Hoorcolleges methodologie en statistiek
Inhoudsopgave
Kwantitatief onderzoek................................................................................................................................. 2
Herhaling premaster deel 1 (17-09-21)................................................................................................................2
Herhaling premaster deel 2 (24-09-21)................................................................................................................2
Therapeutisch onderzoek (01-10-21)...................................................................................................................8
Confounding en effectmodificatie (08-10-21)....................................................................................................12
Predictiemodellen (15-10-21).............................................................................................................................18
Missing data (29-10-21).....................................................................................................................................22
Doelmatigheid (05-11-21)..................................................................................................................................27
Meetinstrumenten....................................................................................................................................... 31
Weloverwogen kijken naar en kiezen van een meetinstrument (26-11-21)......................................................31
Weloverwogen kijken naar en kiezen van een meetinstrument (17-12-21)......................................................33
Kwalitatief onderzoek.................................................................................................................................. 35
Introductie en grounded theory (19-11-21).......................................................................................................35
Fenomenologie en etnografie (03-12-21)..........................................................................................................36
Focusgroepen en datacollectie (10-12-21).........................................................................................................39
Mixed methods (17-12-21).................................................................................................................................43
Data analyse (14-01-22).....................................................................................................................................45
Overig voor tentamen 04-02-21:
- Colleges statistiek
Introductiecollege (10-09-21)
Covariantie analyse (17-09-21)
Logistische regressieanalyse (01-10-21)
Logistische regressie (08-10-21)
Poweranalyse en groepsgrootteberekening (05-11-21)
Survival analysis (12-11-2021)
Factoranalyse (26-11-2021, 03-12-2021)
,Kwantitatief onderzoek
Herhaling premaster deel 1 (17-09-21)
Occurence relation = functie determinant(en) en uitkomst
Uitkomst = f (determinant | confounders)
Optreden/progressie ziekte = (risicofactor/behandeling/test | extraneous determinants)
Experimentele studies:
1. RCT en meta analyse
2. Niet gerandomiseerde trial
Observationele studies:
3. Case-control studie
4. Cross-sectionele studie
5. Case studie
6. Case report
Altijd baseline tabel maken voor randomisatie
Randomisatie: je randomiseert alles! Niet enkel de behandeling
Cohort: groep mensen afkomstig uit dezelfde bron. Eerst determinant bepalen, daarna pas
plaatsvinden blootstelling (voorbeelden: geografisch, geboortecohort).
Patiënt-controle onderzoek: moeilijkste onderdeel: waar haal ik goede controles vandaan?
Herhaling premaster deel 2 (24-09-21)
Validiteit en bias
- Validiteit: afwezigheid van systematische fouten in opzet, uitvoering of data-analyse
van het onderzoek.
- Interne validiteit: geeft aan in hoeverre de verkregen uitkomsten correct zijn (vrij van
vertekening, bias)
- Externe validiteit: generaliseerbaarheid van onderzoeksresultaten
- Bias: mate van verstoring van de determinant-uitkomst relatie, als gevolg van
systematische fouten. Leidt tot verminderde validiteit.
Bias in epidemiologisch onderzoek:
- Allocation bias / exclusion
- Performance bias
- Measurement bias/ verificatiebias
- Detection/ ascertainment bias
- Observer bias
- Spectrum bias
- Recall bias
Hoofdvormen: selectiebias, informatiebias, confounding
,Selectiebias:
- Vertekening van de determinant-uitkomst relatie, als gevolg van systematische
fouten bij de selectie van onderzoeksdeelnemers (cases en/of controls)
- Determinant-uitkomst relatie is anders voor hen die deelnemen en die niet
deelnemen.
- Selectie is niet per definitie selectiebias
- Kans om van populatie in steekproef te komen is voor iedere cel in 2x2 tabel gelijk
(ziek/niet ziek, wel/ niet blootgesteld).
Voorbeeld 1 (alle voorbeelden patiënt-controle onderzoek):
- Relatie DVT onder vrouwen in vruchtbare leeftijd.
- Patiënten: vrouwen met DVT opgenomen in het ziekenhuis.
- Controles: gezonde vrouwen tussen 25 en 45 jaar.
- Patiënten slikten vaker de pil reden van DVT
- Hoe speelt selectiebias een rol?
Vrouwen. Met DVT klachten die pil slikken worden vaker doorverwezen dan
zij die de pil niet slikken: selectieve doorverwijzing selectie van patiënten is
hier het probleem.
Voorbeeld 2:
- Relatie tussen roken en risico op longkanker in Nederland.
- Patiënten met longkanker in ziekenhuis geworven.
- Controlegroep: patiënten van andere afdelingen in het ziekenhuis, bijv. cardiologie.
- Hoe speelt selectiebias een rol?
Vaker comorbiditeit en ongezonde leefstijl van mensen in ziekenhuis dan
gehele bevolking overschatte relatie tussen roken en kanker selectie
van controles is het probleem.
Voorbeeld 3:
- Relatie tussen roken en risico op longkanker in Nederland.
- Patiënten met longkanker in ziekenhuis geworven.
- Controlegroep: partner van patiënt.
- Hoe speelt selectiebias een rol?
Partners zijn representatie van het domein, selectieve groep partner en
patiënt hebben vaak gelijke leefstijl. Relatie overschat door overrepresentatie
van controles.
Informatiebias:
- Vertekening van de determinant-uitkomst relatie als gevolg van systematische fouten
bij de meting van de determinant en/of uitkomst.
- Misclassificatie van de determinant: zelfrapportage accurater bij cases dan controles,
of andersom.
- Misclassificatie van uitkomst: ziekte beter gediagnosticeerd bij mensen met
determinant.
Confounding:
- Wanneer determinant-uitkomst relatie wordt verstoord door het effect van een
andere (derde) factor.
, Voorbeeld: is de kans op het syndroom van Down groter bij kinderen die later in de rij
geboren zijn?
Geboortegevolg Down syndroom
Leeftijd moeder
Consistente kans op down op basis van leeftijd moeder
Voorwaarden confounding:
1. Confounder geassocieerd met uitkomst;
2. Confounder geassocieerd met determinant;
3. Confounder geen factor in de causale keten.
Confounding by indication:
- Prognose beïnvloedt de kans om aan een bepaalde interventie toegewezen te
worden. Bijvoorbeeld: observationele studie effectiviteit vaccinaties.
Validiteit en confounding:
- Confouding: voorkomen tijdens opzet of in analyse
RCT voorkomt confounding. Indien niet mogelijk corrigeren in analyse.
- Informatiebias: voorkomen tijdens opzet.
Blinderen voor ziekte- of determinantstatus
Harde uitkomsten: medische dossiers i.p.v. zelfrapportages.
Standaardiseren: zelfde manier rapporteren van cases en controls.
- Selectiebias: voorkomen tijdens opzet.
Controles selecteren onfhankelijk van de determinantstatus.
Goede definitie opstellen van bronpopulatie.
Effectmodificatie:
- Het effect van de centrale determinant verschilt per categorie van een derde factor.
Effectmodificatie bias/confounding
- Confounding: effect wat we zien klopt niet
- Effectmodificatie: effect klopt wel, maar alleen na opsplitsing van aparte groepen.
Frequentiematen:
- Hoe vaak komt de ziekte voor?
- 2 typen:
Prevalentie: hoeveel nu ziek?
Incidentie: hoeveel binnen een periode ziek?
Prevalentie: weergeven als aantal zieken/ totale populatie. Lifetime of periodeprevalentie.
Incidentie: aantal nieuwe casussen in populatie at risk.
- 2 typen:
Aantal nieuwe patienten
Cumulatieve incidentie: CI =
Populatie at risk tussen 0 en 1
aantal nieuwe patienten
Incidentie dichtheid: ID =
persoonsjaren van populatie at risk
Inhoudsopgave
Kwantitatief onderzoek................................................................................................................................. 2
Herhaling premaster deel 1 (17-09-21)................................................................................................................2
Herhaling premaster deel 2 (24-09-21)................................................................................................................2
Therapeutisch onderzoek (01-10-21)...................................................................................................................8
Confounding en effectmodificatie (08-10-21)....................................................................................................12
Predictiemodellen (15-10-21).............................................................................................................................18
Missing data (29-10-21).....................................................................................................................................22
Doelmatigheid (05-11-21)..................................................................................................................................27
Meetinstrumenten....................................................................................................................................... 31
Weloverwogen kijken naar en kiezen van een meetinstrument (26-11-21)......................................................31
Weloverwogen kijken naar en kiezen van een meetinstrument (17-12-21)......................................................33
Kwalitatief onderzoek.................................................................................................................................. 35
Introductie en grounded theory (19-11-21).......................................................................................................35
Fenomenologie en etnografie (03-12-21)..........................................................................................................36
Focusgroepen en datacollectie (10-12-21).........................................................................................................39
Mixed methods (17-12-21).................................................................................................................................43
Data analyse (14-01-22).....................................................................................................................................45
Overig voor tentamen 04-02-21:
- Colleges statistiek
Introductiecollege (10-09-21)
Covariantie analyse (17-09-21)
Logistische regressieanalyse (01-10-21)
Logistische regressie (08-10-21)
Poweranalyse en groepsgrootteberekening (05-11-21)
Survival analysis (12-11-2021)
Factoranalyse (26-11-2021, 03-12-2021)
,Kwantitatief onderzoek
Herhaling premaster deel 1 (17-09-21)
Occurence relation = functie determinant(en) en uitkomst
Uitkomst = f (determinant | confounders)
Optreden/progressie ziekte = (risicofactor/behandeling/test | extraneous determinants)
Experimentele studies:
1. RCT en meta analyse
2. Niet gerandomiseerde trial
Observationele studies:
3. Case-control studie
4. Cross-sectionele studie
5. Case studie
6. Case report
Altijd baseline tabel maken voor randomisatie
Randomisatie: je randomiseert alles! Niet enkel de behandeling
Cohort: groep mensen afkomstig uit dezelfde bron. Eerst determinant bepalen, daarna pas
plaatsvinden blootstelling (voorbeelden: geografisch, geboortecohort).
Patiënt-controle onderzoek: moeilijkste onderdeel: waar haal ik goede controles vandaan?
Herhaling premaster deel 2 (24-09-21)
Validiteit en bias
- Validiteit: afwezigheid van systematische fouten in opzet, uitvoering of data-analyse
van het onderzoek.
- Interne validiteit: geeft aan in hoeverre de verkregen uitkomsten correct zijn (vrij van
vertekening, bias)
- Externe validiteit: generaliseerbaarheid van onderzoeksresultaten
- Bias: mate van verstoring van de determinant-uitkomst relatie, als gevolg van
systematische fouten. Leidt tot verminderde validiteit.
Bias in epidemiologisch onderzoek:
- Allocation bias / exclusion
- Performance bias
- Measurement bias/ verificatiebias
- Detection/ ascertainment bias
- Observer bias
- Spectrum bias
- Recall bias
Hoofdvormen: selectiebias, informatiebias, confounding
,Selectiebias:
- Vertekening van de determinant-uitkomst relatie, als gevolg van systematische
fouten bij de selectie van onderzoeksdeelnemers (cases en/of controls)
- Determinant-uitkomst relatie is anders voor hen die deelnemen en die niet
deelnemen.
- Selectie is niet per definitie selectiebias
- Kans om van populatie in steekproef te komen is voor iedere cel in 2x2 tabel gelijk
(ziek/niet ziek, wel/ niet blootgesteld).
Voorbeeld 1 (alle voorbeelden patiënt-controle onderzoek):
- Relatie DVT onder vrouwen in vruchtbare leeftijd.
- Patiënten: vrouwen met DVT opgenomen in het ziekenhuis.
- Controles: gezonde vrouwen tussen 25 en 45 jaar.
- Patiënten slikten vaker de pil reden van DVT
- Hoe speelt selectiebias een rol?
Vrouwen. Met DVT klachten die pil slikken worden vaker doorverwezen dan
zij die de pil niet slikken: selectieve doorverwijzing selectie van patiënten is
hier het probleem.
Voorbeeld 2:
- Relatie tussen roken en risico op longkanker in Nederland.
- Patiënten met longkanker in ziekenhuis geworven.
- Controlegroep: patiënten van andere afdelingen in het ziekenhuis, bijv. cardiologie.
- Hoe speelt selectiebias een rol?
Vaker comorbiditeit en ongezonde leefstijl van mensen in ziekenhuis dan
gehele bevolking overschatte relatie tussen roken en kanker selectie
van controles is het probleem.
Voorbeeld 3:
- Relatie tussen roken en risico op longkanker in Nederland.
- Patiënten met longkanker in ziekenhuis geworven.
- Controlegroep: partner van patiënt.
- Hoe speelt selectiebias een rol?
Partners zijn representatie van het domein, selectieve groep partner en
patiënt hebben vaak gelijke leefstijl. Relatie overschat door overrepresentatie
van controles.
Informatiebias:
- Vertekening van de determinant-uitkomst relatie als gevolg van systematische fouten
bij de meting van de determinant en/of uitkomst.
- Misclassificatie van de determinant: zelfrapportage accurater bij cases dan controles,
of andersom.
- Misclassificatie van uitkomst: ziekte beter gediagnosticeerd bij mensen met
determinant.
Confounding:
- Wanneer determinant-uitkomst relatie wordt verstoord door het effect van een
andere (derde) factor.
, Voorbeeld: is de kans op het syndroom van Down groter bij kinderen die later in de rij
geboren zijn?
Geboortegevolg Down syndroom
Leeftijd moeder
Consistente kans op down op basis van leeftijd moeder
Voorwaarden confounding:
1. Confounder geassocieerd met uitkomst;
2. Confounder geassocieerd met determinant;
3. Confounder geen factor in de causale keten.
Confounding by indication:
- Prognose beïnvloedt de kans om aan een bepaalde interventie toegewezen te
worden. Bijvoorbeeld: observationele studie effectiviteit vaccinaties.
Validiteit en confounding:
- Confouding: voorkomen tijdens opzet of in analyse
RCT voorkomt confounding. Indien niet mogelijk corrigeren in analyse.
- Informatiebias: voorkomen tijdens opzet.
Blinderen voor ziekte- of determinantstatus
Harde uitkomsten: medische dossiers i.p.v. zelfrapportages.
Standaardiseren: zelfde manier rapporteren van cases en controls.
- Selectiebias: voorkomen tijdens opzet.
Controles selecteren onfhankelijk van de determinantstatus.
Goede definitie opstellen van bronpopulatie.
Effectmodificatie:
- Het effect van de centrale determinant verschilt per categorie van een derde factor.
Effectmodificatie bias/confounding
- Confounding: effect wat we zien klopt niet
- Effectmodificatie: effect klopt wel, maar alleen na opsplitsing van aparte groepen.
Frequentiematen:
- Hoe vaak komt de ziekte voor?
- 2 typen:
Prevalentie: hoeveel nu ziek?
Incidentie: hoeveel binnen een periode ziek?
Prevalentie: weergeven als aantal zieken/ totale populatie. Lifetime of periodeprevalentie.
Incidentie: aantal nieuwe casussen in populatie at risk.
- 2 typen:
Aantal nieuwe patienten
Cumulatieve incidentie: CI =
Populatie at risk tussen 0 en 1
aantal nieuwe patienten
Incidentie dichtheid: ID =
persoonsjaren van populatie at risk
