Rechtsstaat
Paragraaf 1 Idee en oorsprong van de rechtsstaat
Sociale rechtsstaat: of ook wel een verzorgingsstaat; een staat met sociale grondrechten:
werkgelegenheid, bescherming van de positie van de werknemers, sociale zekerheid,
volksgezondheid, sociale woningbouw en onderwijs zijn verantwoordelijkheden van de staat
Democratische rechtsstaat: burgers kunnen zich op de klassieke grondrechten beroepen (vrijheid en
gelijkheid; gelijke behandeling in gelijke gevallen, persoonlijke vrijheid, politieke vrijheid)
Rechtszekerheid: door vertrouwen en wederkerigheid vertrouwen de burgers en de staat op elkaar
dat ze de wetten nakomen
Geweldsmonopolie: als iemand (of de staat) de enige is die geweld kan/mag gebruiken
Grondbeginselen van de rechtsstaat
- beginsel van de grondrechten: in vrijheid/gelijkheid geboren, moeten zo samenleven
- soevereiniteits- en democratiebeginsel: mensen sluiten vredesakkoord, sociaal contract
- legaliteitsbeginsel: er is een staat die het sociaal contract kan afdwingen, maar gebonden is aan
wetten die door de partijen zelf zijn gemaakt
- beginsel van de trias politica: begrensde machten
Symbolen van Vrouwe Justitia
Zwaard: beslissingsmacht voor het vonnis
Weegschaal: zorgvuldigheid en evenwichtigheid
Blinddoek: onpartijdigheid
Paragraaf 2 Grondwet en grondrechten
1814 – Eerste grondwet
1848 – Grondwetswijziging (Thorbecke)
Censuskiesrecht, uitbreiding van de klassieke grondrechten (1814), ministeriële verantwoordelijkheid
1917 – Invoering algemeen mannenkiesrecht
1919 – invoering algemeen vrouwenkiesrecht
1983 – Grondwetswijziging
Invoering sociale grondrechten, bescherming tegen discriminatie, algemeen kiesrecht vanaf 18 jaar
Grondwet
- begrensd de macht van de staat en garandeert daarmee de vrijheden van de burgers
- legt de fundamentele rechten van de burgers vast
- geeft aan hoe de belangrijkste organen van de staat in grote lijnen zijn georganiseerd
- drukt de eenheid van de natie uit
- klassieke en sociale grondrechten
Constitutionele monarchie: een koninkrijk met een grondwet
Sociale grondrechten: de staat moet zorgen voor werkgelegenheid, volksgezondheid, sociale
woningbouw en onderwijs
Klassieke grondrechten
- recht op gelijke behandeling in gelijke gevallen
- persoonlijke vrijheid, b.v. recht op privacy, onaantastbaarheid van het lichaam en vrijheid van
godsdienst en onderwijs
, - politieke vrijheid, b.v. het algemene kiesrecht, vrijheid van meningsuiting, vrijheid van drukpers en
recht op vereniging en vergadering
Paragraaf 3 Legaliteitsbeginsel
Legaliteitsbeginsel: iemands vrijheid kan alleen worden ingeperkt als de rechtmatigheid van die
beperking is vastgelegd in wetten en regels die door het parlement zijn aangenomen
Recht: het geheel van in wetten vastgelegde regels
Rechtsorde: het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is
georganiseerd
Wetten…
- moeten voor iedereen gelden (algemeen zijn)
- moeten openbaar en begrijpelijk zijn
- mogen geen onmogelijke eisen stellen waaraan burgers niet kunnen voldoen
- mogen niet met terugwerkende kracht worden toegepast
- mogen niet met andere wetten onderling strijdig zijn
- mogen niet te vaak worden veranderd, dat tast de rechtszekerheid aan
- moeten in toepassing redelijk, rechtvaardig en zorgvuldig zijn
Horizontaal: relaties tussen burgers onderling (privaatrecht)
Verticaal: relaties tussen burgers/overheid en overheidsorganisaties onderling (publiekrecht)
Paragraaf 4 Trias politica: scheiding en evenwicht van machten
Trias politica (Montesquie)
Macht Functie Voorbeelden
Wetgevende Stelt wetten op Parlement en regering
Uitvoerende Voert wetten uit Ministers
Rechtsprekende Oordeelt in conflicten over juiste toepassing v/d wet Onafhankelijke rechters
wetgevende uitvoerende rechtsprekende wetgevende …
Rassen- of klassenjustitie: vooroordelen over ras of sociale afkomst
Jurisprudentie: alle eerdere uitspraken van alle rechters samen. Wordt gebruikt door rechters om te
kijken wat andere rechters in dezelfde soort zaken hebben gezegd
Paragraaf 5 Rechtsgebieden
Burgerlijk recht: civiel- of privaatrecht
- Personen- en familierecht: b.v. scheiding, huwelijk, overlijden en adoptie
- Ondernemingsrecht: stichtingen, verenigingen en bedrijven
- Vermogensrecht: huur- en arbeidsovereenkomsten en erfenissen
Uitspraak in burgerlijk recht
- dwangsom, als de veroordeelde opnieuw de fout in gaat
- schadevergoeding, als compensatie
- loonbeslag, totdat het slachtoffer schadeloos is gesteld
Kort geding: een versnelde en vereenvoudigde procedure voor spoedeisende zaken
Paragraaf 1 Idee en oorsprong van de rechtsstaat
Sociale rechtsstaat: of ook wel een verzorgingsstaat; een staat met sociale grondrechten:
werkgelegenheid, bescherming van de positie van de werknemers, sociale zekerheid,
volksgezondheid, sociale woningbouw en onderwijs zijn verantwoordelijkheden van de staat
Democratische rechtsstaat: burgers kunnen zich op de klassieke grondrechten beroepen (vrijheid en
gelijkheid; gelijke behandeling in gelijke gevallen, persoonlijke vrijheid, politieke vrijheid)
Rechtszekerheid: door vertrouwen en wederkerigheid vertrouwen de burgers en de staat op elkaar
dat ze de wetten nakomen
Geweldsmonopolie: als iemand (of de staat) de enige is die geweld kan/mag gebruiken
Grondbeginselen van de rechtsstaat
- beginsel van de grondrechten: in vrijheid/gelijkheid geboren, moeten zo samenleven
- soevereiniteits- en democratiebeginsel: mensen sluiten vredesakkoord, sociaal contract
- legaliteitsbeginsel: er is een staat die het sociaal contract kan afdwingen, maar gebonden is aan
wetten die door de partijen zelf zijn gemaakt
- beginsel van de trias politica: begrensde machten
Symbolen van Vrouwe Justitia
Zwaard: beslissingsmacht voor het vonnis
Weegschaal: zorgvuldigheid en evenwichtigheid
Blinddoek: onpartijdigheid
Paragraaf 2 Grondwet en grondrechten
1814 – Eerste grondwet
1848 – Grondwetswijziging (Thorbecke)
Censuskiesrecht, uitbreiding van de klassieke grondrechten (1814), ministeriële verantwoordelijkheid
1917 – Invoering algemeen mannenkiesrecht
1919 – invoering algemeen vrouwenkiesrecht
1983 – Grondwetswijziging
Invoering sociale grondrechten, bescherming tegen discriminatie, algemeen kiesrecht vanaf 18 jaar
Grondwet
- begrensd de macht van de staat en garandeert daarmee de vrijheden van de burgers
- legt de fundamentele rechten van de burgers vast
- geeft aan hoe de belangrijkste organen van de staat in grote lijnen zijn georganiseerd
- drukt de eenheid van de natie uit
- klassieke en sociale grondrechten
Constitutionele monarchie: een koninkrijk met een grondwet
Sociale grondrechten: de staat moet zorgen voor werkgelegenheid, volksgezondheid, sociale
woningbouw en onderwijs
Klassieke grondrechten
- recht op gelijke behandeling in gelijke gevallen
- persoonlijke vrijheid, b.v. recht op privacy, onaantastbaarheid van het lichaam en vrijheid van
godsdienst en onderwijs
, - politieke vrijheid, b.v. het algemene kiesrecht, vrijheid van meningsuiting, vrijheid van drukpers en
recht op vereniging en vergadering
Paragraaf 3 Legaliteitsbeginsel
Legaliteitsbeginsel: iemands vrijheid kan alleen worden ingeperkt als de rechtmatigheid van die
beperking is vastgelegd in wetten en regels die door het parlement zijn aangenomen
Recht: het geheel van in wetten vastgelegde regels
Rechtsorde: het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is
georganiseerd
Wetten…
- moeten voor iedereen gelden (algemeen zijn)
- moeten openbaar en begrijpelijk zijn
- mogen geen onmogelijke eisen stellen waaraan burgers niet kunnen voldoen
- mogen niet met terugwerkende kracht worden toegepast
- mogen niet met andere wetten onderling strijdig zijn
- mogen niet te vaak worden veranderd, dat tast de rechtszekerheid aan
- moeten in toepassing redelijk, rechtvaardig en zorgvuldig zijn
Horizontaal: relaties tussen burgers onderling (privaatrecht)
Verticaal: relaties tussen burgers/overheid en overheidsorganisaties onderling (publiekrecht)
Paragraaf 4 Trias politica: scheiding en evenwicht van machten
Trias politica (Montesquie)
Macht Functie Voorbeelden
Wetgevende Stelt wetten op Parlement en regering
Uitvoerende Voert wetten uit Ministers
Rechtsprekende Oordeelt in conflicten over juiste toepassing v/d wet Onafhankelijke rechters
wetgevende uitvoerende rechtsprekende wetgevende …
Rassen- of klassenjustitie: vooroordelen over ras of sociale afkomst
Jurisprudentie: alle eerdere uitspraken van alle rechters samen. Wordt gebruikt door rechters om te
kijken wat andere rechters in dezelfde soort zaken hebben gezegd
Paragraaf 5 Rechtsgebieden
Burgerlijk recht: civiel- of privaatrecht
- Personen- en familierecht: b.v. scheiding, huwelijk, overlijden en adoptie
- Ondernemingsrecht: stichtingen, verenigingen en bedrijven
- Vermogensrecht: huur- en arbeidsovereenkomsten en erfenissen
Uitspraak in burgerlijk recht
- dwangsom, als de veroordeelde opnieuw de fout in gaat
- schadevergoeding, als compensatie
- loonbeslag, totdat het slachtoffer schadeloos is gesteld
Kort geding: een versnelde en vereenvoudigde procedure voor spoedeisende zaken
