Blok 2.5 – Deviantie en criminaliteit in de
stad
Inhoudsopgave
Probleem 1 – Kattenkwaad of criminaliteit..................................................................................................... 3
Leerdoel 1: Wat is criminaliteit?..........................................................................................................................3
Probleem 2 – Hoe krachtig is de vrije wil? Mensbeelden binnen de criminologie............................................9
Leerdoel 1: Welke mensbeelden (paradigma’s) zijn er binnen de criminologie? En, hoe verhouden deze zich
tot elkaar?............................................................................................................................................................9
Klassieke model/paradigma in criminologie – 18 e eeuw.................................................................................9
Positivistische beweging/paradigma – 19e eeuw (Wetenschappelijke benadering)....................................10
Leerdoel 2: Zoek bij elk mensbeeld (paradigma) een theorie............................................................................13
Positivisme.....................................................................................................................................................13
Klassiek paradigma........................................................................................................................................15
Probleem 3 – Zinvol of zinloos? (Groeps)geweld in het publieke domein......................................................18
Leerdoel 1: Wat zijn mogelijke verklaringen voor geweld onder jongeren? (Met een focus op groepsgeweld
in publieke ruimten)...........................................................................................................................................18
Leerdoel 2: Wat zijn de mogelijke betekenissen van geweld onder jongeren? Oftewel: Is groepsgeweld onder
jongeren zinvol of zinloos geweld?....................................................................................................................23
Probleem 4 – Wat weten we (niet) over cyberpesten, sexting en sextortion? Oude wijn in nieuwe zakken?..25
Leerdoel 1: Wat wordt verstaan onder ‘cybercrime’, ‘cyberpesten’, ‘sexting’ en ‘sextortion’?........................25
Leerdoel 2: In hoeverre betreft dit nieuwe vormen van criminaliteit of zijn het bestaande delicten in een
nieuw jasje?........................................................................................................................................................26
Leerdoel 3: Wat wordt verstaan onder het ‘dark number’ en waar wordt dit bij deze vormen van cybercrime
door bepaald?....................................................................................................................................................28
Probleem 5 – Integrale aanpak van jeugdgroepen........................................................................................29
Leerdoel 1: Wat is integraal veiligheidsbeleid en wat zijn de voor- en nadelen?..............................................29
Leerdoel 2: Hoe worden problematische jeugdgroepen in Nederland aangepakt?..........................................31
Probleem 6 – Hebben de Marokkanen het nou weer gedaan?......................................................................36
Leerdoel 1: Waarin wijken jongeren met een migratieachtergrond af van jongeren met................................36
een Nederlandse achtergrond met betrekking tot het plegen van criminaliteit?.............................................36
Leerdoel 2: Hoe kan de oververtegenwoordiging van Marokkaans-Nederlandse jongens (en jongens en
mannen met een migratieachtergrond in algemene zin) in criminaliteitscijfers verklaard worden?................37
Leerdoel 3: Hoe is de maatschappelijke reactie op Marokkaans-Nederlandse jongeren in de media en hoe
kan deze worden begrepen?..............................................................................................................................41
Probleem 7 – Radicaal of extreem?.............................................................................................................. 43
Leerdoel 1: Wat wordt er verstaan onder ‘radicalisme’ en ‘(rechts-)extremisme’?..........................................43
Leerdoel 2: Wat voor criminologische (en pedagogische) verklaringen zijn er voor radicalisering?.................44
,Probleem 8 – Jong en illegaal in de stad....................................................................................................... 52
Leerdoel 1: Hoe belanden jongeren in de illegaliteit in Nederland?..................................................................52
Leerdoel 2: Hoe overleven illegaal verblijvende jongeren in Nederland?..........................................................53
Leerdoel 3: Wat is de relatie tussen illegaal verblijf en criminaliteit/overlast?.................................................55
Helpt bij het beantwoorden van het leerdoel/belangrijk begrip
Benadrukt door tutor als belangrijk
Koppeling ander probleem
2
,Probleem 1 – Kattenkwaad of criminaliteit
Leerdoel 1: Wat is criminaliteit?
T. Newburn – Understanding crime and criminology
Misdaad - Binnen de criminele wetgeving – Een misdaad is een gedraging, handeling of het
weglaten van iets, dat resulteert in bepaalde consequenties die wellicht leiden tot
veroordeling of straf bij de strafrechter.
- Zedner (2004) Misdaad is kan tegelijkertijd zowel crimineel als burgerlijk verkeerd
zijn
o Iets is met deze definitie dus alleen een misdaad als het de wet overtreedt, als
er dus geen strafrecht is, is er dus geen misdaad. Zonder straf is iemand dus
geen crimineel.
- Tappan (1947) Misdaad is een bewuste overtreden van de criminele wetgeving,
zonder verdediging of excuus en wordt bestraft door de staat. Tijdens het bestuderen
van de zaak kan iemand niet worden gezien als crimineel, tenzij er overtuigend
bewijs is dat iemand schuldig is van een bepaalde zaak.
- Edwin Sutherland (1949) – White collar crime Criminaliteit door een
persoon/bedrijf met hoge status, krijgt vaak andere straf of geen straf Wetgever is
soms blind voor de maatschappelijke schade
Essentiele eigenschap van misdaad is het gedrag dat wordt verboden door de staat en
waarop de staat reageert, met als laatste uitgangspunt een straf. Twee abstracte criteria die
vaak als noodzakelijk worden beschouwd bij de beschrijving van een misdaad door
rechtsgeleerden zijn de juridische beschrijving van een daad als sociaal/maatschappelijke
schadelijk en de wettelijke bepaling van een straf voor de handeling.
Labelling theory Legt de nadruk op de bepalende kracht van labels, zoals in dit geval
crimineel. Deze theorie stelt dat dergelijke processen een voorbeeld zijn van het gebruik van
macht door de staat en anderen, om mensen op een bepaalde manier te definiëren.
- Sociaal constructionisme Misdaad is net als alle andere fenomenen een resultaat
van de interactie en onderhandeling tussen mensen die leven in complexe sociale
constructies.
- Centraal staat de constatering dat de bevoegdheid om bepaalde handeling en
bepaalde mensen als crimineel te bestempelen beperkt wordt en zelfs bestreden.
Het uitoefenen van macht bij het labelen van mensen als crimineel (criminalisatie),
zorgt ervoor dat de machtsverschillen en vooral bepaalde belangen worden
blootgelegd in de samenleving.
Historische variatie
De macht om te bepalen wat of wat niet een misdaad is ligt in handen van de staat en kan
veranderen door de tijd heen.
- Globalisatie Landen en mensen zijn steeds meer van elkaar afhankelijk. Wat aan
een kant van de wereld gebeurt, heeft steeds meer impact op de andere landen in de
wereld.
3
, - Het veroordelen van bijvoorbeeld oorlogscriminelen brengt verschillende problemen
met zich mee, wat allemaal neer komt op de vraag ‘Wat is criminaliteit?’. Zo is er
bijvoorbeeld geen consensus over wat criminaliteit is op internationaal gebied.
Becky – Outsiders (1963)
Wat is deviantie (afwijkend gedrag)?
- Geaccepteerde aannames over deviantie:
o Een daad die sociale regels (lijkt) te overtreden
o Een deviante daad gebeurt doordat sommige eigenschappen van de ‘dader’
het noodzakelijk of onvermijdbaar maken dat hij de deviante daad pleegt.
- Verschillende groepen hebben een afwisselende kijk op wanneer iets deviant is
Definities van deviantie die niet voldoende zijn volgens Becky
- Statistische visie – deviantie Alles wat te ver afwijkt van het gemiddelde
o Staat te ver af van het overtreden van regels, het bevat op deze manier ook
mensen die als afwijkend worden beschouwd, maar geen regels hebben
overtreden Roodharige, linkshandige etc.
- Pathologische visie – Ziekte/Medisch – deviantie Het vertonen van ongezond
gedrag
o Er is weinig overeenstemming over wat dan precies ‘ongezond’ gedrag is.
Mentale ziektes kunnen niet vergeleken worden met fysieke ziektes
Scheiden wordt dan een ziekte, omdat het een gefaald huwelijk laat zien,
homoseksualiteit is een ziekte, omdat hetero de sociale norm is
- Sociologen/functionele visie – Gezond/ziek in de samenleving – deviantie Het
vertonen van gedrag dat de stabiliteit van de samenleving beïnvloedt. Functioneel
gedrag bevordert de stabiliteit en disfunctioneel gedrag verstoort de stabiliteit.
o De functie/doel van een groep en wat de stabiliteit van de groep beïnvloedt is
vaak een politieke vraag, omdat de groep onderling van mening kan
verschillen en ze vaak een eigen definitie hebben van functioneren.
- Deviantie volgens relativistische benadering Het falen van het volgen van de
groepsregels. Als we duidelijk hebben welke regels de groep heeft, kunnen we beter
zeggen of iemand de regels overtreedt en dus deviant gedrag vertoont.
o Het opdelen van de samenleving in groepen is lastig. Iemand breekt
misschien een regel in een groep, maar een andere groep ziet dit niet zo.
Deviantie en de reactie van anderen
- Sociale groepen creëren deviant gedrag door regels te maken die stellen dat het
overtreden daarvan deviant is. Deze regels worden toegepast op specifieke mensen
en daardoor worden ze gezien als outsiders. Deviantie is niet de mate waarin een
persoon deviant gedrag vertoont, maar het gevolg van de toepassing van de regels
van anderen en de sancties voor de overtreder.
o Deviant gedrag is gedrag dat mensen zo labelen
o Gebrek aan homogeniteit, waardoor niet alle mensen die deviant gedrag
vertonen ook zo gelabeld worden
- Wat hebben de mensen die gelabeld zijn als deviant met elkaar gemeen?
o Ze delen hetzelfde label en de ervaring van gelabeld worden als outsider
4
stad
Inhoudsopgave
Probleem 1 – Kattenkwaad of criminaliteit..................................................................................................... 3
Leerdoel 1: Wat is criminaliteit?..........................................................................................................................3
Probleem 2 – Hoe krachtig is de vrije wil? Mensbeelden binnen de criminologie............................................9
Leerdoel 1: Welke mensbeelden (paradigma’s) zijn er binnen de criminologie? En, hoe verhouden deze zich
tot elkaar?............................................................................................................................................................9
Klassieke model/paradigma in criminologie – 18 e eeuw.................................................................................9
Positivistische beweging/paradigma – 19e eeuw (Wetenschappelijke benadering)....................................10
Leerdoel 2: Zoek bij elk mensbeeld (paradigma) een theorie............................................................................13
Positivisme.....................................................................................................................................................13
Klassiek paradigma........................................................................................................................................15
Probleem 3 – Zinvol of zinloos? (Groeps)geweld in het publieke domein......................................................18
Leerdoel 1: Wat zijn mogelijke verklaringen voor geweld onder jongeren? (Met een focus op groepsgeweld
in publieke ruimten)...........................................................................................................................................18
Leerdoel 2: Wat zijn de mogelijke betekenissen van geweld onder jongeren? Oftewel: Is groepsgeweld onder
jongeren zinvol of zinloos geweld?....................................................................................................................23
Probleem 4 – Wat weten we (niet) over cyberpesten, sexting en sextortion? Oude wijn in nieuwe zakken?..25
Leerdoel 1: Wat wordt verstaan onder ‘cybercrime’, ‘cyberpesten’, ‘sexting’ en ‘sextortion’?........................25
Leerdoel 2: In hoeverre betreft dit nieuwe vormen van criminaliteit of zijn het bestaande delicten in een
nieuw jasje?........................................................................................................................................................26
Leerdoel 3: Wat wordt verstaan onder het ‘dark number’ en waar wordt dit bij deze vormen van cybercrime
door bepaald?....................................................................................................................................................28
Probleem 5 – Integrale aanpak van jeugdgroepen........................................................................................29
Leerdoel 1: Wat is integraal veiligheidsbeleid en wat zijn de voor- en nadelen?..............................................29
Leerdoel 2: Hoe worden problematische jeugdgroepen in Nederland aangepakt?..........................................31
Probleem 6 – Hebben de Marokkanen het nou weer gedaan?......................................................................36
Leerdoel 1: Waarin wijken jongeren met een migratieachtergrond af van jongeren met................................36
een Nederlandse achtergrond met betrekking tot het plegen van criminaliteit?.............................................36
Leerdoel 2: Hoe kan de oververtegenwoordiging van Marokkaans-Nederlandse jongens (en jongens en
mannen met een migratieachtergrond in algemene zin) in criminaliteitscijfers verklaard worden?................37
Leerdoel 3: Hoe is de maatschappelijke reactie op Marokkaans-Nederlandse jongeren in de media en hoe
kan deze worden begrepen?..............................................................................................................................41
Probleem 7 – Radicaal of extreem?.............................................................................................................. 43
Leerdoel 1: Wat wordt er verstaan onder ‘radicalisme’ en ‘(rechts-)extremisme’?..........................................43
Leerdoel 2: Wat voor criminologische (en pedagogische) verklaringen zijn er voor radicalisering?.................44
,Probleem 8 – Jong en illegaal in de stad....................................................................................................... 52
Leerdoel 1: Hoe belanden jongeren in de illegaliteit in Nederland?..................................................................52
Leerdoel 2: Hoe overleven illegaal verblijvende jongeren in Nederland?..........................................................53
Leerdoel 3: Wat is de relatie tussen illegaal verblijf en criminaliteit/overlast?.................................................55
Helpt bij het beantwoorden van het leerdoel/belangrijk begrip
Benadrukt door tutor als belangrijk
Koppeling ander probleem
2
,Probleem 1 – Kattenkwaad of criminaliteit
Leerdoel 1: Wat is criminaliteit?
T. Newburn – Understanding crime and criminology
Misdaad - Binnen de criminele wetgeving – Een misdaad is een gedraging, handeling of het
weglaten van iets, dat resulteert in bepaalde consequenties die wellicht leiden tot
veroordeling of straf bij de strafrechter.
- Zedner (2004) Misdaad is kan tegelijkertijd zowel crimineel als burgerlijk verkeerd
zijn
o Iets is met deze definitie dus alleen een misdaad als het de wet overtreedt, als
er dus geen strafrecht is, is er dus geen misdaad. Zonder straf is iemand dus
geen crimineel.
- Tappan (1947) Misdaad is een bewuste overtreden van de criminele wetgeving,
zonder verdediging of excuus en wordt bestraft door de staat. Tijdens het bestuderen
van de zaak kan iemand niet worden gezien als crimineel, tenzij er overtuigend
bewijs is dat iemand schuldig is van een bepaalde zaak.
- Edwin Sutherland (1949) – White collar crime Criminaliteit door een
persoon/bedrijf met hoge status, krijgt vaak andere straf of geen straf Wetgever is
soms blind voor de maatschappelijke schade
Essentiele eigenschap van misdaad is het gedrag dat wordt verboden door de staat en
waarop de staat reageert, met als laatste uitgangspunt een straf. Twee abstracte criteria die
vaak als noodzakelijk worden beschouwd bij de beschrijving van een misdaad door
rechtsgeleerden zijn de juridische beschrijving van een daad als sociaal/maatschappelijke
schadelijk en de wettelijke bepaling van een straf voor de handeling.
Labelling theory Legt de nadruk op de bepalende kracht van labels, zoals in dit geval
crimineel. Deze theorie stelt dat dergelijke processen een voorbeeld zijn van het gebruik van
macht door de staat en anderen, om mensen op een bepaalde manier te definiëren.
- Sociaal constructionisme Misdaad is net als alle andere fenomenen een resultaat
van de interactie en onderhandeling tussen mensen die leven in complexe sociale
constructies.
- Centraal staat de constatering dat de bevoegdheid om bepaalde handeling en
bepaalde mensen als crimineel te bestempelen beperkt wordt en zelfs bestreden.
Het uitoefenen van macht bij het labelen van mensen als crimineel (criminalisatie),
zorgt ervoor dat de machtsverschillen en vooral bepaalde belangen worden
blootgelegd in de samenleving.
Historische variatie
De macht om te bepalen wat of wat niet een misdaad is ligt in handen van de staat en kan
veranderen door de tijd heen.
- Globalisatie Landen en mensen zijn steeds meer van elkaar afhankelijk. Wat aan
een kant van de wereld gebeurt, heeft steeds meer impact op de andere landen in de
wereld.
3
, - Het veroordelen van bijvoorbeeld oorlogscriminelen brengt verschillende problemen
met zich mee, wat allemaal neer komt op de vraag ‘Wat is criminaliteit?’. Zo is er
bijvoorbeeld geen consensus over wat criminaliteit is op internationaal gebied.
Becky – Outsiders (1963)
Wat is deviantie (afwijkend gedrag)?
- Geaccepteerde aannames over deviantie:
o Een daad die sociale regels (lijkt) te overtreden
o Een deviante daad gebeurt doordat sommige eigenschappen van de ‘dader’
het noodzakelijk of onvermijdbaar maken dat hij de deviante daad pleegt.
- Verschillende groepen hebben een afwisselende kijk op wanneer iets deviant is
Definities van deviantie die niet voldoende zijn volgens Becky
- Statistische visie – deviantie Alles wat te ver afwijkt van het gemiddelde
o Staat te ver af van het overtreden van regels, het bevat op deze manier ook
mensen die als afwijkend worden beschouwd, maar geen regels hebben
overtreden Roodharige, linkshandige etc.
- Pathologische visie – Ziekte/Medisch – deviantie Het vertonen van ongezond
gedrag
o Er is weinig overeenstemming over wat dan precies ‘ongezond’ gedrag is.
Mentale ziektes kunnen niet vergeleken worden met fysieke ziektes
Scheiden wordt dan een ziekte, omdat het een gefaald huwelijk laat zien,
homoseksualiteit is een ziekte, omdat hetero de sociale norm is
- Sociologen/functionele visie – Gezond/ziek in de samenleving – deviantie Het
vertonen van gedrag dat de stabiliteit van de samenleving beïnvloedt. Functioneel
gedrag bevordert de stabiliteit en disfunctioneel gedrag verstoort de stabiliteit.
o De functie/doel van een groep en wat de stabiliteit van de groep beïnvloedt is
vaak een politieke vraag, omdat de groep onderling van mening kan
verschillen en ze vaak een eigen definitie hebben van functioneren.
- Deviantie volgens relativistische benadering Het falen van het volgen van de
groepsregels. Als we duidelijk hebben welke regels de groep heeft, kunnen we beter
zeggen of iemand de regels overtreedt en dus deviant gedrag vertoont.
o Het opdelen van de samenleving in groepen is lastig. Iemand breekt
misschien een regel in een groep, maar een andere groep ziet dit niet zo.
Deviantie en de reactie van anderen
- Sociale groepen creëren deviant gedrag door regels te maken die stellen dat het
overtreden daarvan deviant is. Deze regels worden toegepast op specifieke mensen
en daardoor worden ze gezien als outsiders. Deviantie is niet de mate waarin een
persoon deviant gedrag vertoont, maar het gevolg van de toepassing van de regels
van anderen en de sancties voor de overtreder.
o Deviant gedrag is gedrag dat mensen zo labelen
o Gebrek aan homogeniteit, waardoor niet alle mensen die deviant gedrag
vertonen ook zo gelabeld worden
- Wat hebben de mensen die gelabeld zijn als deviant met elkaar gemeen?
o Ze delen hetzelfde label en de ervaring van gelabeld worden als outsider
4
