College aantekeningen Hersenen En Gedrag - Deeltentamen 2

Hoorcollege – Slaap 1

Slaap= Periodieke (reversibele) toestand van verminderde reactiviteit t.o.v. externe stimuli
- Kenmerken
 Verschilt per soort, individu, stimulus
 Slaap-waak afwisseling in een 24-uurs ritme
(Circadiaan)
 Functioneren overdag hangt af van
slaapkwaliteit/kwantiteit ’s nachts en omgekeerd
 Voor ritme is een biologische klok nodig:
Suprachiasmatische nucleus (SCN)
- Kenmerken
o M.b.v. een Self-sustained pacemaker te meten
o Bij mensen 24.2 uur
- Werking
o Transcriptie van PERIOD (Per) en TIMELESS
(Tim) DNA naar mRNA
o Vertaling door ribosomen van mRNA naar per en tim-eiwitten
o Negatieve feedbackloop= Eiwitten (Period, timeless) inhiberen hun eigen DNA-
transcriptie
o Zon activeert enzym dat Tim-eiwit afbreekt
o Los per eiwit wordt afgebroken
o Dus > Verschillen in eiwitefficientie veranderen transcriptiekinetiek, en daarmee de
cyclustijd (=Tau)
 Licht (Via de retina) zorgt voor reset van het 24-uurs ritme
- Kenmerken
o Meest belangrijke Zeitgeber
o Zeitgeber= Externe cue waarop het endogene circadiane ritme kan synchroniseren.
 Free-running ritme= Endogeen ritme zonder koppeling met de externe tijd
 Chronotypen= Soort slaaptype (Bv. vroege chronotypes die in de ochtend voor wekker wakker
worden en uitgerust zijn)
- Beinvloed door
 SCN: Circadiane component – Maar kan genegeerd worden
 Proces C & S model: Waak- vs. Slaapdruk (=Voor
homeostase van slaapduur en intensiteit)
- Onderdelen
o Process C= Circadiane druk om wakker te blijven
- Componenten
 Fysiologisch – SCN-acitiviteit
 Melatonine, cortisol, temperatuur e.a. als marker
o Process S= Homeostatische druk om te slapen
- Componenten
 SWS als marker in EEG
 Fysiologisch kandidaat nog niet
zeker (Mogelijk
adenosine(=bijproduct van
cellulaire activiteit, onderdrukt door
cafeïne))
- Kenmerken
o Hoe langer wakker, hoe meer en dieper de
daaropvolgende slaap
 Licht
- Kenmerken
o Lichtgevoelige cellen in retina

, o Cellen in retina voornamelijk gevoelig voor blauw licht (100 lux. Nodig om melatonine te
laten dalen)
o Van de SCN naar het lichaam
o Vroeg aanbieden van licht zorgt ervoor dat het ritme naar achter schuift
o Melatonine= Boodschapper vanaf SCN die aan alle verdere organen verteld wat voor tijd
het zou moeten zijn.
- Kenmerken
 Licht doet melatonine dalen
 Onafhankelijk van visie
 Beter te omschrijven als een circadiaan ritme-middel




- Blindheid
o Exogene melatonine als zeitgeber; mensen zonder retina synchroon houden met de buiten
wereld
 Huidtemperatuur
 Fysieke activiteit
 Lichaamshouding
 Mentale stress
 Pijn
 Voeding
- Functie
 Energiebesparing
- Voorbeelden
o Daling zuurstof gebruik
o HR
o Stofwisseling
 Fysiek herstel
- Voorbeelden
o Diepe slaap stimuleert immuunsysteem
o Eiwitproductie meer dan eiwitafbraak
 Geheugenconsolidatie
- Voorbeelden
o Diepe slaap verbetert geheugen

Je kunt ervoor kiezen om slaap uit te stellen. Hoe langer we wakker zijn, hoe meer we de druk voelen om te
slapen. Het lichaam neigt naar een homeostase van slaapduur en intensiteit.

Circadiane ritmiek
- Kenmerken
 Heel veel biologische processen zijn circadiaan