Leren en cognitie
College 1: 04-09-2020 H1
Leren:
- Lange-termijn verandering in mentale representaties als gevolg van ervaring
Cognitie
- ‘Een parapluterm, waartoe de mentale processen gerekend worden die optreden wanneer
mensen waarnemen, informatie verwerken, leren, denken en problemen oplossen’
Ontwikkelingsperspectief:
- Hoe en wat er geleerd wordt is afhankelijk van de achtergrond kennis en cognitieve
vaardigheden van de persoon die leert
Leerdoelen
- Begrijpen waarom jij (de mens) zo goed bent in leren… en hoe het nog beter kan
- Begrijpen welke cognitieve en motivationele processen een rol spelen bij leren
- Begrijpen hoe deze processen ontwikkelen
Is van belang bij:
- Evalueren van onderwijs én opvoeding
- Onderwijsvernieuwing en ontwikkeling lesmateriaal
- Adviseren en begeleiden van scholen/gezinnen
- Helpen van kinderen met leerproblemen
Belangrijke thema’s
- Leren
- Geheugen
- Kennis
- Herinneren
- Vergeten
- Toepassen
- Wisselwerking ontwikkeling & leren
Nature & nurture
- Voorgeprogrammeerd of aangeleerd?
Na deze cursus
- Kun je verklaren waarom wiskunde lastig is voor 6 jarigen
- Kun je verklaren waarom we zo veel van wat we op school leren vergeten
- Kun je verklaren waarom niet alle kinderen even goed kunnen leren of even gemotiveerd zijn
- Kun je beredeneren hoe je het beste kunt studeren voor het leren van het tentamen
Herhaling & onthouden
- Hoe vaker je kennis aanbied, hoe minder snel je het gaat vergeten
,Content & context
- Andere context dan gewend, want dat helpt bij het onthouden
- Retrival ques: helpen om via verschillende wegen kennis terug te halen
Hoofdstuk 1: introductie leertheorieën
- Behaviorisme
o Edward Throndike
o Als een kind wordt geboren is het als een leeg vat, waar kennis in gestopt moet
worden, door middel van veel herhaling kennis vastleggen in de hersenen
‘Vroege psychologie’
- Introspectie & zelf-observatie
Verschillende reacties op ‘vroege psychologie’
- Behavioristisch model
o Alleen dingen bestuderen die objectief te meten zijn: gedrag
o Informatie gedragsverandering = leren (black box)
- Cognitief model
o Belangrijk om denkprocessen systematisch in kaart te brengen
o Informatie gedragsverandering = leren (cognitie)
Wisselwerking tussen persoon en omgeving
- Social cognitive theory
o Cognitie
o Fysieke kenmerken
o Sociale positie
o Ideeën/verwachtingen
- Persoon
- Omgeving
o Fysiek
o Sociaal
o Reinforcement
- Gedrag
o Type gedrag
o Frequentie
o Intensiteit
Al die theorieën, wat heb je daar nou aan?
- Overzichtelijk: integratie van verschillende leerprincipes
- Genereert nieuw onderzoek
- Geeft betekenis aan observaties/resultaten (‘we snappen waarom iets gebeurt’)
, - Geeft aangrijpingspunten om meer ‘optimale’ interventies etc. te ontwikkelen
- ‘Nothing is as practical as a good theory’ – Kurt Lewin
Maar…
- Één allesomvattende theorie is niet mogelijk… (altijd een versimpeling van de werkelijkheid)
- Bias om voornamelijk onderzoek te doen naar fenomenen die relevant zijn voor een
bepaalde theorie (versobering van onderzoek)
- Bias om alleen consistente resultaten te publiceren
En! Vertaling naar de praktijk kan lastig zijn…
- Pedagogen/onderwijswetenschappers kunnen helpen om een brug te slaan tussen theorie
en praktijk
Wat zegt de wetenschap?
- Conclusie 1: testen helpt onthouden
- Conclusie 2: we kunnen niet altijd vertrouwen op ‘common sense’
In de werkgroep…
- Leerstrategieën
o Rehearsal (herhaling)
o Elaboratie
o Organisatie
o Kritisch denken
o Metacognitieve strategieën
- ‘resource management’
o Regulatie van tijd & omgeving
o Regulatie van moeite
- Motivatie
o Waarde die je aan leren/kennis hecht
o Verwachtingen
o Gevoelens (test angst)
College 2: 11-09-2020 H3 & H4
Behaviorisme
Input (stimulus) blackbox output (response)
Belangrijke personen
- Watson – ‘stichter’ van behaviorisme
o Manifest in 1913
- Pavlov – classical conditioning
- Skinner – operant conditioning
- Thorndike – law of effect
- Bandura – social learning theory
o Transitie van behaviorisme naar cognitivisme
Belangrijke termen behaviorisme
- Equipotentiality: leren van mensen en dieren grofweg hetzelfde
- Objectivity: stimulus – response relatie (S-R psychology)
- Mentale processen black box (je kunt dat toch niet onderzoeken)
, o Maar zie neo-behaviorisme S-O-R (stimulus – organism – response) (o.a. social
learning theory)
- Wat is leren?
o Verandering in gedrag
o Betere term (volgens behavioristen): conditioneren
- Blank slate, tabula rasa (ongeschreven blad; mensen worden geboren zonder kennis of
vaardigheden, alle kennis die wordt opgedaan in het leven worden gevormd door
ervaringen)
- Parsimony (spaarzaamheid): ‘de simpelste theorie is de beste’ (leren volgens de simpelste
theorie)
Thorndike
- Edward Lee Thorndike (Amerikaanse psycholoog, 1874-1949)
- Puzzelbox: kan kat ontsnappen door aan hendel te trekken?
o Trial-and-error
o Learning curve: kat ontsnapt steeds sneller
o Link tussen stimulus (puzzelbox) en respons (aan de hendel trekken) wordt steeds
sterker
Thorndike
- Kennis = link tussen stimulus en respons
- 3 wetten:
o Law of readiness: mensen leren het beste wanneer ze er fysiek en mentaal ‘klaar’
voor zijn (o.a. concentratie, motivatie)
o Law of exercise (law of use/disuse): herhaling maakt link tussen stimulus en respons
sterker
o Law of effect: connectie wordt versterkt door belonen en afgezwakt door straffen
Belangrijk onderscheid
- Klassiek vs operant conditioneren
- Vrije vertaling:
o Onvrijwillig leren (passief) vs. Vrijwillig (actief)
o Klassieke vs. ‘operante’ conditionering
Klassieke conditionering: leren van nieuwe verbanden tussen stimulus en
responses
Operante conditionering: (aan)leren van (nieuw) gedrag aan de hand van
beloning of straf (reinforcement)
Conditioneren (klassiek)
- Pavlov
o Stap 1: nS (belletje) geen response
o Stap 2: ucS (vlees) ucR (kwijlen)
o Stap 3: nS (belletje) + ucS (vlees) ucR (kwijlen)
o Herhaal, herhaal (5x, 10x?)
o Stap 4: cS (belletje) cR (kwijlen)
Ns: neutrale stimulus
Ucs: niet geconditioneerde stimulus
Cs: geconditioneerde stimulus
Klassieke conditionering kan ‘verklaren’ dat
- Mensen bepaalde (soms niet altijd logische) angsten en fobieën hebben
College 1: 04-09-2020 H1
Leren:
- Lange-termijn verandering in mentale representaties als gevolg van ervaring
Cognitie
- ‘Een parapluterm, waartoe de mentale processen gerekend worden die optreden wanneer
mensen waarnemen, informatie verwerken, leren, denken en problemen oplossen’
Ontwikkelingsperspectief:
- Hoe en wat er geleerd wordt is afhankelijk van de achtergrond kennis en cognitieve
vaardigheden van de persoon die leert
Leerdoelen
- Begrijpen waarom jij (de mens) zo goed bent in leren… en hoe het nog beter kan
- Begrijpen welke cognitieve en motivationele processen een rol spelen bij leren
- Begrijpen hoe deze processen ontwikkelen
Is van belang bij:
- Evalueren van onderwijs én opvoeding
- Onderwijsvernieuwing en ontwikkeling lesmateriaal
- Adviseren en begeleiden van scholen/gezinnen
- Helpen van kinderen met leerproblemen
Belangrijke thema’s
- Leren
- Geheugen
- Kennis
- Herinneren
- Vergeten
- Toepassen
- Wisselwerking ontwikkeling & leren
Nature & nurture
- Voorgeprogrammeerd of aangeleerd?
Na deze cursus
- Kun je verklaren waarom wiskunde lastig is voor 6 jarigen
- Kun je verklaren waarom we zo veel van wat we op school leren vergeten
- Kun je verklaren waarom niet alle kinderen even goed kunnen leren of even gemotiveerd zijn
- Kun je beredeneren hoe je het beste kunt studeren voor het leren van het tentamen
Herhaling & onthouden
- Hoe vaker je kennis aanbied, hoe minder snel je het gaat vergeten
,Content & context
- Andere context dan gewend, want dat helpt bij het onthouden
- Retrival ques: helpen om via verschillende wegen kennis terug te halen
Hoofdstuk 1: introductie leertheorieën
- Behaviorisme
o Edward Throndike
o Als een kind wordt geboren is het als een leeg vat, waar kennis in gestopt moet
worden, door middel van veel herhaling kennis vastleggen in de hersenen
‘Vroege psychologie’
- Introspectie & zelf-observatie
Verschillende reacties op ‘vroege psychologie’
- Behavioristisch model
o Alleen dingen bestuderen die objectief te meten zijn: gedrag
o Informatie gedragsverandering = leren (black box)
- Cognitief model
o Belangrijk om denkprocessen systematisch in kaart te brengen
o Informatie gedragsverandering = leren (cognitie)
Wisselwerking tussen persoon en omgeving
- Social cognitive theory
o Cognitie
o Fysieke kenmerken
o Sociale positie
o Ideeën/verwachtingen
- Persoon
- Omgeving
o Fysiek
o Sociaal
o Reinforcement
- Gedrag
o Type gedrag
o Frequentie
o Intensiteit
Al die theorieën, wat heb je daar nou aan?
- Overzichtelijk: integratie van verschillende leerprincipes
- Genereert nieuw onderzoek
- Geeft betekenis aan observaties/resultaten (‘we snappen waarom iets gebeurt’)
, - Geeft aangrijpingspunten om meer ‘optimale’ interventies etc. te ontwikkelen
- ‘Nothing is as practical as a good theory’ – Kurt Lewin
Maar…
- Één allesomvattende theorie is niet mogelijk… (altijd een versimpeling van de werkelijkheid)
- Bias om voornamelijk onderzoek te doen naar fenomenen die relevant zijn voor een
bepaalde theorie (versobering van onderzoek)
- Bias om alleen consistente resultaten te publiceren
En! Vertaling naar de praktijk kan lastig zijn…
- Pedagogen/onderwijswetenschappers kunnen helpen om een brug te slaan tussen theorie
en praktijk
Wat zegt de wetenschap?
- Conclusie 1: testen helpt onthouden
- Conclusie 2: we kunnen niet altijd vertrouwen op ‘common sense’
In de werkgroep…
- Leerstrategieën
o Rehearsal (herhaling)
o Elaboratie
o Organisatie
o Kritisch denken
o Metacognitieve strategieën
- ‘resource management’
o Regulatie van tijd & omgeving
o Regulatie van moeite
- Motivatie
o Waarde die je aan leren/kennis hecht
o Verwachtingen
o Gevoelens (test angst)
College 2: 11-09-2020 H3 & H4
Behaviorisme
Input (stimulus) blackbox output (response)
Belangrijke personen
- Watson – ‘stichter’ van behaviorisme
o Manifest in 1913
- Pavlov – classical conditioning
- Skinner – operant conditioning
- Thorndike – law of effect
- Bandura – social learning theory
o Transitie van behaviorisme naar cognitivisme
Belangrijke termen behaviorisme
- Equipotentiality: leren van mensen en dieren grofweg hetzelfde
- Objectivity: stimulus – response relatie (S-R psychology)
- Mentale processen black box (je kunt dat toch niet onderzoeken)
, o Maar zie neo-behaviorisme S-O-R (stimulus – organism – response) (o.a. social
learning theory)
- Wat is leren?
o Verandering in gedrag
o Betere term (volgens behavioristen): conditioneren
- Blank slate, tabula rasa (ongeschreven blad; mensen worden geboren zonder kennis of
vaardigheden, alle kennis die wordt opgedaan in het leven worden gevormd door
ervaringen)
- Parsimony (spaarzaamheid): ‘de simpelste theorie is de beste’ (leren volgens de simpelste
theorie)
Thorndike
- Edward Lee Thorndike (Amerikaanse psycholoog, 1874-1949)
- Puzzelbox: kan kat ontsnappen door aan hendel te trekken?
o Trial-and-error
o Learning curve: kat ontsnapt steeds sneller
o Link tussen stimulus (puzzelbox) en respons (aan de hendel trekken) wordt steeds
sterker
Thorndike
- Kennis = link tussen stimulus en respons
- 3 wetten:
o Law of readiness: mensen leren het beste wanneer ze er fysiek en mentaal ‘klaar’
voor zijn (o.a. concentratie, motivatie)
o Law of exercise (law of use/disuse): herhaling maakt link tussen stimulus en respons
sterker
o Law of effect: connectie wordt versterkt door belonen en afgezwakt door straffen
Belangrijk onderscheid
- Klassiek vs operant conditioneren
- Vrije vertaling:
o Onvrijwillig leren (passief) vs. Vrijwillig (actief)
o Klassieke vs. ‘operante’ conditionering
Klassieke conditionering: leren van nieuwe verbanden tussen stimulus en
responses
Operante conditionering: (aan)leren van (nieuw) gedrag aan de hand van
beloning of straf (reinforcement)
Conditioneren (klassiek)
- Pavlov
o Stap 1: nS (belletje) geen response
o Stap 2: ucS (vlees) ucR (kwijlen)
o Stap 3: nS (belletje) + ucS (vlees) ucR (kwijlen)
o Herhaal, herhaal (5x, 10x?)
o Stap 4: cS (belletje) cR (kwijlen)
Ns: neutrale stimulus
Ucs: niet geconditioneerde stimulus
Cs: geconditioneerde stimulus
Klassieke conditionering kan ‘verklaren’ dat
- Mensen bepaalde (soms niet altijd logische) angsten en fobieën hebben
