INLEIDING PEDAGOGIEK
Opvoeding en opvoedingswetenschap
1. Gendered Parenting in Early Childhoofd: Subtle But
Unmistakable if You Know Where to Look - Mesman &
Groeneveld (2017)
1.1 Introductie
Gendered parenting is de boodschap die kinderen van hun ouders ontvangen over hoe jongens en
meisjes zich wel of niet horen te gedragen. Ondanks dat gendered socialization nauwelijk voorkomt
in de brede duidelijke hoofdlijnen van opvoedingsstijlen, is het wel aanwezig in impliciete
opvoedingsstijlen. Om de gendered child development in deze maatschappij, waar de waarden
rondom gender roles veranderen, te begrijpen, is het van belang om gendered parenting te
bestuderen.
1.2 Dimensions of Gendered parenting
De meeste ouders gebruiken in hoofdlijnen dezelfde opvoedstijl voor jongens en meiden. Toch zie je
als je goed kijkt kleine verschillen in de opvoeding. Dit gebeurt vooral als de kinderen nog klein zijn,
maar de effecten van de genderspecifieke opvoeding waren niet aanwezig. Ouders hebben die
verschillen in opvoeding zelf vaak niet door.
1.3 Focusing on Implicit Gendered Parenting Practices
Het gebrek aan bewijs voor geslachtsverschillen in brede opvoedingsstijlen en expliciet gendered
parenting heeft laten zien dat gendered parenting niet gebruikelijk is in families. In dit artikel wordt
aangetoond dat gendered socialization zich uit in specifieke opvoedingsstijlen en vaak impliciet is. De
impliciete opvoedingsstijlen kunnen worden verdeeld in directe en indirecte boodschappen. Directe
boodschappen hebben invloed op het gedrag, de talenten en de interesses van kinderen. Indirecte
boodschappen bestaan uit informatie die kinderen binnen krijgen door te observeren.
Gendered parenting
Brede opvoedingsstijlen Specifieke opvoedingsstijlen
Expliciete geslachts- Impliciete geslachts-
gerelateerde boodschappen gerelateerde boodschappen
Indirecte boodschappen Directe boodschappen
(over anderen) (over kind)
1
,1.3.1 Directe boodschappen
Kinderen krijgen als ze klein zijn vaak gender-gerelateerd speelgoed en andere gender-gerelateerde
dingen. Dit bevordert geslachtsverschillen in de latere ontwikkelingen. Ouders reageren ook
verschillend op het gedrag van kinderen. Vaak reageren ze zoals het hoort bij dat stereotype. Toch is
het gedrag van kinderen vaak hetzelfde. Mensen behandelen kinderen vaak als hun stereotype.
1.3.2 Indirecte boodschappen
Indirecte boodschappen bestaan vooral uit gender-stereotype-boodschappen over algemene
verwachtingen bij geslachten en meningen. Ouders maken niet vaak geslachts-gerelateerde
opmerkingen, maar ze zenden wel onbewust stereotypisch gedrag uit naar het kind. Modeling is ook
een vorm van een indirecte boodschap. Kinderen kijken wat er gebeurd om zich heen. Als ze thuis
altijd hun moeder zien koken, zijn ze gewend dat vrouwen thuis koken.
1.4 Where to go from here?
De voordelen van gendered parenting is dat kinderen over de realiteit leren. Ze weten welke gender
rol van het wordt verwacht in de maatschappij. Hierdoor kunnen kinderen zich beter aanpassen en
voelen ze zich vaak beter. Aan de andere kant kan dit talenten en interesses van kinderen verspillen.
Ze kunnen zich verplicht voelen om dingen te doen, die niet aansluiten bij hun persoonlijke identiteit.
1.5 Begrippen
Broad parenting style: Jongens en meisjes worden hetzelfde opgevoed als we het hebben over het krijgen
van liefde en warmte, sensitiviteit of ouderlijke controle. Ongeacht of je een jongen of meisje bent, hierbij
maken ouders geen verschil.
Specific parenting practices: ouders verwachten van meisjes andere interesses, talenten en gedrag dan
van jongens. Dit komt op verschillende manieren terug in de opvoeding.
Implicit gendered messages: verborgen gedragingen en uitspraken van ouders die mededelingen doen
over de verwachtingen van meisjes en jongens zonder deze openlijk te vermelden.
Directe boodschappen: gericht op het kind zelf en zijn/hij gedrag, vaardigheden en interesses. Ouders
zeggen tegen het kind hoe ze zich moeten gedragen als ze een jongen of meisje zijn.
2
, Gezinsopvoeding
2. Opvoeden in Nederland - Bucx en De Roos (2011)
2.1 De opvoedingspraktijk: doelen, beleving en strategieën van ouders
Opvoeden houdt in dat ouders het kind begeleiden bij zijn of haar ontwikkeling tot een zelfstandig
participerend lid van de samenleving. Dit doen ouders door een verzorgende en beschermende
omgeving en structuur te bieden, en door kennis, waarden en normen over te dragen. De manier
waarop ouders dat doen verschilt.
In vergelijking met vroeger is de machtsbalans in het gezin veranderd. Kinderen hebben veel meer in
te brengen dan vroeger en beslissen over veel zaken mee. Waar vroeger in de bevelshuishouding
regels van bovenaf werden opgelegd, mogen kinderen nu vaak meedenken over de regels en de
gevolgen van het overtreden ervan.
Drie aspecten van opvoeding:
o Cognitieve aspecten (doelen en eigenschappen)
o Affectieve aspecten (beleving opvoeding)
o Gedragsmatige aspecten (strategieën)
2.2 Algemene opvoedingspatronen van ouders: vaders en moeders
De overheid vindt het belangrijk dat zowel moeders als vader een substantiële rol vervullen bij de
opvoeding van kinderen. De ontwikkeling van kinderen is positief als vaders actief betrokken zijn.
Vaders doen andere bezigheden met hun kinderen dan moeders. Vaders doen actieve en fysieke
activiteiten, terwijl moeders meer de dagelijkse activiteiten uitvoeren.
2.3 Opvoedingsdoelen en -oriëntaties
Opvoedingsdoelen worden beschouwd als richtlijnen die belangrijk zijn voor ouders, aan de hand
waarvan ouders keuzes maken en waardoor ze zich laten leiden in hun gedrag ten opzichte van hun
kinderen. Er zijn verschillende redenen waarom het belangrijk is om opvoedingsdoelen en -
oriëntaties van ouders te onderzoeken:
o De ideeën over opvoeding hebben invloed op het opvoedingsgedrag van ouders.
o Opvoedingsdoelen kunnen hun weerslag vinden in niet-intentionele en meer subtiele
gedragen van ouders, zoals in communicatiepatronen en meer algemene manieren van
omgaan met elkaar, en op deze manier invloed uitoefenen op de ontwikkeling en het gedrag
van kinderen.
Er zijn vijf opvoedingsoriëntaties
Autonomie
individuele persoonsontwikkeling kinderen; dragen van verantwoordelijkheid;
zelfstandig vormen mening.
3
, Assertiviteit
opkomen voor eigen mening, rechten, belangen, standpunten.
Sociaal gevoel
ontwikkeling van empathie; gevoelens van sociale betrokkenheid.
Conformiteit
aanpassing van kind aan eisen omgeving.
Prestatie
ontwikkeling persoonlijke bekwaamheden; verwerven maatschappelijke positie;
behalen goede schoolprestaties.
Ouders vinden verantwoordelijkheidsgevoel hebben en rekening houden met anderen de
belangrijkste opvoedingsdoelen. Ouders zijn conformistische opvoedingsdoelen na de jaren negentig
meer gaan waarderen. Dit is de rangorde van opvoedingsoriëntaties van ouderen:
1. Autonomie
2. Assertiviteit
3. Conformiteit
4. Sociaal gevoel
5. Prestatie
Ouders vinden autonomie belangrijk. Dit sluit aan bij de bevinding dat kinderen meer een eigen leven
hebben binnen het gezin, kleedgeld krijgen, meer contacten hebben, een eigen kamer hebben en dat
ze deelnamen aan meerdere vrijetijdsactiviteiten.
In eerdere onderzoeken kwam naar voren dat moeders sociaal gevoel belangrijker vinden en dat
vaders meer waarde hechten aan prestaties. In dit onderzoek kwam geen verschil naar voren.
Oriëntaties van beide partijen zijn meer naar elkaar gegroeid en waarschijnlijk hangen
opvoedingsideeën tegenwoordig minder sterk samen met traditionele seksespecifieke opvattingen.
2.4 Opvoedingsbeleving
Voor een groot deel zijn ouders tevreden met hoe de opvoeding loopt. Toch hebben sommige ouders
twijfels of zij de opvoeding van hun kinderen aankunnen. Meer dan de helft van alle ouders vinden
het ouderschap lastiger dan ze van tevoren dachten. Onzekerheidsgevoelens zijn aangewakkerd door
kritiek van andere ouders en vanuit de media.
Moeders hebben een minder positieve beleving van de opvoeding dan vaders. Dit verschil kan
worden verklaard door het feit dat moeders vaker alleenstaand ouder zijn en doordat ze een situatie
vaker als belastend ervaren. Ook zijn moeders vaker met de kinderen, waardoor ze lastigere situaties
meemaken en stellen ze hogere eisen aan zichzelf stellen. Daarnaast hebben moeders meer en
verantwoordelijkheidsgevoel.
4
Opvoeding en opvoedingswetenschap
1. Gendered Parenting in Early Childhoofd: Subtle But
Unmistakable if You Know Where to Look - Mesman &
Groeneveld (2017)
1.1 Introductie
Gendered parenting is de boodschap die kinderen van hun ouders ontvangen over hoe jongens en
meisjes zich wel of niet horen te gedragen. Ondanks dat gendered socialization nauwelijk voorkomt
in de brede duidelijke hoofdlijnen van opvoedingsstijlen, is het wel aanwezig in impliciete
opvoedingsstijlen. Om de gendered child development in deze maatschappij, waar de waarden
rondom gender roles veranderen, te begrijpen, is het van belang om gendered parenting te
bestuderen.
1.2 Dimensions of Gendered parenting
De meeste ouders gebruiken in hoofdlijnen dezelfde opvoedstijl voor jongens en meiden. Toch zie je
als je goed kijkt kleine verschillen in de opvoeding. Dit gebeurt vooral als de kinderen nog klein zijn,
maar de effecten van de genderspecifieke opvoeding waren niet aanwezig. Ouders hebben die
verschillen in opvoeding zelf vaak niet door.
1.3 Focusing on Implicit Gendered Parenting Practices
Het gebrek aan bewijs voor geslachtsverschillen in brede opvoedingsstijlen en expliciet gendered
parenting heeft laten zien dat gendered parenting niet gebruikelijk is in families. In dit artikel wordt
aangetoond dat gendered socialization zich uit in specifieke opvoedingsstijlen en vaak impliciet is. De
impliciete opvoedingsstijlen kunnen worden verdeeld in directe en indirecte boodschappen. Directe
boodschappen hebben invloed op het gedrag, de talenten en de interesses van kinderen. Indirecte
boodschappen bestaan uit informatie die kinderen binnen krijgen door te observeren.
Gendered parenting
Brede opvoedingsstijlen Specifieke opvoedingsstijlen
Expliciete geslachts- Impliciete geslachts-
gerelateerde boodschappen gerelateerde boodschappen
Indirecte boodschappen Directe boodschappen
(over anderen) (over kind)
1
,1.3.1 Directe boodschappen
Kinderen krijgen als ze klein zijn vaak gender-gerelateerd speelgoed en andere gender-gerelateerde
dingen. Dit bevordert geslachtsverschillen in de latere ontwikkelingen. Ouders reageren ook
verschillend op het gedrag van kinderen. Vaak reageren ze zoals het hoort bij dat stereotype. Toch is
het gedrag van kinderen vaak hetzelfde. Mensen behandelen kinderen vaak als hun stereotype.
1.3.2 Indirecte boodschappen
Indirecte boodschappen bestaan vooral uit gender-stereotype-boodschappen over algemene
verwachtingen bij geslachten en meningen. Ouders maken niet vaak geslachts-gerelateerde
opmerkingen, maar ze zenden wel onbewust stereotypisch gedrag uit naar het kind. Modeling is ook
een vorm van een indirecte boodschap. Kinderen kijken wat er gebeurd om zich heen. Als ze thuis
altijd hun moeder zien koken, zijn ze gewend dat vrouwen thuis koken.
1.4 Where to go from here?
De voordelen van gendered parenting is dat kinderen over de realiteit leren. Ze weten welke gender
rol van het wordt verwacht in de maatschappij. Hierdoor kunnen kinderen zich beter aanpassen en
voelen ze zich vaak beter. Aan de andere kant kan dit talenten en interesses van kinderen verspillen.
Ze kunnen zich verplicht voelen om dingen te doen, die niet aansluiten bij hun persoonlijke identiteit.
1.5 Begrippen
Broad parenting style: Jongens en meisjes worden hetzelfde opgevoed als we het hebben over het krijgen
van liefde en warmte, sensitiviteit of ouderlijke controle. Ongeacht of je een jongen of meisje bent, hierbij
maken ouders geen verschil.
Specific parenting practices: ouders verwachten van meisjes andere interesses, talenten en gedrag dan
van jongens. Dit komt op verschillende manieren terug in de opvoeding.
Implicit gendered messages: verborgen gedragingen en uitspraken van ouders die mededelingen doen
over de verwachtingen van meisjes en jongens zonder deze openlijk te vermelden.
Directe boodschappen: gericht op het kind zelf en zijn/hij gedrag, vaardigheden en interesses. Ouders
zeggen tegen het kind hoe ze zich moeten gedragen als ze een jongen of meisje zijn.
2
, Gezinsopvoeding
2. Opvoeden in Nederland - Bucx en De Roos (2011)
2.1 De opvoedingspraktijk: doelen, beleving en strategieën van ouders
Opvoeden houdt in dat ouders het kind begeleiden bij zijn of haar ontwikkeling tot een zelfstandig
participerend lid van de samenleving. Dit doen ouders door een verzorgende en beschermende
omgeving en structuur te bieden, en door kennis, waarden en normen over te dragen. De manier
waarop ouders dat doen verschilt.
In vergelijking met vroeger is de machtsbalans in het gezin veranderd. Kinderen hebben veel meer in
te brengen dan vroeger en beslissen over veel zaken mee. Waar vroeger in de bevelshuishouding
regels van bovenaf werden opgelegd, mogen kinderen nu vaak meedenken over de regels en de
gevolgen van het overtreden ervan.
Drie aspecten van opvoeding:
o Cognitieve aspecten (doelen en eigenschappen)
o Affectieve aspecten (beleving opvoeding)
o Gedragsmatige aspecten (strategieën)
2.2 Algemene opvoedingspatronen van ouders: vaders en moeders
De overheid vindt het belangrijk dat zowel moeders als vader een substantiële rol vervullen bij de
opvoeding van kinderen. De ontwikkeling van kinderen is positief als vaders actief betrokken zijn.
Vaders doen andere bezigheden met hun kinderen dan moeders. Vaders doen actieve en fysieke
activiteiten, terwijl moeders meer de dagelijkse activiteiten uitvoeren.
2.3 Opvoedingsdoelen en -oriëntaties
Opvoedingsdoelen worden beschouwd als richtlijnen die belangrijk zijn voor ouders, aan de hand
waarvan ouders keuzes maken en waardoor ze zich laten leiden in hun gedrag ten opzichte van hun
kinderen. Er zijn verschillende redenen waarom het belangrijk is om opvoedingsdoelen en -
oriëntaties van ouders te onderzoeken:
o De ideeën over opvoeding hebben invloed op het opvoedingsgedrag van ouders.
o Opvoedingsdoelen kunnen hun weerslag vinden in niet-intentionele en meer subtiele
gedragen van ouders, zoals in communicatiepatronen en meer algemene manieren van
omgaan met elkaar, en op deze manier invloed uitoefenen op de ontwikkeling en het gedrag
van kinderen.
Er zijn vijf opvoedingsoriëntaties
Autonomie
individuele persoonsontwikkeling kinderen; dragen van verantwoordelijkheid;
zelfstandig vormen mening.
3
, Assertiviteit
opkomen voor eigen mening, rechten, belangen, standpunten.
Sociaal gevoel
ontwikkeling van empathie; gevoelens van sociale betrokkenheid.
Conformiteit
aanpassing van kind aan eisen omgeving.
Prestatie
ontwikkeling persoonlijke bekwaamheden; verwerven maatschappelijke positie;
behalen goede schoolprestaties.
Ouders vinden verantwoordelijkheidsgevoel hebben en rekening houden met anderen de
belangrijkste opvoedingsdoelen. Ouders zijn conformistische opvoedingsdoelen na de jaren negentig
meer gaan waarderen. Dit is de rangorde van opvoedingsoriëntaties van ouderen:
1. Autonomie
2. Assertiviteit
3. Conformiteit
4. Sociaal gevoel
5. Prestatie
Ouders vinden autonomie belangrijk. Dit sluit aan bij de bevinding dat kinderen meer een eigen leven
hebben binnen het gezin, kleedgeld krijgen, meer contacten hebben, een eigen kamer hebben en dat
ze deelnamen aan meerdere vrijetijdsactiviteiten.
In eerdere onderzoeken kwam naar voren dat moeders sociaal gevoel belangrijker vinden en dat
vaders meer waarde hechten aan prestaties. In dit onderzoek kwam geen verschil naar voren.
Oriëntaties van beide partijen zijn meer naar elkaar gegroeid en waarschijnlijk hangen
opvoedingsideeën tegenwoordig minder sterk samen met traditionele seksespecifieke opvattingen.
2.4 Opvoedingsbeleving
Voor een groot deel zijn ouders tevreden met hoe de opvoeding loopt. Toch hebben sommige ouders
twijfels of zij de opvoeding van hun kinderen aankunnen. Meer dan de helft van alle ouders vinden
het ouderschap lastiger dan ze van tevoren dachten. Onzekerheidsgevoelens zijn aangewakkerd door
kritiek van andere ouders en vanuit de media.
Moeders hebben een minder positieve beleving van de opvoeding dan vaders. Dit verschil kan
worden verklaard door het feit dat moeders vaker alleenstaand ouder zijn en doordat ze een situatie
vaker als belastend ervaren. Ook zijn moeders vaker met de kinderen, waardoor ze lastigere situaties
meemaken en stellen ze hogere eisen aan zichzelf stellen. Daarnaast hebben moeders meer en
verantwoordelijkheidsgevoel.
4
