Afstudeerproject BS14
“Werken met zelfzorgmedicatie volgens
de Veilige principes in de
medicatieketen”
Figuur 1; Medicatiestrips
Niets uit dit document mag zonder toestemming worden
overgenomen door derden
Opleiding HBO Verpleegkunde
Titel opdracht Afstudeerproject BS14
1
,Inhoudsopgave
1.0 Inleiding........................................................................................................................................................................3
1.1 Aanleiding........................................................................................................................................................................................... 3
1.2 Huidige situatie; ASE- model...................................................................................................................................................... 4
1.3 Gewenste situatie............................................................................................................................................................................. 4
1.4 Stakeholders en veranderdoelen............................................................................................................................................... 5
2.0 Methode onderzoek..................................................................................................................................................5
2.1 Praktijkonderzoek........................................................................................................................................................................... 6
2.1.1 Discussie........................................................................................................................................................................... 7
2.2 Literatuuronderzoek...................................................................................................................................................................... 8
2.2.1 Zoekstrategie................................................................................................................................................................... 8
2.2.3 Kwaliteit van de bronnen........................................................................................................................................ 11
3.0 Resultaten praktijkonderzoek...........................................................................................................................12
3.1 Beknopte uitwerking enquête................................................................................................................................................. 13
4.0 Resultaten literatuuronderzoek & conclusie................................................................................................14
4.1 Literatuur......................................................................................................................................................................................... 14
4.1.1 Mogelijke interventie................................................................................................................................................ 14
4.2 Conclusie........................................................................................................................................................................................... 15
4.3 Interventies...................................................................................................................................................................................... 15
4.4 Discussie............................................................................................................................................................................................ 17
5.0 Implementatieplan.................................................................................................................................................18
5.1 Sleutelfiguren................................................................................................................................................................................. 19
5.2 Implementatiestrategieën......................................................................................................................................................... 19
6.0 Evaluatiestrategie...................................................................................................................................................22
6.1 Evaluatieraamwerk..................................................................................................................................................................... 22
7.0 Plan van aanpak implementatie........................................................................................................................25
8.0 Literatuurlijst...........................................................................................................................................................29
9.0 Bijlagen.......................................................................................................................................................................31
9.1 Flyer Toedienlijst Medicatie aftekenen................................................................................................................................ 31
9.2 Vragen van de enquête............................................................................................................................................................... 31
9.3 Uitwerking enquête...................................................................................................................................................................... 31
9.4 Specificatie secundaire interventies..................................................................................................................................... 36
2
,1.0 Inleiding
In dit document wordt een verbeterplan voor incidenten bij zelfzorgmedicatie opgesteld. Uit
dit verbeterplan is een zorginnovatie voortgekomen. Dit implementatieplan zal een
beschrijving geven hoe deze zorginnovatie geïmplementeerd zal worden.
In deze inleiding wordt de aanleiding van het gekozen probleem duidelijk, hoe de situatie er
nu uit ziet, wat er gewenst wordt door de praktijk, wat de richtlijn verwacht van de
zorgmedewerker, wie er betrokken zijn bij het probleem en welke veranderdoelen er
aangepakt gaan worden.
1.1 Aanleiding
De wijkverpleegkundige ziet dat er zelfzorgmedicatie wordt aangereikt of toegediend door de
zorgverleners uit het team, zonder dat dit op de actuele toedienlijst staat. Zo zijn de
zorgvrager en zorgverlener de belangrijkste onderdelen van dit probleem. De zorgverlener is
verantwoordelijk voor de aangereikte en toegediende zelfzorgmedicatie, en de zorgvrager
ontvangt deze zelfzorgmedicatie. Dit probleem bestaat al jaren, maar dit probleem moet nu
aangepakt worden. Er heeft zich in een van de teams een situatie voorgedaan, waarbij er
negatieve gezondheidseffecten zijn opgetreden bij een zorgvrager.
Er is zelfzorgmedicatie toegediend door meerdere zorgverleners bij een zorgvrager. Er was
door een zorgverlener een schimmelinfectie, mycose, vastgesteld tussen de tenen. Door de
zorgverlener is er gestart met Miconazol. Dit is een antischimmelcrème. De zorgvrager ging
met klachten van een hevige schommelende bloeddruk naar de huisarts. Bloeddruk werd
inmiddels 2 keer daags opgemeten door de zorgverlener, voor meer inzicht. Wanneer de
zorgvrager een nieuwe tube Miconazol gaat halen bij de Kruidvat, krijgt de zorgvrager
voorlichting over het product van het personeel. Deze zelfzorgmedicatie mag niet gebruikt
worden in combinatie met antistollingsmiddelen. Dit is wel het geval, en dit is de reden van
de hevige bloeddruk schommelingen. De huisarts en apotheek waren niet op de hoogte van
deze zelfzorgmedicatie, dus konden deze wisselwerking niet voorkomen. Miconazol heeft
als bijeffect dat het de werking van antistollingsmiddelen versterkt. Daardoor wordt het risico
op een bloeding vergroot, wat in het ergste geval kan leiden tot een hersenbloeding (1).
Deze zorgvrager heeft geluk gehad, dit had anders kunnen aflopen.
Dit is een keerpunt geweest voor de wijkverpleegkundige, dat hier nu iets moet veranderen.
Ook gaan de teams over naar Boomerweb, dit is een digitale omgeving om medicatie af te
tekenen. Dit is de perfecte gelegenheid, om de zelfzorgmedicatie per zorgvrager te herzien.
Zelfzorgmedicatie die niet op de actuele toedienlijst staan, zijn niet bekend bij de huisarts en
apotheek. Als de huisarts en apotheek niet op de hoogte zijn van de zelfzorgmedicatie
kunnen ze eventuele negatieve wisselwerking met andere medicatie niet bewaken.
Paracetamol is een van de meest gebruikte zelfzorgmiddelen. Uit een panelonderzoek van
de consumentenbond is naar voren gekomen dat 95% van de 4700 consumenten
paracetamol in huis heeft (2). In de praktijk zijn er veel zorgvragers die regelmatig
paracetamol gebruiken. In de setting van de wijkverpleging, komen er verschillende
zorgverleners bij de zorgvrager thuis. Ook is de ondersteuning wat betreft communicatie met
huisarts en apotheek per zorgvrager verschillend. Dit probleem is urgent, omdat het invloed
heeft op de kwaliteit van de zorgverlening. Als er nu niet wordt gehandeld kunnen
zorgvragers extreme negatieve wisselwerkingen ervaren, met als uiterste geval sterfte. Dit
probleem is urgent, omdat het invloed heeft op de kwaliteit van de zorgverlening. Als er nu
niet wordt gehandeld kunnen zorgvragers extreme negatieve wisselwerkingen ervaren, met
als uiterste geval sterfte.
3
, 1.2 Huidige situatie; ASE- model
Het ASE-model is een sociaal-cognitief gedragsverklaringsmodel dat beschrijft via welke
gedragsdeterminanten het gedrag en de intentie van mensen wordt beïnvloed. Met dit model
kan de achtergrond van het ongewenste en gewenste gedrag verklaard worden (3). In figuur
2 hieronder, wordt duidelijk dat alle medewerkers het beste voor hebben met de cliënt.
Daarnaast geven ze aan graag de wensen van de cliënt op te willen volgen. Tegelijkertijd
benoemen de zorgverleners ook dat ze het lastig vinden om elkaar feedback te geven. De
werknemers uit de teams zeggen dat er medicatie aangereikt en toegediend wordt, zonder
dat dat op de toedienlijst staat. Ook zeggen de medewerkers dat ze weten dat dat eigenlijk
niet mag. Een aantal zorgverleners zijn eerlijk over het feit dat ze niet helemaal op de hoogte
zijn van het beleid rondom (zelfzorg) medicatie. In het onderstaande figuur 2 wordt de
huidige situatie volledig geschetst met behulp van het ASE- model.
Figuur 2; Uitwerking ASE-model.
Het is duidelijk geworden dat er af en toe fouten gemaakt worden, maar welke redenen
schuilen daar nu precies achter? Daar gaan we tijdens het praktijkonderzoek naar kijken.
1.3 Gewenste situatie
De wens van de praktijk is dat de patiëntveiligheid wordt gewaarborgd, doordat de
zorgmedewerkers omtrent medicatieveiligheid werken volgens de richtlijnen en protocollen.
Dit houdt in dat er enkel en alleen zelfzorgmedicatie wordt aangereikt en toegediend als dit
op de actuele toedienlijst staat, en het dus bekend is bij huisarts en apotheek.
De Veilige principes in de medicatieketen is een platform waarin staat beschreven wat in
principe veilig is en wie waar verantwoordelijk voor is omtrent medicatieveiligheid. De
principes zijn bedoeld voor de Verpleeg- en Verzorgingshuizen en Thuiszorg (VVT) (4).
Volgens de Veilige principes in de medicatieketen wordt er alleen met medicatie gewerkt die
op de actuele toedienlijst staan, die is aangeleverd door de apotheek. Bij wijzigingen dient
de apotheek deze te wijzigen op de actuele toedienlijst. Dat zorgmedewerkers geen
medicatie bijschrijven op de actuele toedienlijst is het uitgangspunt.
4
“Werken met zelfzorgmedicatie volgens
de Veilige principes in de
medicatieketen”
Figuur 1; Medicatiestrips
Niets uit dit document mag zonder toestemming worden
overgenomen door derden
Opleiding HBO Verpleegkunde
Titel opdracht Afstudeerproject BS14
1
,Inhoudsopgave
1.0 Inleiding........................................................................................................................................................................3
1.1 Aanleiding........................................................................................................................................................................................... 3
1.2 Huidige situatie; ASE- model...................................................................................................................................................... 4
1.3 Gewenste situatie............................................................................................................................................................................. 4
1.4 Stakeholders en veranderdoelen............................................................................................................................................... 5
2.0 Methode onderzoek..................................................................................................................................................5
2.1 Praktijkonderzoek........................................................................................................................................................................... 6
2.1.1 Discussie........................................................................................................................................................................... 7
2.2 Literatuuronderzoek...................................................................................................................................................................... 8
2.2.1 Zoekstrategie................................................................................................................................................................... 8
2.2.3 Kwaliteit van de bronnen........................................................................................................................................ 11
3.0 Resultaten praktijkonderzoek...........................................................................................................................12
3.1 Beknopte uitwerking enquête................................................................................................................................................. 13
4.0 Resultaten literatuuronderzoek & conclusie................................................................................................14
4.1 Literatuur......................................................................................................................................................................................... 14
4.1.1 Mogelijke interventie................................................................................................................................................ 14
4.2 Conclusie........................................................................................................................................................................................... 15
4.3 Interventies...................................................................................................................................................................................... 15
4.4 Discussie............................................................................................................................................................................................ 17
5.0 Implementatieplan.................................................................................................................................................18
5.1 Sleutelfiguren................................................................................................................................................................................. 19
5.2 Implementatiestrategieën......................................................................................................................................................... 19
6.0 Evaluatiestrategie...................................................................................................................................................22
6.1 Evaluatieraamwerk..................................................................................................................................................................... 22
7.0 Plan van aanpak implementatie........................................................................................................................25
8.0 Literatuurlijst...........................................................................................................................................................29
9.0 Bijlagen.......................................................................................................................................................................31
9.1 Flyer Toedienlijst Medicatie aftekenen................................................................................................................................ 31
9.2 Vragen van de enquête............................................................................................................................................................... 31
9.3 Uitwerking enquête...................................................................................................................................................................... 31
9.4 Specificatie secundaire interventies..................................................................................................................................... 36
2
,1.0 Inleiding
In dit document wordt een verbeterplan voor incidenten bij zelfzorgmedicatie opgesteld. Uit
dit verbeterplan is een zorginnovatie voortgekomen. Dit implementatieplan zal een
beschrijving geven hoe deze zorginnovatie geïmplementeerd zal worden.
In deze inleiding wordt de aanleiding van het gekozen probleem duidelijk, hoe de situatie er
nu uit ziet, wat er gewenst wordt door de praktijk, wat de richtlijn verwacht van de
zorgmedewerker, wie er betrokken zijn bij het probleem en welke veranderdoelen er
aangepakt gaan worden.
1.1 Aanleiding
De wijkverpleegkundige ziet dat er zelfzorgmedicatie wordt aangereikt of toegediend door de
zorgverleners uit het team, zonder dat dit op de actuele toedienlijst staat. Zo zijn de
zorgvrager en zorgverlener de belangrijkste onderdelen van dit probleem. De zorgverlener is
verantwoordelijk voor de aangereikte en toegediende zelfzorgmedicatie, en de zorgvrager
ontvangt deze zelfzorgmedicatie. Dit probleem bestaat al jaren, maar dit probleem moet nu
aangepakt worden. Er heeft zich in een van de teams een situatie voorgedaan, waarbij er
negatieve gezondheidseffecten zijn opgetreden bij een zorgvrager.
Er is zelfzorgmedicatie toegediend door meerdere zorgverleners bij een zorgvrager. Er was
door een zorgverlener een schimmelinfectie, mycose, vastgesteld tussen de tenen. Door de
zorgverlener is er gestart met Miconazol. Dit is een antischimmelcrème. De zorgvrager ging
met klachten van een hevige schommelende bloeddruk naar de huisarts. Bloeddruk werd
inmiddels 2 keer daags opgemeten door de zorgverlener, voor meer inzicht. Wanneer de
zorgvrager een nieuwe tube Miconazol gaat halen bij de Kruidvat, krijgt de zorgvrager
voorlichting over het product van het personeel. Deze zelfzorgmedicatie mag niet gebruikt
worden in combinatie met antistollingsmiddelen. Dit is wel het geval, en dit is de reden van
de hevige bloeddruk schommelingen. De huisarts en apotheek waren niet op de hoogte van
deze zelfzorgmedicatie, dus konden deze wisselwerking niet voorkomen. Miconazol heeft
als bijeffect dat het de werking van antistollingsmiddelen versterkt. Daardoor wordt het risico
op een bloeding vergroot, wat in het ergste geval kan leiden tot een hersenbloeding (1).
Deze zorgvrager heeft geluk gehad, dit had anders kunnen aflopen.
Dit is een keerpunt geweest voor de wijkverpleegkundige, dat hier nu iets moet veranderen.
Ook gaan de teams over naar Boomerweb, dit is een digitale omgeving om medicatie af te
tekenen. Dit is de perfecte gelegenheid, om de zelfzorgmedicatie per zorgvrager te herzien.
Zelfzorgmedicatie die niet op de actuele toedienlijst staan, zijn niet bekend bij de huisarts en
apotheek. Als de huisarts en apotheek niet op de hoogte zijn van de zelfzorgmedicatie
kunnen ze eventuele negatieve wisselwerking met andere medicatie niet bewaken.
Paracetamol is een van de meest gebruikte zelfzorgmiddelen. Uit een panelonderzoek van
de consumentenbond is naar voren gekomen dat 95% van de 4700 consumenten
paracetamol in huis heeft (2). In de praktijk zijn er veel zorgvragers die regelmatig
paracetamol gebruiken. In de setting van de wijkverpleging, komen er verschillende
zorgverleners bij de zorgvrager thuis. Ook is de ondersteuning wat betreft communicatie met
huisarts en apotheek per zorgvrager verschillend. Dit probleem is urgent, omdat het invloed
heeft op de kwaliteit van de zorgverlening. Als er nu niet wordt gehandeld kunnen
zorgvragers extreme negatieve wisselwerkingen ervaren, met als uiterste geval sterfte. Dit
probleem is urgent, omdat het invloed heeft op de kwaliteit van de zorgverlening. Als er nu
niet wordt gehandeld kunnen zorgvragers extreme negatieve wisselwerkingen ervaren, met
als uiterste geval sterfte.
3
, 1.2 Huidige situatie; ASE- model
Het ASE-model is een sociaal-cognitief gedragsverklaringsmodel dat beschrijft via welke
gedragsdeterminanten het gedrag en de intentie van mensen wordt beïnvloed. Met dit model
kan de achtergrond van het ongewenste en gewenste gedrag verklaard worden (3). In figuur
2 hieronder, wordt duidelijk dat alle medewerkers het beste voor hebben met de cliënt.
Daarnaast geven ze aan graag de wensen van de cliënt op te willen volgen. Tegelijkertijd
benoemen de zorgverleners ook dat ze het lastig vinden om elkaar feedback te geven. De
werknemers uit de teams zeggen dat er medicatie aangereikt en toegediend wordt, zonder
dat dat op de toedienlijst staat. Ook zeggen de medewerkers dat ze weten dat dat eigenlijk
niet mag. Een aantal zorgverleners zijn eerlijk over het feit dat ze niet helemaal op de hoogte
zijn van het beleid rondom (zelfzorg) medicatie. In het onderstaande figuur 2 wordt de
huidige situatie volledig geschetst met behulp van het ASE- model.
Figuur 2; Uitwerking ASE-model.
Het is duidelijk geworden dat er af en toe fouten gemaakt worden, maar welke redenen
schuilen daar nu precies achter? Daar gaan we tijdens het praktijkonderzoek naar kijken.
1.3 Gewenste situatie
De wens van de praktijk is dat de patiëntveiligheid wordt gewaarborgd, doordat de
zorgmedewerkers omtrent medicatieveiligheid werken volgens de richtlijnen en protocollen.
Dit houdt in dat er enkel en alleen zelfzorgmedicatie wordt aangereikt en toegediend als dit
op de actuele toedienlijst staat, en het dus bekend is bij huisarts en apotheek.
De Veilige principes in de medicatieketen is een platform waarin staat beschreven wat in
principe veilig is en wie waar verantwoordelijk voor is omtrent medicatieveiligheid. De
principes zijn bedoeld voor de Verpleeg- en Verzorgingshuizen en Thuiszorg (VVT) (4).
Volgens de Veilige principes in de medicatieketen wordt er alleen met medicatie gewerkt die
op de actuele toedienlijst staan, die is aangeleverd door de apotheek. Bij wijzigingen dient
de apotheek deze te wijzigen op de actuele toedienlijst. Dat zorgmedewerkers geen
medicatie bijschrijven op de actuele toedienlijst is het uitgangspunt.
4
