1 Stoffen
1.1 Zwart goud B 7
a Bij een brandende kaars is de zuurstoftoevoer onvol-
doende. Daardoor heeft de vlam een gele kleur. (Ver-
A 1 gelijk de gele vlam van een kaars met de gele vlam
Dit is een klassikale opdracht. De antwoorden zijn ter van een gasbrander waarvan de luchtregelschijf is
beoordeling van de docent. dichtgedraaid!)
b De pit van een fornuis is zo gemaakt dat aardgas
B 2
* wordt gemengd met lucht (en dus zuurstof). Er is
precies voldoende zuurstof aanwezig om bij verbran-
Deze opdracht is ter beoordeling van de docent.
ding van het aardgas een blauwe vlam te krijgen.
B 3
a Chemofobie is een onberedeneerde angst voor alles A 8
wat met chemie heeft te maken. a Voor het verwarmen van een oplossing in een
b – Chemie heeft onze welvaart vergroot en ons leven reageerbuis gebruik je een kleurloze vlam. Deze is
aangenamer gemaakt. overal even warm en geeft geen roetaanslag.
– Chemisch afval, dat noodgedwongen wordt b Voor het verwarmen van een liter water gebruik je
geproduceerd, kan op een verstandige manier een blauwe ruisende vlam. Het water bevindt zich
worden beheerd en bewerkt, zodat het ons milieu immers boven de vlam, niet erin. Het feit dat de
zo min mogelijk belast. vlam niet overal even heet is, kan dan geen kwaad.
c Een chemische fabriek streeft naar een steeds Bovendien levert de vlam meer warmte per seconde
grotere en goedkopere productie, waardoor de winst zodat het water eerder kookt.
van het bedrijf en uiteindelijk de welvaart van onze
maatschappij toeneemt. Tegelijkertijd zal de afval-
stroom die het bedrijf produceert, toenemen en het
A 9
*
a Een ruisende vlam is het heetst rondom de blauwe
milieu zwaarder belasten. Economische belangen kern. In de blauwe kern ligt de temperatuur lager.
staan hier dus lijnrecht tegenover milieubelangen. b De conclusie baseer je op de waarneming van de
rode (oranje) kleur van het gaasje op plaats 2.
C 4
Deze opdracht is ter beoordeling van de docent. A 10
Allereerst draai je de luchtschijf dicht. Je krijgt nu een
gele vlam. Vervolgens draai je de gasregelknop dicht
en sluit je de hoofdgaskraan op je practicumtafel.
1.2 Veilig onderzoeken
B 11
Bij verbranden moet je altijd een brandstof en zuurstof
A 5
* bij elkaar brengen en tot de juiste ontbrandingstempe-
Dit is een ICT-opdracht. ratuur verwarmen. Verwarmen kan tot elke tempera-
tuur en hiervoor is geen zuurstof nodig.
A 6
Dit is een ICT-opdracht. A 12
a Gedestilleerd water is water waar alle opgeloste
stoffen uit zijn gehaald.
b Demiwater is water waar de opgeloste kalk is uitge-
haald.
c In kraanwater zitten opgeloste stoffen die storend
kunnen werken tijdens een experiment.
4 Hoofdstuk 1 © EPN
, B 13 1.3 Stoffen en hun
Het verslag over veiligheid van het vak scheikunde is
ter beoordeling van de docent. eigenschappen
B 14
1 handeling B 18
2 handeling Geen stofeigenschappen zijn: vorm, massa, tempera-
3 handeling tuur en volume.
4 waarneming
5 conclusie A 19
6 waarneming De belangrijkste stofeigenschappen zijn: geur, kleur,
7 conclusie smaak, fase bij kamertemperatuur, brandbaarheid,
8 waarneming dichtheid, geleidingsvermogen voor stroom, kookpunt,
9 conclusie smeltpunt, corrosiebestendigheid, afbreekbaarheid en
10 waarneming uitzettingscoëfficiënt.
C 15 B 20
Dit logboek wordt een verslag dat ter beoordeling is De rode kleurstof zit in de verf en niet in het hout.
van de docent.
B 21
B 16 De norm wordt niet overschreden, want er ontstaat
Voordelen: maar 400 mg zwaveldioxide, terwijl de norm voor dit
Je kunt met iets wat te groot, te klein, te duur of te lokaal 3000 mg is.
gevaarlijk is door middel van een model (maquette of Stappen die je kunt zetten:
computer) toch experimenten doen. De resultaten van – berekening hoeveelheid zwaveldioxide die ontstaat:
deze experimenten kun je gebruiken om voorspel- 40 × 10 mg;
lingen te doen en de resultaten van veranderingen – berekening hoeveelheid zwaveldioxide die is toege-
kunnen snel worden bekeken. staan: 200 × 15 mg;
Nadelen: – berekening van de ontstane hoeveelheid per m3
Een model is altijd een benadering van de werkelijk- lucht: ontstane hoeveelheid delen door 200;
heid. Het is moeilijk alle factoren die van belang zijn – een conclusie trekken uit de berekende waarden.
precies te verwerken in je model. Denk aan het weer!
Niet alle voorspellingen komen altijd helemaal uit. B 22
*E
a Vier stofeigenschappen van glucose zijn: wit, oplos-
B 17 baar in water, vast bij kamertemperatuur, zoet van
Modeltreinen, modelvliegtuigjes, maquettes maken smaak.
van nieuwe gebouwen, aan de hand van een compu- b Tijdens het verhitten van glucose smelt de stof. Hij
teranimatie bekijken wat de invloed van verkeersmaat- verkleurt via geel naar bruin. Het ruikt aanvankelijk
regelen zal zijn op bijvoorbeeld het ontstaan van files, naar suikerspin, later gaat het stinken. De stof vat
enzovoort. vlam. Na verbranding blijft er wat vaste zwarte stof
over op het lepeltje.
c Overeenkomstige eigenschappen zijn: wit, vast bij
kamertemperatuur, brandbaar.
d Overeenkomstige eigenschappen zijn wit, vast bij
kamertemperatuur.
e Eigenschappen die verschillen zijn: brandbaarheid,
smeltpunt, kookpunt (en smaak).
© EPN Stoffen 5
1.1 Zwart goud B 7
a Bij een brandende kaars is de zuurstoftoevoer onvol-
doende. Daardoor heeft de vlam een gele kleur. (Ver-
A 1 gelijk de gele vlam van een kaars met de gele vlam
Dit is een klassikale opdracht. De antwoorden zijn ter van een gasbrander waarvan de luchtregelschijf is
beoordeling van de docent. dichtgedraaid!)
b De pit van een fornuis is zo gemaakt dat aardgas
B 2
* wordt gemengd met lucht (en dus zuurstof). Er is
precies voldoende zuurstof aanwezig om bij verbran-
Deze opdracht is ter beoordeling van de docent.
ding van het aardgas een blauwe vlam te krijgen.
B 3
a Chemofobie is een onberedeneerde angst voor alles A 8
wat met chemie heeft te maken. a Voor het verwarmen van een oplossing in een
b – Chemie heeft onze welvaart vergroot en ons leven reageerbuis gebruik je een kleurloze vlam. Deze is
aangenamer gemaakt. overal even warm en geeft geen roetaanslag.
– Chemisch afval, dat noodgedwongen wordt b Voor het verwarmen van een liter water gebruik je
geproduceerd, kan op een verstandige manier een blauwe ruisende vlam. Het water bevindt zich
worden beheerd en bewerkt, zodat het ons milieu immers boven de vlam, niet erin. Het feit dat de
zo min mogelijk belast. vlam niet overal even heet is, kan dan geen kwaad.
c Een chemische fabriek streeft naar een steeds Bovendien levert de vlam meer warmte per seconde
grotere en goedkopere productie, waardoor de winst zodat het water eerder kookt.
van het bedrijf en uiteindelijk de welvaart van onze
maatschappij toeneemt. Tegelijkertijd zal de afval-
stroom die het bedrijf produceert, toenemen en het
A 9
*
a Een ruisende vlam is het heetst rondom de blauwe
milieu zwaarder belasten. Economische belangen kern. In de blauwe kern ligt de temperatuur lager.
staan hier dus lijnrecht tegenover milieubelangen. b De conclusie baseer je op de waarneming van de
rode (oranje) kleur van het gaasje op plaats 2.
C 4
Deze opdracht is ter beoordeling van de docent. A 10
Allereerst draai je de luchtschijf dicht. Je krijgt nu een
gele vlam. Vervolgens draai je de gasregelknop dicht
en sluit je de hoofdgaskraan op je practicumtafel.
1.2 Veilig onderzoeken
B 11
Bij verbranden moet je altijd een brandstof en zuurstof
A 5
* bij elkaar brengen en tot de juiste ontbrandingstempe-
Dit is een ICT-opdracht. ratuur verwarmen. Verwarmen kan tot elke tempera-
tuur en hiervoor is geen zuurstof nodig.
A 6
Dit is een ICT-opdracht. A 12
a Gedestilleerd water is water waar alle opgeloste
stoffen uit zijn gehaald.
b Demiwater is water waar de opgeloste kalk is uitge-
haald.
c In kraanwater zitten opgeloste stoffen die storend
kunnen werken tijdens een experiment.
4 Hoofdstuk 1 © EPN
, B 13 1.3 Stoffen en hun
Het verslag over veiligheid van het vak scheikunde is
ter beoordeling van de docent. eigenschappen
B 14
1 handeling B 18
2 handeling Geen stofeigenschappen zijn: vorm, massa, tempera-
3 handeling tuur en volume.
4 waarneming
5 conclusie A 19
6 waarneming De belangrijkste stofeigenschappen zijn: geur, kleur,
7 conclusie smaak, fase bij kamertemperatuur, brandbaarheid,
8 waarneming dichtheid, geleidingsvermogen voor stroom, kookpunt,
9 conclusie smeltpunt, corrosiebestendigheid, afbreekbaarheid en
10 waarneming uitzettingscoëfficiënt.
C 15 B 20
Dit logboek wordt een verslag dat ter beoordeling is De rode kleurstof zit in de verf en niet in het hout.
van de docent.
B 21
B 16 De norm wordt niet overschreden, want er ontstaat
Voordelen: maar 400 mg zwaveldioxide, terwijl de norm voor dit
Je kunt met iets wat te groot, te klein, te duur of te lokaal 3000 mg is.
gevaarlijk is door middel van een model (maquette of Stappen die je kunt zetten:
computer) toch experimenten doen. De resultaten van – berekening hoeveelheid zwaveldioxide die ontstaat:
deze experimenten kun je gebruiken om voorspel- 40 × 10 mg;
lingen te doen en de resultaten van veranderingen – berekening hoeveelheid zwaveldioxide die is toege-
kunnen snel worden bekeken. staan: 200 × 15 mg;
Nadelen: – berekening van de ontstane hoeveelheid per m3
Een model is altijd een benadering van de werkelijk- lucht: ontstane hoeveelheid delen door 200;
heid. Het is moeilijk alle factoren die van belang zijn – een conclusie trekken uit de berekende waarden.
precies te verwerken in je model. Denk aan het weer!
Niet alle voorspellingen komen altijd helemaal uit. B 22
*E
a Vier stofeigenschappen van glucose zijn: wit, oplos-
B 17 baar in water, vast bij kamertemperatuur, zoet van
Modeltreinen, modelvliegtuigjes, maquettes maken smaak.
van nieuwe gebouwen, aan de hand van een compu- b Tijdens het verhitten van glucose smelt de stof. Hij
teranimatie bekijken wat de invloed van verkeersmaat- verkleurt via geel naar bruin. Het ruikt aanvankelijk
regelen zal zijn op bijvoorbeeld het ontstaan van files, naar suikerspin, later gaat het stinken. De stof vat
enzovoort. vlam. Na verbranding blijft er wat vaste zwarte stof
over op het lepeltje.
c Overeenkomstige eigenschappen zijn: wit, vast bij
kamertemperatuur, brandbaar.
d Overeenkomstige eigenschappen zijn wit, vast bij
kamertemperatuur.
e Eigenschappen die verschillen zijn: brandbaarheid,
smeltpunt, kookpunt (en smaak).
© EPN Stoffen 5
