SMW HC 1
Deel 1
Alle disciplines hebben verschillende kennis en inzichten vergaard over wat
gezondheid is en over hoe je dit kunt monitoren en bevorderen
Verschillende disciplines hebben verschillende perspectieven.
Adviezen en beleid moet niet alleen op één discipline
gebaseerd worden. gezondheidsproblemen op macroniveau
zowel op individuele facetten gezondheid, maar ook
maatschappelijke kanten gezondheid (medische sociologie) maar ook
medische kanten (hoe kun je dit behandelen). Passend beleid door
te berusten op kennis verschillende disciplines.
Epidemiologie
- Epi = op, demos = volk. Onder het volk voorkomend
- Nauw verwant aan epidemieën
- Richt zich op groepen mensen, landen, wereld. Traceren wat oorzaken zijn van ziekte en
sterfte in de wereld.
- Speerpunten: Tellen en verbanden. Hoe veel komt iets voor, is er een verband tussen
factoren en uitkomst, hoe sterk is dat verband (in getallen uitgedrukt).
Demografie
- Demos = volk, graphoo = beschrijven. Volksbeschrijving of bevolkingsleer
- De omvang, structuur en spreiding van de bevolking.
(medische) sociologie
- Sociologie toegepast op gezondheid, ziekte en gezondheidszorg
- Ziekte als sociaal (-cultureel) proces.
- Komen bepaalde aandoeningen meer voor in bepaalde culturen, obesitas in welvarende
landen, infectieziekten vaker in ontwikkelingslanden. Culturele factoren; in niet-westerse
culturen krijgen ouderen meer steun van familieleden. Beïnvloeden hoe ziektes en ouder
worden ervaren worden.
Gezondheidspsychologie
- Biopsychosociale benadering
- Menselijk gedrag ten aanzien van ziekte en gezondheid (op individueel niveau)
- Hoe ervaart iemand een ziekte, hoe gaat iemand daarmee om.
- Biologische (genetisch), psychologische of sociale (netwerk) factoren die een rol spelen in
gezondheid.
Biomedische geneeskunde
- Biologie van het menselijk lichaam, ziekte op individueel niveau.
- Lichaamsprocessen in gezonde en zieke mensen
- Bestudeert de etiologie van ziekten
1
,Deel 3
1. Gezondheid en ziekte
• Waar denken mensen aan bij gezondheid?
• Medisch/preventief/psychisch
• Intern/extern
• Ruime meerderheid vindt gezondheid het belangrijkste in het leven
• In 1966 concurreerde het nog met een goed huwelijksleven
• Vrouwen vinden het belangrijker
Biomedisch model
Ziekte
verstoring van een normaal functionerend organisme
verstoorde biologische/lichamelijke processen als oorzaak
Gezondheid
afwezigheid van ziekte
Focus
behandeling van verstoorde biologische processen door arts
preventie door wegnemen van biologische oorzaken
Biopsychosociaal model
Ziekte en gezondheid
continuüm
Focus
samenspel van biologische, psychologische en
sociale factoren bij ontstaan en beloop van ziekte
en gezondheid
verschillende aangrijpingspunten voor
ziektepreventie en gezondheidsbevordering
Definitie: “A state of complete physical, mental and social well-being
and not merely the absence of disease or infirmity.” (WHO, 1948)
2
, Problemen met deze definitie:
• Het woord ‘compleet’
• Acute chronische ziekten
• Operationalisatie van de definitie
- Daarom gekomen tot een nieuwe definitie:
‘’Gezondheid als het vermogen om je aan te passen en je eigen
regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele
uitdagingen van het leven’’ (Huber, 2011)
Positieve gezondheid (Huber)
• Zes dimensies van gezondheid:
• Lichaamsfuncties
• Mentaal welbevinden
• Zingeving
• Kwaliteit van leven
• Sociaal maatschappelijke participatie
• Dagelijks functioneren
Deel 4
2. Onderscheid tussen lichamelijke en psychische ziekten
Klassieke oudheid
• Hippocrates was de eerste die een natuurlijke oorzaak toekende aan lichamelijke én psychische
ziekten
• “Krankzinnigheid (‘’madness’’) is evenzeer een lichamelijke ziekte als de jicht of astma”
• Leer der lichaamssappen: onbalans tussen lichaamssappen (bloed, slijm, gele en zwarte
gal) veroorzaakt psychische ziekte
• Doel van behandeling is herstellen van balans
17e - 18e eeuw
• Descartes substantie dualisme
• twee substanties: mentaal en materieel
• Morele, religieuze & psychosociale therapie
• Opkomst termen ‘disease of the mind’ en ‘mental illness’
• vooral gevolg van verkeerde denkprocessen
• doel van behandeling veranderen van denkprocessen (ook cognitieve gedragstherapie)
19e - 21e eeuw
• Artsen pathologie van ‘disease of the mind’ wel somatisch
• Mentale stoornissen zijn ‘ziektes van het brein’
• Psychofarmaca vanaf 1930
• Organische en functionele aandoeningen vanaf 1955
• Op dit moment
• Lichamelijke en psychische ziekten niet strikt gescheiden
• Wisselwerking tussen lichamelijke en psychische processen (vb placebo effect)
Waarom wordt er dan nog een onderscheid gemaakt tussen lichaam en psyche?
• Classificatiesysteem aandoeningen
• ICD: International Classification of Diseases
• DSM: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
• Behoefte aan een kader, uniformiteit
3
Deel 1
Alle disciplines hebben verschillende kennis en inzichten vergaard over wat
gezondheid is en over hoe je dit kunt monitoren en bevorderen
Verschillende disciplines hebben verschillende perspectieven.
Adviezen en beleid moet niet alleen op één discipline
gebaseerd worden. gezondheidsproblemen op macroniveau
zowel op individuele facetten gezondheid, maar ook
maatschappelijke kanten gezondheid (medische sociologie) maar ook
medische kanten (hoe kun je dit behandelen). Passend beleid door
te berusten op kennis verschillende disciplines.
Epidemiologie
- Epi = op, demos = volk. Onder het volk voorkomend
- Nauw verwant aan epidemieën
- Richt zich op groepen mensen, landen, wereld. Traceren wat oorzaken zijn van ziekte en
sterfte in de wereld.
- Speerpunten: Tellen en verbanden. Hoe veel komt iets voor, is er een verband tussen
factoren en uitkomst, hoe sterk is dat verband (in getallen uitgedrukt).
Demografie
- Demos = volk, graphoo = beschrijven. Volksbeschrijving of bevolkingsleer
- De omvang, structuur en spreiding van de bevolking.
(medische) sociologie
- Sociologie toegepast op gezondheid, ziekte en gezondheidszorg
- Ziekte als sociaal (-cultureel) proces.
- Komen bepaalde aandoeningen meer voor in bepaalde culturen, obesitas in welvarende
landen, infectieziekten vaker in ontwikkelingslanden. Culturele factoren; in niet-westerse
culturen krijgen ouderen meer steun van familieleden. Beïnvloeden hoe ziektes en ouder
worden ervaren worden.
Gezondheidspsychologie
- Biopsychosociale benadering
- Menselijk gedrag ten aanzien van ziekte en gezondheid (op individueel niveau)
- Hoe ervaart iemand een ziekte, hoe gaat iemand daarmee om.
- Biologische (genetisch), psychologische of sociale (netwerk) factoren die een rol spelen in
gezondheid.
Biomedische geneeskunde
- Biologie van het menselijk lichaam, ziekte op individueel niveau.
- Lichaamsprocessen in gezonde en zieke mensen
- Bestudeert de etiologie van ziekten
1
,Deel 3
1. Gezondheid en ziekte
• Waar denken mensen aan bij gezondheid?
• Medisch/preventief/psychisch
• Intern/extern
• Ruime meerderheid vindt gezondheid het belangrijkste in het leven
• In 1966 concurreerde het nog met een goed huwelijksleven
• Vrouwen vinden het belangrijker
Biomedisch model
Ziekte
verstoring van een normaal functionerend organisme
verstoorde biologische/lichamelijke processen als oorzaak
Gezondheid
afwezigheid van ziekte
Focus
behandeling van verstoorde biologische processen door arts
preventie door wegnemen van biologische oorzaken
Biopsychosociaal model
Ziekte en gezondheid
continuüm
Focus
samenspel van biologische, psychologische en
sociale factoren bij ontstaan en beloop van ziekte
en gezondheid
verschillende aangrijpingspunten voor
ziektepreventie en gezondheidsbevordering
Definitie: “A state of complete physical, mental and social well-being
and not merely the absence of disease or infirmity.” (WHO, 1948)
2
, Problemen met deze definitie:
• Het woord ‘compleet’
• Acute chronische ziekten
• Operationalisatie van de definitie
- Daarom gekomen tot een nieuwe definitie:
‘’Gezondheid als het vermogen om je aan te passen en je eigen
regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele
uitdagingen van het leven’’ (Huber, 2011)
Positieve gezondheid (Huber)
• Zes dimensies van gezondheid:
• Lichaamsfuncties
• Mentaal welbevinden
• Zingeving
• Kwaliteit van leven
• Sociaal maatschappelijke participatie
• Dagelijks functioneren
Deel 4
2. Onderscheid tussen lichamelijke en psychische ziekten
Klassieke oudheid
• Hippocrates was de eerste die een natuurlijke oorzaak toekende aan lichamelijke én psychische
ziekten
• “Krankzinnigheid (‘’madness’’) is evenzeer een lichamelijke ziekte als de jicht of astma”
• Leer der lichaamssappen: onbalans tussen lichaamssappen (bloed, slijm, gele en zwarte
gal) veroorzaakt psychische ziekte
• Doel van behandeling is herstellen van balans
17e - 18e eeuw
• Descartes substantie dualisme
• twee substanties: mentaal en materieel
• Morele, religieuze & psychosociale therapie
• Opkomst termen ‘disease of the mind’ en ‘mental illness’
• vooral gevolg van verkeerde denkprocessen
• doel van behandeling veranderen van denkprocessen (ook cognitieve gedragstherapie)
19e - 21e eeuw
• Artsen pathologie van ‘disease of the mind’ wel somatisch
• Mentale stoornissen zijn ‘ziektes van het brein’
• Psychofarmaca vanaf 1930
• Organische en functionele aandoeningen vanaf 1955
• Op dit moment
• Lichamelijke en psychische ziekten niet strikt gescheiden
• Wisselwerking tussen lichamelijke en psychische processen (vb placebo effect)
Waarom wordt er dan nog een onderscheid gemaakt tussen lichaam en psyche?
• Classificatiesysteem aandoeningen
• ICD: International Classification of Diseases
• DSM: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
• Behoefte aan een kader, uniformiteit
3
