KLO 2.7 Een 17-jarig meisje met een zwelling in de hals
1. Wat is de hoofdklacht? Wat is de hulpvraag? Denk je dat de jeuk veroorzaakt
wordt door de antibiotica?
Hoofdklacht: zwelling links in de hals
Hulpvraag: is het iets ernstigs?
Je kan overgevoelig of allergisch zijn voor een antibioticum, maar dan is het gebruikelijk dat
de jeuk eerder optreedt.
2. Welke aandoeningen kunnen een zwelling in de hals veroorzaken? Let op, het
gaat hier niet alleen om vergrote lymfeklieren: wat kunnen nog meer oorzaken
zijn van zwelling in de hals? Probeer eerst hoofdgroepen te noemen en
vervolgens per hoofdgroep een aantal aandoeningen.
Infecties
- Virussen: virusinfecties van de bovenste luchtwegen gaan vaak gepaard met
zwelling van lymfeklieren in de hals. Een aantal virusinfecties is specifiek:
mononucleosis infectiosa (ziekte van Pfeiffer) en cytomegalievirus (herpes). AIDS.
- Bacteriën: het gaat meestal om een gelokaliseerde infectie zoals een furunkel. Ook
de kattenkrabziekte wordt veroorzaakt door een bacterie, maar het wondje van de
krab is vaak niet meer zichtbaar als de gezwollen klier wordt opgemerkt. Gonorroe,
syfilis.
- Parasieten: toxoplasmose dat door een parasiet wordt veroorzaakt zorgt vaak voor
zwelling van lymfeklieren in de hals.
- Schimmels
Vaak verlopen de infecties mononucleosis infectiosa, cytomegalievirus en toxoplasmose bij
immuuncompetente mensen asymptomatisch.
Systeemaandoeningen
Uiterst zeldzaam is dat lymfeklieren het 1e symptoom zijn van systeemaandoeningen zoals
sarcoïdose en systemische lupus erythematosus (SLE) .
Metastasering in de klier
Kankercellen kunnen via infiltratieve groei in de lymfevaten terechtkomen en versleept
worden naar de lymfeklieren, waar ze zich vermenigvuldigen. Men spreekt dan van
metastasen.
, Maligniteit van de klieren zelf
Een lymfeklier kan ook in omvang toenemen door primair kwaadaardige processen van het
lymfoïde weefsel. Bij maligne lymfomen is er een proliferatie van neoplastische cellen, te
onderscheiden in hodgkinlymfomen, de verzamelgroep non-hodgkinlymfomen en
lymfatische leukemie.
- Bij de ziekte van Hodgkin (lymfeklierkanker) wordt in de lymfeklieren een
karakteristiek histologisch beeld aangetroffen met sternberg-reedreuscellen. De
ziekte verspreidt zich naar aangrenzende gebieden. De prognose is afhankelijk van
de uitgebreidheid van de ziekte en het histologisch beeld, maar vooral bij jongeren
kan bij de meerderheid complete remissie bereikt worden.
- Het non-Hodgkinlymfoom bestaat uit een aantal verschillende histologische vormen,
waarvoor meerdere classificatiesystemen in gebruik zijn en die mede de prognose
bepalen. Er vindt al vroeg metastasering plaats; ook de uitgebreidheid hiervan is van
invloed op de prognose.
- Bij chronische lymfatische leukemie (vorm van bloedkanker die in de lymfeklieren
ontstaat) vindt men vaak vergrote lymfeklieren. Deze ziekte komt vooral voor bij
ouderen; de prognose is afhankelijk van het histologisch beeld. Bij acute lymfatische
leukemie staan meestal de symptomen van beenmergdepressie (anemie, infecties,
bloedingen) op de voorgrond; de prognose (na intensieve behandeling) is circa 50%
vijfjaarsoverleving.
In de eerste lijn is de kans op kanker bij patiënten boven 40 jaar bij onbegrepen
lymfekliervergroting (lokaal of systemisch) circa 4 %, tegen 0,4 % bij patiënten jonger dan 40
jaar [8]. Klier(en) in de hals bij volwassenen zijn lang niet altijd goedaardig. Tumoren in het
hoofd-halsgebied (inclusief die uitgaande van de schildklier, maar uitgezonderd huid- en
maligne lymfomen) hebben een incidentie van 19 per 100.000 patiënten per jaar. Uit een
studie blijkt dat bij 13 % van de patiënten die met een onbegrepen vergrote klier in de hals
de KNO-arts bezoeken, een plaveiselcelcarcinoom in het hoofd-halsgebied als oorzaak
gevonden wordt [10]. Bij de ziekte van Hodgkin (piekend tussen 15 en 45 jaar) en non-
hodgkinlymfomen (vooral bij ouderen) is een vergrote (hals)klier vaak de eerste presentatie.
Acute lymfatische leukemie komt relatief meer bij kinderen voor, chronische lymfatische
leukemie komt vooral bij ouderen voor. Lymfatische leukemie presenteert zich meestal niet
met een vergrote klier, maar met algemene klachten.
Overige oorzaken
Ook is lymfeklierzwelling als bijwerking van geneesmiddelen beschreven (oa bij fenytoïne
(anti-epilepticum), carbamazipine (anti-epilepticum), allopurinol (jichtmedicatie))
Huidtumor
Niet-lymfatisch
- Trauma, brandplek, lipomen, atheroomcysten (cyste met talg), schildklieraandoening,
adenitis (ontsteking van je klieren in je huidplooi)
1. Wat is de hoofdklacht? Wat is de hulpvraag? Denk je dat de jeuk veroorzaakt
wordt door de antibiotica?
Hoofdklacht: zwelling links in de hals
Hulpvraag: is het iets ernstigs?
Je kan overgevoelig of allergisch zijn voor een antibioticum, maar dan is het gebruikelijk dat
de jeuk eerder optreedt.
2. Welke aandoeningen kunnen een zwelling in de hals veroorzaken? Let op, het
gaat hier niet alleen om vergrote lymfeklieren: wat kunnen nog meer oorzaken
zijn van zwelling in de hals? Probeer eerst hoofdgroepen te noemen en
vervolgens per hoofdgroep een aantal aandoeningen.
Infecties
- Virussen: virusinfecties van de bovenste luchtwegen gaan vaak gepaard met
zwelling van lymfeklieren in de hals. Een aantal virusinfecties is specifiek:
mononucleosis infectiosa (ziekte van Pfeiffer) en cytomegalievirus (herpes). AIDS.
- Bacteriën: het gaat meestal om een gelokaliseerde infectie zoals een furunkel. Ook
de kattenkrabziekte wordt veroorzaakt door een bacterie, maar het wondje van de
krab is vaak niet meer zichtbaar als de gezwollen klier wordt opgemerkt. Gonorroe,
syfilis.
- Parasieten: toxoplasmose dat door een parasiet wordt veroorzaakt zorgt vaak voor
zwelling van lymfeklieren in de hals.
- Schimmels
Vaak verlopen de infecties mononucleosis infectiosa, cytomegalievirus en toxoplasmose bij
immuuncompetente mensen asymptomatisch.
Systeemaandoeningen
Uiterst zeldzaam is dat lymfeklieren het 1e symptoom zijn van systeemaandoeningen zoals
sarcoïdose en systemische lupus erythematosus (SLE) .
Metastasering in de klier
Kankercellen kunnen via infiltratieve groei in de lymfevaten terechtkomen en versleept
worden naar de lymfeklieren, waar ze zich vermenigvuldigen. Men spreekt dan van
metastasen.
, Maligniteit van de klieren zelf
Een lymfeklier kan ook in omvang toenemen door primair kwaadaardige processen van het
lymfoïde weefsel. Bij maligne lymfomen is er een proliferatie van neoplastische cellen, te
onderscheiden in hodgkinlymfomen, de verzamelgroep non-hodgkinlymfomen en
lymfatische leukemie.
- Bij de ziekte van Hodgkin (lymfeklierkanker) wordt in de lymfeklieren een
karakteristiek histologisch beeld aangetroffen met sternberg-reedreuscellen. De
ziekte verspreidt zich naar aangrenzende gebieden. De prognose is afhankelijk van
de uitgebreidheid van de ziekte en het histologisch beeld, maar vooral bij jongeren
kan bij de meerderheid complete remissie bereikt worden.
- Het non-Hodgkinlymfoom bestaat uit een aantal verschillende histologische vormen,
waarvoor meerdere classificatiesystemen in gebruik zijn en die mede de prognose
bepalen. Er vindt al vroeg metastasering plaats; ook de uitgebreidheid hiervan is van
invloed op de prognose.
- Bij chronische lymfatische leukemie (vorm van bloedkanker die in de lymfeklieren
ontstaat) vindt men vaak vergrote lymfeklieren. Deze ziekte komt vooral voor bij
ouderen; de prognose is afhankelijk van het histologisch beeld. Bij acute lymfatische
leukemie staan meestal de symptomen van beenmergdepressie (anemie, infecties,
bloedingen) op de voorgrond; de prognose (na intensieve behandeling) is circa 50%
vijfjaarsoverleving.
In de eerste lijn is de kans op kanker bij patiënten boven 40 jaar bij onbegrepen
lymfekliervergroting (lokaal of systemisch) circa 4 %, tegen 0,4 % bij patiënten jonger dan 40
jaar [8]. Klier(en) in de hals bij volwassenen zijn lang niet altijd goedaardig. Tumoren in het
hoofd-halsgebied (inclusief die uitgaande van de schildklier, maar uitgezonderd huid- en
maligne lymfomen) hebben een incidentie van 19 per 100.000 patiënten per jaar. Uit een
studie blijkt dat bij 13 % van de patiënten die met een onbegrepen vergrote klier in de hals
de KNO-arts bezoeken, een plaveiselcelcarcinoom in het hoofd-halsgebied als oorzaak
gevonden wordt [10]. Bij de ziekte van Hodgkin (piekend tussen 15 en 45 jaar) en non-
hodgkinlymfomen (vooral bij ouderen) is een vergrote (hals)klier vaak de eerste presentatie.
Acute lymfatische leukemie komt relatief meer bij kinderen voor, chronische lymfatische
leukemie komt vooral bij ouderen voor. Lymfatische leukemie presenteert zich meestal niet
met een vergrote klier, maar met algemene klachten.
Overige oorzaken
Ook is lymfeklierzwelling als bijwerking van geneesmiddelen beschreven (oa bij fenytoïne
(anti-epilepticum), carbamazipine (anti-epilepticum), allopurinol (jichtmedicatie))
Huidtumor
Niet-lymfatisch
- Trauma, brandplek, lipomen, atheroomcysten (cyste met talg), schildklieraandoening,
adenitis (ontsteking van je klieren in je huidplooi)
