Pathologie
Deel 1
Auteur : Ijbelien Jungen
Marjella Zaagman van Buuren
Uitgeverij : Bohn safleu van Loghum
Druk : 1
ISBN : 9789031345731
1
Pathologie
,Inhoudsopgave
H1: Gezondheid, ziekte en
ziektebeloop…………………………………………………………………………..… 4
H2:
2
Pathologie
,Geneeskunde…………………………………………………………………………………………………
……………… 7
H3: Medische
microbiologie……………………………………………………………………………………………..…
11
H4: Afweer van het menselijk lichaam en
immunopathologie…………………………………………... 18
H5: Algemene
oncologie…………………………………………………………………………………………………....
23
H7: Veranderingen en afwijkingen aan de
huid……………………………………………………………....... 31
H8:
Circulatie………………………………………………………………………………………………………
…………...... 38
H9:
Cyanose…………………………………………………………………………………………………………
……………… 54
H10: Stoornissen in het zuur base
evenwicht…………………………………………………………..…………. 56
H11: Ziekteverschijnselen vanuit de longen en
luchtwegen……………………………………………….. 59
H12: Stoornissen in de
temperatuurregulatie………………………………………………………………………. 64
H13: Verschijnselen vanuit het spijsverteringskanaal ten gevolge van
ziekten………..………… 68
H14:
Icterus……………………………………………………………………………………………………………
…………….. 78
H15: Stoornissen in mictie, uiterlijk en samenstelling van
urine…………………………………………. 79
H16: Peritonitis en
ileus………………………………………………………………………………………………………..
83
H17: Ziekteverschijnselen vanuit zenuwstelsel en
zintuigen………………………………………………… 87
H18: Slaap en
slaapstoornissen……………………………………………………………………………………………..
96
H19: De oudere mens, sterven en de
dood………………………………………………………………………….. 101
3
Pathologie
,Hoofdstuk 1 Gezondheid, ziekte en ziekteverloop
1.1 Ziekte en gezondheid
* Gezondheid is een subjectief gegeven, iedereen ervaart het anders.
* Onder gezondheid wordt verstaan het zich welbevinden/het welzijn op lichaam,
geestelijk, economisch en sociaal gebied en niet alleen het afwezig zijn van ziekten en
gebreken.
* Homeostase; het lichaam past zich aan omstandigheden aan en is daarom in evenwicht.
- Er zijn geestelijke en lichamelijke homeostase, als beide aanwezig zijn is de mens
gezond.
- Is de geestelijke of lichamelijke homeostase verstoord raakt de homeostase uit balans
en ontstaat er ziekte.
* Pathofysiologie is verstoring van de werking van het lichaam.
- Ziekte, symptoom en syndroom
* Symptomen zijn het gevolg van disfunctioneren van organen en/of orgaansystemen en
weefsels.
- Objectieve symptomen zijn door buitenstaanders vast te stelen.
- Subjectieve symptomen niet, voorbeeld hiervan is pijn/misselijkheid.
* Er wordt van een syndroom gesproken wanneer er meerdere verschijnselen
tegelijkertijd aanwezig zijn.
- Ziektebeloop
* Bij een acute ziekte is er sprake van een plotseling begin.
* Bij een chronische ziekte ontstaat het verschijnsel langzaam.
- Een acute ziekte kan overgaan in een chronische ziekte.
* Rechutes/exacerbaties; opvlammingen bij een chronische ziekte.
* Remissie; tijdelijke verbetering van een ziekte, zonder dat er sprake is van genezing.
* Curatie; genezing.
* Recidief; een terugkerende ziekte.
* Er wordt van genezing gesproken als de ziekteverschijnselen geheel weg zijn.
* Reconvalescentieperiode; de periode van aansterken.
* Prodromata; voorverschijnselen van een ziekte.
* Prognose; toekomstverwachting.
- Dit wordt bepaald a.d.h.v. het aantal zorgvragers dat 5 jaar na het stellen van de
diagnose nog in leven is.
1.2 Factoren die van invloed zijn op het ontstaan van ziekten
4
Pathologie
,* Ziekmakende agentia/etiologische factoren; oorzaken van gezondheid verliezen.
* Causale behandeling; behandeling gericht op de oorzaak.
* De weerstand/conditie is constitutioneel bepaald; het is erfelijk bepaald.
1.3 Factoren die tot ziekte kunnen leiden
* Etiologie; de leer van de oorzakelijke factor.
* Multicausaal ontstaan; meerdere factoren die de ziekte veroorzaken, dit is meestal het
geval.
* Endogene; erfelijk bepaalde ziekte.
* Exogene; ziekte van buitenaf.
* Pathogenese; ontstaanswijze van de ziekte.
- Endogene factoren
* Endogene factoren zijn genetisch bepaald.
* Congenitaal; de ziekte is vanaf de geboorte aanwezig.
* Exogene; er is beschadiging opgetreden voor het kind in de baarmoeder bij de moeder.
- Exogene factoren
* De meeste ziektes komen van buitenaf
- Fysisch (natuurkundig)
- Biologisch
- Chemisch (scheikundig
- Oorzaken gelegen in de voeding
Fysische ziekteoorzaken
* Fysische oorzaken; mechanische energie, thermische energie, elektrische energie en
stralingsenergie.
Mechanische energie
* Een grote hoeveelheid energie kan weefsel beschadigen er treedt een trauma op.
* Voorbeelden zijn;
- Botbreuken
- Hersenschuddingen
- Beschadigde bloedvaten
- Andere letsels door (verkeers) ongevallen
- Beschadiging van weefsels door snelle stijging/daling zoals bij explosie, een stijging van
atmosferische druk kan longweefsel laten scheuren. Een daling van atmosferische druk
blokkeert de kleine bloedvaatjes de bloedgassen vormen dan belletjes. Verblijven in
atmosferische druk zoals in de bergen kan leiden tot hypoxie.
- Het inademen van stofdeeltjes zoals werken in een slechte omgeving kan
longbeschadiging opdoen. Dit heet ook wel silicosis respectievelijk anthracosis.
Thermische energie
* Verbranding
* Bevriezing
Elektrische energie
* De schade hangt af van de dikte van de huid en het afwezig zijn van water.
* Als hart en hersenen door de stroom worden gepasseerd kan er acute uitval optreden.
Weefsel wordt flink beschadigd.
Stralingsenergie
* UV licht kan kanker opwekken.
* Ionische straling is het gevaarlijkst dit komt uit kosmische stralingen. DNA en RNA zijn
hier gevoelig voor. Beenmerg, lymfoid weefsel, stamcellen en kiemcellen zijn hier het
gevoeligst voor.
Chemische ziekteoorzaken
* Dit kan leiden tot protoplasmabeschadiging als gevolg van denaturatie van eiwitten.
Ook cellen kunnen hierdoor afsterven.
* Voorbeelden zwavelzuur en zoutzuur.
5
Pathologie
, * Het eten van deze stoffen kan problemen bij de nieren en lever opleveren.
Biologische ziekteoorzaken
* Wormen, luizen, allergie, huisstofmijt en micro organismen.
Ziekteoorzaken voortkomen uit de opvoeding
* Tekort/teveel aan voedingsstoffen.
* Vitamine gebrek/eiwitgebrek vermindert de weerstand.
* Ondervoeding (marasmus)
* Scheurbuik (scorbuut)
* Vitamine B gebrek (beriberi)
- Psyche en ziek zijn
* Psychosomatische aandoeningen. Dit betekent dat psychogene factoren ook aanleiding
zijn tot lichamelijk ziek worden. Voorbeelden maagzweer, colitis ulcerosa en astma.
1.4 Reacties van cellen op schadelijke agentia
* Het lichaam reageert op schadelijke werkzame middelen (agentia).
* Voordat dit gebeurt passen de cellen zich aan.
* Cellen kunnen om sommige mechanismen reageren, dit zijn;
- Adaptie, het aanpassen van de cellen naar de nieuwe situatie
- Het metabolisme van de cel wijzigen. Het lichaam kan dan stoffen afbreken zoals
medicatie.
- Cellulaire activiteiten (het normale groeipatroon te wijzigen), De cellen nemen
zich toe in grote
- Metaplasie; de vorm van de cel kan zich aanpassen.
- Hyperplasie; het toenemen van het aantal cellen.
- Reactie op beschadigd raken van cellen.
- Dit gebeurt als er te veel cellen zijn beschadigd.
- Kleine monuculen hechten zich aan normale of beschadigde eiwitten om deze te
beschermen.
- Ubiquitine is betrokken bij het verwijderen van oude en beschadigde eiwitten.
Het wordt gesplitst door proteasen ook wel eiwitsplitsende enzymen. Soms blijven er
brokjes over, deze zijn te zien onder een microscoop bij bijvoorbeeld alcoholisten.
- Apoptose (afsterven van cellen).
- Een geprogrammeerde celdood.
- Wanneer er zodanige ontregeling van de celgroei is kan er een tumor ontstaan
ook wel oncogeen.
6
Pathologie
Deel 1
Auteur : Ijbelien Jungen
Marjella Zaagman van Buuren
Uitgeverij : Bohn safleu van Loghum
Druk : 1
ISBN : 9789031345731
1
Pathologie
,Inhoudsopgave
H1: Gezondheid, ziekte en
ziektebeloop…………………………………………………………………………..… 4
H2:
2
Pathologie
,Geneeskunde…………………………………………………………………………………………………
……………… 7
H3: Medische
microbiologie……………………………………………………………………………………………..…
11
H4: Afweer van het menselijk lichaam en
immunopathologie…………………………………………... 18
H5: Algemene
oncologie…………………………………………………………………………………………………....
23
H7: Veranderingen en afwijkingen aan de
huid……………………………………………………………....... 31
H8:
Circulatie………………………………………………………………………………………………………
…………...... 38
H9:
Cyanose…………………………………………………………………………………………………………
……………… 54
H10: Stoornissen in het zuur base
evenwicht…………………………………………………………..…………. 56
H11: Ziekteverschijnselen vanuit de longen en
luchtwegen……………………………………………….. 59
H12: Stoornissen in de
temperatuurregulatie………………………………………………………………………. 64
H13: Verschijnselen vanuit het spijsverteringskanaal ten gevolge van
ziekten………..………… 68
H14:
Icterus……………………………………………………………………………………………………………
…………….. 78
H15: Stoornissen in mictie, uiterlijk en samenstelling van
urine…………………………………………. 79
H16: Peritonitis en
ileus………………………………………………………………………………………………………..
83
H17: Ziekteverschijnselen vanuit zenuwstelsel en
zintuigen………………………………………………… 87
H18: Slaap en
slaapstoornissen……………………………………………………………………………………………..
96
H19: De oudere mens, sterven en de
dood………………………………………………………………………….. 101
3
Pathologie
,Hoofdstuk 1 Gezondheid, ziekte en ziekteverloop
1.1 Ziekte en gezondheid
* Gezondheid is een subjectief gegeven, iedereen ervaart het anders.
* Onder gezondheid wordt verstaan het zich welbevinden/het welzijn op lichaam,
geestelijk, economisch en sociaal gebied en niet alleen het afwezig zijn van ziekten en
gebreken.
* Homeostase; het lichaam past zich aan omstandigheden aan en is daarom in evenwicht.
- Er zijn geestelijke en lichamelijke homeostase, als beide aanwezig zijn is de mens
gezond.
- Is de geestelijke of lichamelijke homeostase verstoord raakt de homeostase uit balans
en ontstaat er ziekte.
* Pathofysiologie is verstoring van de werking van het lichaam.
- Ziekte, symptoom en syndroom
* Symptomen zijn het gevolg van disfunctioneren van organen en/of orgaansystemen en
weefsels.
- Objectieve symptomen zijn door buitenstaanders vast te stelen.
- Subjectieve symptomen niet, voorbeeld hiervan is pijn/misselijkheid.
* Er wordt van een syndroom gesproken wanneer er meerdere verschijnselen
tegelijkertijd aanwezig zijn.
- Ziektebeloop
* Bij een acute ziekte is er sprake van een plotseling begin.
* Bij een chronische ziekte ontstaat het verschijnsel langzaam.
- Een acute ziekte kan overgaan in een chronische ziekte.
* Rechutes/exacerbaties; opvlammingen bij een chronische ziekte.
* Remissie; tijdelijke verbetering van een ziekte, zonder dat er sprake is van genezing.
* Curatie; genezing.
* Recidief; een terugkerende ziekte.
* Er wordt van genezing gesproken als de ziekteverschijnselen geheel weg zijn.
* Reconvalescentieperiode; de periode van aansterken.
* Prodromata; voorverschijnselen van een ziekte.
* Prognose; toekomstverwachting.
- Dit wordt bepaald a.d.h.v. het aantal zorgvragers dat 5 jaar na het stellen van de
diagnose nog in leven is.
1.2 Factoren die van invloed zijn op het ontstaan van ziekten
4
Pathologie
,* Ziekmakende agentia/etiologische factoren; oorzaken van gezondheid verliezen.
* Causale behandeling; behandeling gericht op de oorzaak.
* De weerstand/conditie is constitutioneel bepaald; het is erfelijk bepaald.
1.3 Factoren die tot ziekte kunnen leiden
* Etiologie; de leer van de oorzakelijke factor.
* Multicausaal ontstaan; meerdere factoren die de ziekte veroorzaken, dit is meestal het
geval.
* Endogene; erfelijk bepaalde ziekte.
* Exogene; ziekte van buitenaf.
* Pathogenese; ontstaanswijze van de ziekte.
- Endogene factoren
* Endogene factoren zijn genetisch bepaald.
* Congenitaal; de ziekte is vanaf de geboorte aanwezig.
* Exogene; er is beschadiging opgetreden voor het kind in de baarmoeder bij de moeder.
- Exogene factoren
* De meeste ziektes komen van buitenaf
- Fysisch (natuurkundig)
- Biologisch
- Chemisch (scheikundig
- Oorzaken gelegen in de voeding
Fysische ziekteoorzaken
* Fysische oorzaken; mechanische energie, thermische energie, elektrische energie en
stralingsenergie.
Mechanische energie
* Een grote hoeveelheid energie kan weefsel beschadigen er treedt een trauma op.
* Voorbeelden zijn;
- Botbreuken
- Hersenschuddingen
- Beschadigde bloedvaten
- Andere letsels door (verkeers) ongevallen
- Beschadiging van weefsels door snelle stijging/daling zoals bij explosie, een stijging van
atmosferische druk kan longweefsel laten scheuren. Een daling van atmosferische druk
blokkeert de kleine bloedvaatjes de bloedgassen vormen dan belletjes. Verblijven in
atmosferische druk zoals in de bergen kan leiden tot hypoxie.
- Het inademen van stofdeeltjes zoals werken in een slechte omgeving kan
longbeschadiging opdoen. Dit heet ook wel silicosis respectievelijk anthracosis.
Thermische energie
* Verbranding
* Bevriezing
Elektrische energie
* De schade hangt af van de dikte van de huid en het afwezig zijn van water.
* Als hart en hersenen door de stroom worden gepasseerd kan er acute uitval optreden.
Weefsel wordt flink beschadigd.
Stralingsenergie
* UV licht kan kanker opwekken.
* Ionische straling is het gevaarlijkst dit komt uit kosmische stralingen. DNA en RNA zijn
hier gevoelig voor. Beenmerg, lymfoid weefsel, stamcellen en kiemcellen zijn hier het
gevoeligst voor.
Chemische ziekteoorzaken
* Dit kan leiden tot protoplasmabeschadiging als gevolg van denaturatie van eiwitten.
Ook cellen kunnen hierdoor afsterven.
* Voorbeelden zwavelzuur en zoutzuur.
5
Pathologie
, * Het eten van deze stoffen kan problemen bij de nieren en lever opleveren.
Biologische ziekteoorzaken
* Wormen, luizen, allergie, huisstofmijt en micro organismen.
Ziekteoorzaken voortkomen uit de opvoeding
* Tekort/teveel aan voedingsstoffen.
* Vitamine gebrek/eiwitgebrek vermindert de weerstand.
* Ondervoeding (marasmus)
* Scheurbuik (scorbuut)
* Vitamine B gebrek (beriberi)
- Psyche en ziek zijn
* Psychosomatische aandoeningen. Dit betekent dat psychogene factoren ook aanleiding
zijn tot lichamelijk ziek worden. Voorbeelden maagzweer, colitis ulcerosa en astma.
1.4 Reacties van cellen op schadelijke agentia
* Het lichaam reageert op schadelijke werkzame middelen (agentia).
* Voordat dit gebeurt passen de cellen zich aan.
* Cellen kunnen om sommige mechanismen reageren, dit zijn;
- Adaptie, het aanpassen van de cellen naar de nieuwe situatie
- Het metabolisme van de cel wijzigen. Het lichaam kan dan stoffen afbreken zoals
medicatie.
- Cellulaire activiteiten (het normale groeipatroon te wijzigen), De cellen nemen
zich toe in grote
- Metaplasie; de vorm van de cel kan zich aanpassen.
- Hyperplasie; het toenemen van het aantal cellen.
- Reactie op beschadigd raken van cellen.
- Dit gebeurt als er te veel cellen zijn beschadigd.
- Kleine monuculen hechten zich aan normale of beschadigde eiwitten om deze te
beschermen.
- Ubiquitine is betrokken bij het verwijderen van oude en beschadigde eiwitten.
Het wordt gesplitst door proteasen ook wel eiwitsplitsende enzymen. Soms blijven er
brokjes over, deze zijn te zien onder een microscoop bij bijvoorbeeld alcoholisten.
- Apoptose (afsterven van cellen).
- Een geprogrammeerde celdood.
- Wanneer er zodanige ontregeling van de celgroei is kan er een tumor ontstaan
ook wel oncogeen.
6
Pathologie
