarmoeder te brengen.

Alleen bij planten:
 Celwand
o Stevigheid.
 Grote centrale vacuole
o Celwand en vacuole zorgen samen voor stevigheid.
 Plastiden
o Bladgroenkorrels (chloroplasten)
 Fotosynthese
 Energie uit zonlicht wordt vastgelegd in glucose.
o Zetmeelkorrels
 Opslag reservevoedsel.
o Kleurstofkorrels
 Kleur geven aan plantendelen (bijvoorbeeld vruchten).

B2.2 Transport (in cellen)
Transport door cellen
Celmembraan
 Omgeeft de celinhoud.
o Grens tussen cel en omgeving.
 Alle transport cel in- of cel uitgaat via de celmembraan.
 Communicatie met "buitenwereld" gaat via
celmembraan.
 Opgebouwd uit vetachtige stoffen (fosfolipiden) en eiwitten.
 Eiwitmoleculen:
o Vormen 'poortjes' (transportkanalen) om bepaalde stoffen
door te laten;
o Dienen als receptoren;
 Koppelingsplaatsen voor bepaalde hormonen.
 Hormonen blokkeren of activeren bepaalde
stofwisselingsprocessen.
o Maken herkenning van cel door afweersysteem mogelijk.
 Ieder celtype en ieder organisme heeft eigen eiwitten.
 Antigenen.

Transportfunctie
Celmembraan is selectief doorlaatbaar (selectief permeabel).
 Volledig doorlaatbaar (permeabel) voor kleine ongeladen moleculen
zoals zuurstof (O2) en koolstofdioxide (CO2).
 Volledig doorlaatbaar voor water
o Via waterkanaaltjes.

,  Minder doorlatend voor andere stoffen.
+ -
o Ionen (bijvoorbeeld Na en Cl ) en glucose gaan via speciale
transportkanaatjes.
o Grotere moleculen gaan via blaasjes gevormd door:
 Celmembraan --> endocytose: de cel in;
 Fagocytose is endocytose van vaste deeltjes.
 Golgi-systeem --> exocytose - de cel uit.
 Door openen of sluiten van transportkanaaltjes wordt opname
stoffen geregeld.

Osmose
 Diffusie van water door een (selectief doorlaatbaar) membraan.
o Water gaat van plaats met lage concentratie opgeloste stoffen naar
plaats met hogere concentratie opgeloste stoffen.
Osmotische waarde - wordt bepaald door de concentratie (de hoeveelheid opgeloste
moleculen):
 Veel opgeloste moleculen --> hoge osmotische waarde;
 Weinig opgeloste moleculen --> lage osmotische waarde.
Hypertonisch: oplossing met een hogere osmotische waarde.
Isotonisch: oplossingen hebben dezelfde osmotische waarde.
Hypotonisch: oplossing met een lagere osmotische waarde.
o Door watertransport naar een oplossing met een hogere osmotische waarde
ontstaat osmotische druk.
 Hoogte is afhankelijk van het concentratieverschil.

Passief transport - diffusie Actief transport
Kost geen energie. Kost energie.
 Transport gaat van een plaats met  Gebeurt met behulp
een hoge concentratie van de stof van transporteiwitten in het
naar een plaats met een lage(re) membraan.
concentratie. o Transport kan plaatsvinden
 Door celmembraan diffunderen tegen het concentratieverval in
alleen: (dus ook van lage naar hoge
o Stoffen met kleine, ongeladen concentratie).
moleculen.  Middelgrote moleculen en ionen
Bijvoorbeeld: (geladen deeltjes) worden actief
 Zuurstof (O2); opgenomen (of afgegeven).
 Koolstofdioxide (CO2); Bijvoorbeeld:
 Water (H2O) o Glucose (in het algemeen:
 Door osmose. monosachariden);
o Aminozuren;
+ + -
o K , Na ,Cl .
 Cel bepaalt of deze stoffen wel of niet
doorgelaten worden.
 Grote moleculen zoals eiwitten en
zetmeel kunnen niet door de
membranen.