3. Module bevorderen van zelfmanagement
Inhoud
3.1 Leeruitkomsten...............................................................................................................................................2
3.2 Zelf- en samenredzaamheid...........................................................................................................................3
3.2.1 Wat is zelf- en samenredzaamheid?.......................................................................................................3
3.2.2 Familiegerichte zorg in TSN thuiszorg.....................................................................................................5
3.2.3 Persoonlijke visie.....................................................................................................................................6
3.3 Systeem gericht assessment...........................................................................................................................7
3.3.1 Familiegesprek.......................................................................................................................................10
3.4 Analyse van de zorgsituatie..........................................................................................................................11
3.5 Inzet van informatie- en communicatietechnologieën................................................................................13
3.6 Adviesbrief....................................................................................................................................................14
3.7 Literatuurlijst.................................................................................................................................................16
3.8 Bijlagen..........................................................................................................................................................17
Bijlage 1. Casuïstiek........................................................................................................................................17
Bijlage 2. Genogram en ecogram...................................................................................................................18
Bijlage 3. Draagkracht en draaglast analyse...................................................................................................20
Bijlage 4. Caregiver Strain Index (CSI).............................................................................................................21
Bijlage 5. Zelfredzaamheidsradar...................................................................................................................23
3.9 Methodische reflectie en waarderingsformulier..........................................................................................25
3.9.1 Tussenevaluatie.....................................................................................................................................25
,3.1 Leeruitkomsten
De leeruitkomsten van deze module zijn volgens de Hanzehogeschool, opleiding verpleegkunde:
De student:
1. beschrijft de samenhang tussen de concepten zelf- en samenredzaamheid, omschrijft hoe
deze begrippen in de verpleegkundige en multidisciplinaire praktijk worden toegepast en
omschrijft haar eigen visie omtrent deze begrippen;
2. voert een (familie) systeemgericht assessment uit in gesprek met een zorgvrager en een of
meer familieleden m.b.v. een gevalideerde methodiek en passende communicatieve
vaardigheden;
3. voert een (familie) systeemgericht gesprek met zorgvrager en een of meer familieleden op
basis een gevalideerde methodiek en passende communicatieve vaardigheden;
4. analyseert de zorgsituatie mede op basis van het familie- of systeemgericht assessment en
het gesprek met zorgvrager en familie;
5. analyseert aan de hand van EBP de mogelijkheden van informatie- en communicatie
technologieën gericht op zelf- en samenredzaamheid en houdt een kritische beschouwing
over de inzet van de gekozen technologie binnen de betreffende zorgsituatie;
6. formuleert, in de taal van de patiënt/familie, een passend advies gericht aan de familie/ het
systeem op basis van het assessment, de analyse van de zorgsituatie en het gesprek met
zorgvrager en familie (inclusief technologische mogelijkheden).
, 3.2 Zelf- en samenredzaamheid
Het werken in de zorg heeft de laatste paar jaren en verandering door gemaakt. We zijn ons meer
gaan richten op zelfredzaamheid. Dit is met name als wijkverpleegkundige te merken. Mensen wonen
vaker en langer thuis en krijgen dan zorg vanuit de thuiszorg. Toch is het belangrijk dat de cliënten zo
lang mogelijk zelfredzaam zijn. Hierbij kan samenredzaamheid helpen, om zo lang mogelijk
zelfstandig te kunnen blijven.
3.2.1 Wat is zelf- en samenredzaamheid?
Wat is zelfredzaamheid?
Volgens Jedeloo & Van Weele, 2015 is zelfredzaamheid:
het vermogen van mensen om zichzelf te redden op alle levensterreinen met zo min mogelijk
professionele ondersteuning en zorg;
maar betekent niet: mensen aan hun lot overlaten. Zelfredzaamheid zou er niet toe mogen
leiden dat mensen genoodzaakt zijn al hun energie in het huishouden te steken, zodat er geen
energie overblijft voor sociale activiteiten.
Wat is samenredzaamheid
Volgens Vilans, 2019 is samenredzaamheid: de zelfredzaamheid van mensen met behulp van hun
sociale netwerk, zoals vrienden, buren, familie en vrijwilligers.
Door samenredzaamheid kan iemand zo lang mogelijk zelfredzaam blijven. Bijvoorbeeld een mevrouw
van 83 jaar die niet meer zelfstandig boodschappen kan doen, maar wel een buurvrouw heeft die dat
voor haar kan en wil doen. Deze mevrouw kan dan langer zelfredzaam zijn met zo min mogelijk
professionele ondersteuning en/of zorg.
In de praktijk zijn er verschillende momenten waarop zelf- en samenredzaamheid aan de orde gesteld
worden. Wanneer iemand vanuit het ziekenhuis wordt aangemeld, komt er een overdracht mee en
welke zorgvraag nodig is. Bij het eerste zorgmoment wordt hiervan uit gegaan. Bij het eerste
zorgmoment/intake moet kritisch gekeken worden of deze zorgvraag nodig is. Het is ook belangrijk om
dit bij de cliënt neer te leggen. Het is verstandig om zelfredzaamheid bij het eerste zorgmoment/intake
al aan de orde te stellen. Uitbreiden van zorg is makkelijker dan andersom. Een belangrijke vraag bij
eerste zorgmoment/intake is wat de cliënt van ons, TSN Thuiszorg, verwacht en wat wij kunnen
betekenen. Ook is het goed om te weten wat de cliënt voor de ziekenhuisopname zelfstandig konden,
wat diegene nu kan en wat het doel is, wat wil diegene straks weer zonder hulp en wat wil diegene
behouden? Hierbij is het wel belangrijk om naar de persoon als geheel te kijken, actief te luisteren en
de cliënt actief betrekken (Vilans, 2019).
Wat in de intake besproken is wordt opgenomen in het zorgplan. Bij het opstellen van een zorgplan en
het indiceren van zorg wordt zelfredzaamheid meegenomen. Er wordt niet minder en niet meer zorg
geïndiceerd dan nodig. De te leveren zorg wordt opgenomen in het zorgplan. Wanneer er doelen
opgesteld worden voor een cliënt, is het goed om deze te bespreken met de cliënt. Om de bereidheid
voor het behalen van de doelen te vergroten, is het van belang om de cliënt zelf het doel te laten
formuleren. De doelen hoeven niet groot te zijn. Een klein doel die behaald wordt, kan veel
zelfvertrouwen opleveren bij de cliënt. De doelen kunnen op verschillende domeinen gesteld worden:
mobiliteit, sociaal leven, psychisch functioneren, ADL vaardigheden en lichamelijk functioneren
(Vilans, 2019).
Wanneer de doelen geformuleerd zijn en het zorgplan opgesteld is, moeten de
zelfredzaamheidsdoelen uitgevoerd worden. De aanpak hiervan is per cliënt verschillend. De één
heeft veel aansporing nodig, waar de ander weer wat geremd moet worden(Vilans, 2019). Zo zijn er
nog meer factoren volgens Vilans, 2019:
Motivatie en discipline van de cliënt.
Inhoud
3.1 Leeruitkomsten...............................................................................................................................................2
3.2 Zelf- en samenredzaamheid...........................................................................................................................3
3.2.1 Wat is zelf- en samenredzaamheid?.......................................................................................................3
3.2.2 Familiegerichte zorg in TSN thuiszorg.....................................................................................................5
3.2.3 Persoonlijke visie.....................................................................................................................................6
3.3 Systeem gericht assessment...........................................................................................................................7
3.3.1 Familiegesprek.......................................................................................................................................10
3.4 Analyse van de zorgsituatie..........................................................................................................................11
3.5 Inzet van informatie- en communicatietechnologieën................................................................................13
3.6 Adviesbrief....................................................................................................................................................14
3.7 Literatuurlijst.................................................................................................................................................16
3.8 Bijlagen..........................................................................................................................................................17
Bijlage 1. Casuïstiek........................................................................................................................................17
Bijlage 2. Genogram en ecogram...................................................................................................................18
Bijlage 3. Draagkracht en draaglast analyse...................................................................................................20
Bijlage 4. Caregiver Strain Index (CSI).............................................................................................................21
Bijlage 5. Zelfredzaamheidsradar...................................................................................................................23
3.9 Methodische reflectie en waarderingsformulier..........................................................................................25
3.9.1 Tussenevaluatie.....................................................................................................................................25
,3.1 Leeruitkomsten
De leeruitkomsten van deze module zijn volgens de Hanzehogeschool, opleiding verpleegkunde:
De student:
1. beschrijft de samenhang tussen de concepten zelf- en samenredzaamheid, omschrijft hoe
deze begrippen in de verpleegkundige en multidisciplinaire praktijk worden toegepast en
omschrijft haar eigen visie omtrent deze begrippen;
2. voert een (familie) systeemgericht assessment uit in gesprek met een zorgvrager en een of
meer familieleden m.b.v. een gevalideerde methodiek en passende communicatieve
vaardigheden;
3. voert een (familie) systeemgericht gesprek met zorgvrager en een of meer familieleden op
basis een gevalideerde methodiek en passende communicatieve vaardigheden;
4. analyseert de zorgsituatie mede op basis van het familie- of systeemgericht assessment en
het gesprek met zorgvrager en familie;
5. analyseert aan de hand van EBP de mogelijkheden van informatie- en communicatie
technologieën gericht op zelf- en samenredzaamheid en houdt een kritische beschouwing
over de inzet van de gekozen technologie binnen de betreffende zorgsituatie;
6. formuleert, in de taal van de patiënt/familie, een passend advies gericht aan de familie/ het
systeem op basis van het assessment, de analyse van de zorgsituatie en het gesprek met
zorgvrager en familie (inclusief technologische mogelijkheden).
, 3.2 Zelf- en samenredzaamheid
Het werken in de zorg heeft de laatste paar jaren en verandering door gemaakt. We zijn ons meer
gaan richten op zelfredzaamheid. Dit is met name als wijkverpleegkundige te merken. Mensen wonen
vaker en langer thuis en krijgen dan zorg vanuit de thuiszorg. Toch is het belangrijk dat de cliënten zo
lang mogelijk zelfredzaam zijn. Hierbij kan samenredzaamheid helpen, om zo lang mogelijk
zelfstandig te kunnen blijven.
3.2.1 Wat is zelf- en samenredzaamheid?
Wat is zelfredzaamheid?
Volgens Jedeloo & Van Weele, 2015 is zelfredzaamheid:
het vermogen van mensen om zichzelf te redden op alle levensterreinen met zo min mogelijk
professionele ondersteuning en zorg;
maar betekent niet: mensen aan hun lot overlaten. Zelfredzaamheid zou er niet toe mogen
leiden dat mensen genoodzaakt zijn al hun energie in het huishouden te steken, zodat er geen
energie overblijft voor sociale activiteiten.
Wat is samenredzaamheid
Volgens Vilans, 2019 is samenredzaamheid: de zelfredzaamheid van mensen met behulp van hun
sociale netwerk, zoals vrienden, buren, familie en vrijwilligers.
Door samenredzaamheid kan iemand zo lang mogelijk zelfredzaam blijven. Bijvoorbeeld een mevrouw
van 83 jaar die niet meer zelfstandig boodschappen kan doen, maar wel een buurvrouw heeft die dat
voor haar kan en wil doen. Deze mevrouw kan dan langer zelfredzaam zijn met zo min mogelijk
professionele ondersteuning en/of zorg.
In de praktijk zijn er verschillende momenten waarop zelf- en samenredzaamheid aan de orde gesteld
worden. Wanneer iemand vanuit het ziekenhuis wordt aangemeld, komt er een overdracht mee en
welke zorgvraag nodig is. Bij het eerste zorgmoment wordt hiervan uit gegaan. Bij het eerste
zorgmoment/intake moet kritisch gekeken worden of deze zorgvraag nodig is. Het is ook belangrijk om
dit bij de cliënt neer te leggen. Het is verstandig om zelfredzaamheid bij het eerste zorgmoment/intake
al aan de orde te stellen. Uitbreiden van zorg is makkelijker dan andersom. Een belangrijke vraag bij
eerste zorgmoment/intake is wat de cliënt van ons, TSN Thuiszorg, verwacht en wat wij kunnen
betekenen. Ook is het goed om te weten wat de cliënt voor de ziekenhuisopname zelfstandig konden,
wat diegene nu kan en wat het doel is, wat wil diegene straks weer zonder hulp en wat wil diegene
behouden? Hierbij is het wel belangrijk om naar de persoon als geheel te kijken, actief te luisteren en
de cliënt actief betrekken (Vilans, 2019).
Wat in de intake besproken is wordt opgenomen in het zorgplan. Bij het opstellen van een zorgplan en
het indiceren van zorg wordt zelfredzaamheid meegenomen. Er wordt niet minder en niet meer zorg
geïndiceerd dan nodig. De te leveren zorg wordt opgenomen in het zorgplan. Wanneer er doelen
opgesteld worden voor een cliënt, is het goed om deze te bespreken met de cliënt. Om de bereidheid
voor het behalen van de doelen te vergroten, is het van belang om de cliënt zelf het doel te laten
formuleren. De doelen hoeven niet groot te zijn. Een klein doel die behaald wordt, kan veel
zelfvertrouwen opleveren bij de cliënt. De doelen kunnen op verschillende domeinen gesteld worden:
mobiliteit, sociaal leven, psychisch functioneren, ADL vaardigheden en lichamelijk functioneren
(Vilans, 2019).
Wanneer de doelen geformuleerd zijn en het zorgplan opgesteld is, moeten de
zelfredzaamheidsdoelen uitgevoerd worden. De aanpak hiervan is per cliënt verschillend. De één
heeft veel aansporing nodig, waar de ander weer wat geremd moet worden(Vilans, 2019). Zo zijn er
nog meer factoren volgens Vilans, 2019:
Motivatie en discipline van de cliënt.
