Samenvatting Sociale Zekerheid en Sociale Bijstand

Samenvatting SZ en SB: syllabus
1. INLEIDING
1.2 historiek van de Belgische sociale zekerheid
Resultaat van verschillende evoluties van de voorbije 150 jaar er zijn nog steeds kenmerken
aanwezig van de verschillende periodes
Begin sociaalzekerheidssyteem:
 Periode 1ste industriële revolutie en ontstaan kapitalisme
 Armoede werd nu als samenlevingsprobleem beschouwd
 Oprichting “burgerlijke godshuizen” en “burelen van weldadigheid” zijn de
voorlopers van het OCMW
 Door industriële revolutie risico’s ontstaan
o Ziekte
o Arbeidsongeschiktheid
o Werkloosheid
o …

 om zich daar tegen te verzekeren richtten arbeiders zelf ‘Maatschappijen
voor Onderlinge Bijstand’ op. Zo werd voorzien in uitkering in geval van
werkloosheid of arbeidsongeschiktheid


Later omgevormd tot mutualiteiten (ziekenfondsen), naast arbeiders zelf
gingen ook christelijk geïnspireerde werkgevers kinderbijslagkassen oprichten
 telkens privé-initiatieven, geen bijdragen van overheid


 Door enorme crisis die leidde tt nationale stakingen in 1886 duidelijk dat
overheidsinterventie onontbeerlijk was
 vanaf 1891 overheid mutualiteiten subsidiëren, dit had zowel positieve effecten
op financieel als op structureel vlak

 Mutualiteiten werden gegroepeerd en vormden ‘landsbonden’, nog steeds een
verzekering op vrijwillige basis  niet verplicht er aan deel te nemen

o Eerste verplichte verzekering pas in 1903  verzekering tegen
arbeidsongevallen
o Tussen de 2 WO’s verplichte verzekeringen uitgebreid, werknemers
voortaan verzekerd voor: betaald verlof, gezinsbijslag, beroepsziekten,
rust- en overlevingspensioen

, o Zelfstandigen enkel verplicht verzekerd voor gezinsbijslag vanaf 1937
o ‘sociale risico’s’ bleven binne de gesubsidieerde privésfeer van
mutualiteiten en syndicaten


 In 1944 Sociaal pact door 3 partijen ondertekend
= steunde op 2 grote pijlers namelijk de sociale vrede tussen werknemers- en
werkgeversorganisaties en de solidariteitsgedachte

 louter technische coördinatie van wat voorheen vrij ongestructureerd was

Verschillende belangrijke vernieuwingen:
o Alle sociale verzekeringen werden verplicht voor alle werknemers
o Uitkeringen gingen omhoog
o RSZ (vroeger RMZ) opgericht als centraal orgaan om bijdragen te innen
o SZ paritair beheerd: door werknemers en werkgevers



 Werknemers:
In besluitswet niets vermeld over werkongevallen, beroepsziekten en
gehandicapten

 Zelfstandigen:
 Kinderbijslagregeling 1937 verzekering tegen ouderdom en grote
risico’s binnen geneeskundige verzorging pas LATER verplicht in 1965
 1967: sociaal statuur der zelfstandigen  overkoepeling van
bestaande verzekeringen
 1971: verzekerd voor uitkeringen bij arbeidsongeschiktheid


 Na-oorlogse periode: voornamelijk toename van de inbreng overheid
 Evolutie van sociale zekerheidssysteem van verzekering tegen sociale risico’s 
waarborg voor bestaanszekerheid
 1975: crisis  enorme werkloosheid, toename aantal rechthebbende, financiële
problemen om kosten SZ onder controle te houden
 Oplossing: inkomsten stijgen, uitgaven dalen dit crisisbeleid vanaf 1982
 Verschillende categorieën werkloosheidsregelingen:
Verlaging uitkering voor samenwonenden, alleenstaanden en jongeren tijdens de
wachttijd


Rest: zie handout ppt 1

,2. de sociale zekerheid in het algemeen
2.1 inleiding
In het sociaal beschermingssysteem: 2 luiken
Sociale zekerheid Sociale bijstand
 Rust- en overlevingspensioen  Leefloon
 Werkloosheid  Inkomensgarantie voor ouderen
 Beroepsziekteverzekering  Gewaarborgde gezinsbijslag
 Gezinsbijslagen  Tegemoetkomingen aan gehandicapten
 Ziekte- en invaliditeitsverzekering
 Jaarlijkse vakantie


Basis van het volledige stelsel:
 Solidariteitsgedachte
 Verzekeringsgedachte


Concreet zorgt SZ voor 3 zaken:
1. Bij loonverlies (werkloosheid, pensionering, arbeidsongeschiktheid) ontvang je een
vervangingsinkomen
2. Bepaalde ‘sociale lasten’ zoals opvoeden van kinderen of ziektekosten moet dragen,
ontvang je een aanvulling op het inkomen
3. Onvrijwillig niet over beroepsinkomen beschikt, dan ontvang je bijstandsuitkering


Niet elke beroepsgroep ondergaat sociale risico’s op dezelfde manier  SZ voor werknemers
en niet-werknemers grondig verschilt
 binnen stelsel van SZ werknemers zijn nog eens verschillende regimes uitgewerkt
naargelang de beroepsgroepen


SZ valt uiteen in een stelsel voor:
 Werknemers
 Ambtenaren
 Zelfstandigen

, 2.2 Handvest van de sociaal verzekerde
Sinds 1 januari 1997 nieuwe wet over handvest van sociaal verzekerde

 dit handvest bevat een aantal belangrijke principes in verband met rechten en plichten van sociaal
verzekerde

Wet van 11 april 1995 heeft tot doel de werking van sociale zekerheidssysteem klantvriendelijker en
transparanter te maken

Voornaamste doel:

 Bevolking beschermen tegen willekeur  door geheel aan maatregelen waaraan sociale
zekerheidsinstellingen zich moeten houden (geldt ook voor instellingen die sociale bijstand
verlenen)

Maatregelen:
o Informatieplicht: verplicht instellingen van SZ aan de sociaal verzekerde alle
dienstige inlichtingen te verstreken over zijn rechten en verplichtingen
 is kosteloos en moet binnen 45 dagen worden verstrekt
( W. 11 april 1995 Art. 3)



o Bij aanvraag van uitkering moet instelling z.s.m. beslissen en uitbetalen
 elke beslissing moet gemotiveerd worden en aanvrager moeten de mogelijkheden
tot beroep worden meegedeeld



o Zich uitdrukken in voor publiek begrijpelijke taal
o Bij onjuiste beslissing wordt nieuwe beslissing genomen die uitwerking heeft op
datum waarop verbeterde beslissing had moeten ingaan
o Beroepstermijn: tegen een beslissing van een instelling van SZ bedraagt nu minstens
3 maanden

2.2.1 Praktische toepassing van Handvest op werking OCMW’s
OCMW’s opgenomen in toepassingsbeleid (Wijzigingswet 25 JUNI 1997) door wetsbepaling die stelde
dat ook rechtspersonen van publiek recht die prestaties van sociale zekerheid toekennen onder het
handvest van de sociale verzekerde gevallen.

Bij uitbetalen van leefloon, moeten ze alle verplichtingen naleven. Bij een aanvraag tot het bekomen
van maatschappelijke dienstverlening

2.2.2 Gevolgen voor het OCMW (toekenningsprocedure in codex)
 Handvest en aanvraag leefloon
 Handvest en motivering van beslissingen
 Handvest en beslissingen tot terugvorderingen
 Handvest en beroepstermijn  van 1 maand bij individuele dienstverlening

Beslissing inzake leefloon: drie maanden