Samenvattingen les 1 t/m les 20.
Samenvatting les 1.
Het recht neemt in onze samenleving een steeds belangrijker en omvangrijker plaats
in. Niet alleen is er een toenemend aantal regels en normen, ook zijn de regels onder-
hevig aan verandering. In deze les zijn de wezenlijke uitgangspunten van het
privaatrecht aan de orde geweest. Voorop staat het streven naar de inrichting van een
rechtvaardige samenleving. Voorts kan het recht dienst doen bij de bescherming van
specifieke maatschappelijke belangen. De naleving van regels bepaalt vaak hun
betekenis voor de samenleving. De naleving van regels wordt doorgaans bereikt via
de rechter en niet via eigenrichting.
Het recht is ingedeeld in diverse rechtsgebieden, zoals publiek- en privaatrecht.
Andere onderscheidingen zijn die tussen objectief en subjectief recht, ongeschreven
en geschreven recht, dwingend en aanvullend recht, en tussen materieel en formeel
recht. Het recht kent in traditionele zin vijf bronnen: wet, internationale verdragen,
rechtspraak, wetenschap en gewoonte. Daarnaast kunnen rechtsbeginselen een
belangrijke rol spelen bij de rechtsvinding. Het tijdstip waarop wetten in werking treden
is van belang voor een juiste toepassing en mede in verband met de bescherming die
de burger toekomt in zijn verhouding tot de overheid. Ten slotte wordt een aantal
begrippen omschreven, die veelvuldig door juristen gebruikt worden. Te weten:
verbintenis, vermogensrecht, onrechtmatige daad, rechtshandeling, rechtsfeit,
overeenkomst, rechtsbevoegdheid, handelingsonbekwaamheid, handelings-
bevoegdheid, beschikkingsbevoegdheid en schakelbepaling.
Samenvatting les 2.
Het personen- en familierecht geeft rechtsregels voor iedere persoon met betrekking
tot zijn of haar persoonlijke staat en familierechtelijke betrekkingen. Daaronder vallen
het recht op een persoonlijk leven (zonder enige vorm van slavernij), het recht op
naam, de woonplaats en de burgerlijke staat.
Geboorte, huwelijk, erkenning, overlijden zijn rechtsfeiten die worden vastgelegd in de
burgerlijke stand. De geboorte is van belang met de vaststelling van afstamming.
Voorts kunnen familierechtelijke banden worden gereguleerd door erkenning,
gerechtelijke vaststelling en adoptie.
Eveneens van belang voor de persoonlijke staat is leeftijd en geestelijke gesteldheid.
Meerderjarigheid wordt bereikt met de leeftijd van 18 jaren. Personen die door hun
geestelijke toestand niet in staat zijn hun eigen belangen te behartigen, kunnen onder
curatele worden gesteld. Een soortgelijke maar lichtere vorm biedt het beschermings-
bewind. Minderjarigen en onder curatele gestelden zijn handelingsonbekwamen, die
geen huwelijk kunnen sluiten.
Het huwelijk kan worden gesloten tussen personen van hetzelfde of van een ander
geslacht. Een huwelijk tegelijk met meerdere partners wordt wettelijk uitgesloten en is
strafbaar. Andere rituele vormen van huwelijkssluiting zijn naar Nederlands recht niet
relevant voor de vraag of een huwelijk is gesloten.
Trouwen is toegestaan aan meerderjarigen, die niet lijden aan een geestelijke
stoornis. Hierop zijn enkele uitzonderingen. Uitgesloten is in elk geval een huwelijk
tussen partners met nauwe bloedbanden (incest). Een schijnhuwelijk wordt gesloten
tussen buitenlandse partij en een Nederlandse partij met het uitsluitende doel om
aldus een verblijfsvergunning in Nederland te verkrijgen.
,Een lichtere variant van het huwelijk is het geregistreerd partnerschap. Een
geregistreerd partnerschap kan worden omgezet in een huwelijk, de omgekeerde weg
is sinds kort afgesloten (vanwege de toenemende flitsscheidingen).
Samenvatting les 3.
Het belangrijkste element van het huwelijksvermogensrecht is de onderlinge
verplichting tot onderhoud van de huwelijkse partners. Indien kinderen in het huwelijk
geboren zijn, bestaat evenzo een verplichting tot het voorzien in het onderhoud van de
kinderen. De kosten van huishouding zijn gemeenschappelijk, maar dit kan in
onderlinge afspraak uitgesloten worden. Beide echtgenoten zijn hoofdelijk aan-
sprakelijk voor de ‘normale’ kosten van huishouding. Bij overeenkomsten die strekken
tot vervreemding, bezwaring of ingebruikgeving van een door de echtgenoten
tezamen of door de andere echtgenoot alleen bewoonde woning of van zaken die bij
een zodanige woning of tot de inboedel daarvan behoren, is toestemming van de
andere echtgenoot noodzakelijk. Dit geldt ook bij het doen van giften, tenzij
gebruikelijk en niet buitensporig royaal, de koop op afbetaling en contracten waarbij
de betreffende echtgenoot persoonlijke zekerheid stelt of zich tot het stellen van een
dergelijke zekerheid verplicht. Indien de toestemming ontbreekt, is de betreffende
rechtshandeling vatbaar voor vernietiging. Zijn geen huwelijkse voorwaarden overeen-
gekomen dan geldt het regime van gemeenschap van goederen. De werking van de
gemeenschap gaat in per het moment van de sluiting van het huwelijk. Buiten de
gemeenschap vallen verknochte goederen en verkregen goederen een uitsluitings-
clausule rust. Willen schuldeisers zich verhalen, dan maakt het verschil welk goederen
regime het huwelijk beheerst. Is de betreffende schuldenaar gehuwd in gemeenschap
van goederen, dan kan de schuldeiser zich naast het vermogen van de schuldenaar
verhalen op de goederen van de gemeenschap. De huwelijkse gemeenschap houdt in
dat de echtelieden beide rechthebbenden zijn ten aanzien van de gemeenschap. In de
regel heeft slechts een van hen het bestuur over een bepaald goed. De gemeenschap
tussen echtelieden is van rechtswege ontbonden door het eindigen van het huwelijk;
door scheiding van tafel en bed; door een beschikking die de gemeenschap opheft;
door opheffing bij latere huwelijkse voorwaarden. Een andere mogelijkheid is het
verzoek tot opheffing van de gemeenschap bij beschikking.
Bij huwelijkse voorwaarden kunnen echtelieden zelf bepalen wat de financiële inhoud
van huwelijk is. De gemeenschap van goederen kan geheel worden uitgesloten
(koude uitsluiting). Drie bekende soorten van huwelijkse voorwaarden zijn de
gemeenschap van vruchten en inkomsten; de gemeenschap van winst en verlies, of
het verrekenbeding.
Het huwelijk eindigt door de dood van een van de (of beide) echtgenoten, door het
huwelijk of geregistreerd partnerschap van de andere echtgenoot dan degene die
vermist is verklaard (ook al zou hij of zij nog leven), door echtscheiding of door
ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed. De grondslag voor
echtscheiding en scheiding van tafel en bed is ‘duurzame ontwrichting’ van de
echtelijke relatie. Is de echtscheiding definitief (door inschrijving), dan kan indien dat
nodig wordt geacht voor het levensonderhoud, alimentatie worden toegekend.
Alimentatie kan door de rechter worden opgelegd of door de partij bij convenant zelf
worden vastgesteld.
, Samenvatting les 4.
Het Nederlandse erfrecht is in 2003 ingrijpend vernieuwd. Erfrecht is het samenstel
van regels waarbij het vermogen van de overledene wordt overgedragen op een of
meer levende personen. Het gaat om overgang van vermogen, dat zowel kan bestaan
uit passiva (schulden) als activa (vorderingen, geld). In het erfrecht is een aantal
algemene regels aanwijsbaar. Bijvoorbeeld dat men moet bestaan op het moment dat
de nalatenschap openvalt. Ook kunnen beperkingen worden aangebracht ten aanzien
van de mogelijkheid om te erven, bijvoorbeeld wanneer men een misdrijf heeft
gepleegd jegens de erflater of als een hulpverlener gebruik heeft gemaakt van de
kwetsbare positie van de erflater. Erfrecht bij versterf kent een parenteel systeem.
De erfgenamen zijn geordend in vier groepen. Deze groepen bestaan uit
bloedverwanten in verschillende graden en de langstlevende echtgenoot. De positie
van de langst-levende echtgenoot is in de loop der eeuwen sterk verbeterd. In de
huidige situatie komt aan deze een kindsdeel toe. Voorts krijgen de kinderen een
vordering op de langstlevende ter grootte van hun erfdeel die pas opeisbaar is bij een
faillissement, schuldsanering als natuurlijke persoon of overlijden van de
langstlevende. De bescherming van de langstlevende is een uitvloeisel van de
verzorgingsgedachte. De positie van de kinderen wordt beschermd in de vorm van
wilsrechten, mocht de langstlevende hertrouwen of van plan zijn te hertrouwen. Het
uitgangspunt van versterferfrecht is een verdeling in gelijke delen.
Erfrecht bij testament gaat uit van een uiterste wilsbeschikking van de erflater. Dit is
een rechtshandeling die vatbaar is voor vernietigbaarheid volgens de regels voor
rechtshandelingen. Een bijzondere grondslag biedt het begrip ‘onjuiste beweeggrond’
bij het opstellen van het testament. Er zijn drie soorten testament: notarieel,
gedeponeerd of als codicil. De inhoud van het testament is in beginsel vrij. Het kan
erfstellingen, legaten of lasten bevatten. Bij testament kan de erflater erfgenamen
onterven. Dat kan niet ten aanzien van legitimarissen. Deze erfgenamen kunnen zich
beroepen op hun legitieme portie, die de helft bedraagt van het versterferfdeel. De
erfgenamen kunnen kiezen of zij de erfenis zuiver aanvaarden, benificiair aanvaarden
of verwerpen. Een centrale rol bij de verdeling en het opstellen van de verklaring van
erfrecht vertolkt de notaris. Andere personen die bij de uitvoering van het testament
een taak kunnen hebben zijn de executeur-testamentair of de bewindvoerder.
Samenvatting les 5.
Het Nederlandse privaatrecht gaat uit van een systeem waarbij goederen worden
verdeeld in zaken en vermogensrechten. De omschrijving van het begrip vermogens-
recht werkt door binnen het privaatrecht en daarbuiten bijvoorbeeld in het belasting-
recht bij de waardebepaling van onroerende zaken. Belangrijke onder-scheidende
criteria zijn voorts roerende en onroerende zaken en hoofdzaken en bestanddelen.
Daarnaast worden afhankelijke en beperkte rechten ten opzichte van hoofdrechten
onderscheiden. Registergoederen zijn onroerende zaken, teboek-gestelde schepen
en luchtvaartuigen en beperkte rechten op registergoederen. Kenmerkend is dat ze
moeten of kunnen worden ingeschreven in de openbare registers. Deze openbare
registers kennen een gematigd negatief stelsel. Bepalend voor de rechtszekerheid die
deze registers bieden zijn de inschrijvingen en doorhaling van inschrijvingen. Derden-
verkrijgers onder bijzondere titel en te goeder trouw genieten bescherming bij onjuist-
heid of onvolledigheid van de inschrijving in de registers. Aannemers met een retentie-
recht op onroerend goed kunnen door hierop een beroep te doen zich feitelijke
Samenvatting les 1.
Het recht neemt in onze samenleving een steeds belangrijker en omvangrijker plaats
in. Niet alleen is er een toenemend aantal regels en normen, ook zijn de regels onder-
hevig aan verandering. In deze les zijn de wezenlijke uitgangspunten van het
privaatrecht aan de orde geweest. Voorop staat het streven naar de inrichting van een
rechtvaardige samenleving. Voorts kan het recht dienst doen bij de bescherming van
specifieke maatschappelijke belangen. De naleving van regels bepaalt vaak hun
betekenis voor de samenleving. De naleving van regels wordt doorgaans bereikt via
de rechter en niet via eigenrichting.
Het recht is ingedeeld in diverse rechtsgebieden, zoals publiek- en privaatrecht.
Andere onderscheidingen zijn die tussen objectief en subjectief recht, ongeschreven
en geschreven recht, dwingend en aanvullend recht, en tussen materieel en formeel
recht. Het recht kent in traditionele zin vijf bronnen: wet, internationale verdragen,
rechtspraak, wetenschap en gewoonte. Daarnaast kunnen rechtsbeginselen een
belangrijke rol spelen bij de rechtsvinding. Het tijdstip waarop wetten in werking treden
is van belang voor een juiste toepassing en mede in verband met de bescherming die
de burger toekomt in zijn verhouding tot de overheid. Ten slotte wordt een aantal
begrippen omschreven, die veelvuldig door juristen gebruikt worden. Te weten:
verbintenis, vermogensrecht, onrechtmatige daad, rechtshandeling, rechtsfeit,
overeenkomst, rechtsbevoegdheid, handelingsonbekwaamheid, handelings-
bevoegdheid, beschikkingsbevoegdheid en schakelbepaling.
Samenvatting les 2.
Het personen- en familierecht geeft rechtsregels voor iedere persoon met betrekking
tot zijn of haar persoonlijke staat en familierechtelijke betrekkingen. Daaronder vallen
het recht op een persoonlijk leven (zonder enige vorm van slavernij), het recht op
naam, de woonplaats en de burgerlijke staat.
Geboorte, huwelijk, erkenning, overlijden zijn rechtsfeiten die worden vastgelegd in de
burgerlijke stand. De geboorte is van belang met de vaststelling van afstamming.
Voorts kunnen familierechtelijke banden worden gereguleerd door erkenning,
gerechtelijke vaststelling en adoptie.
Eveneens van belang voor de persoonlijke staat is leeftijd en geestelijke gesteldheid.
Meerderjarigheid wordt bereikt met de leeftijd van 18 jaren. Personen die door hun
geestelijke toestand niet in staat zijn hun eigen belangen te behartigen, kunnen onder
curatele worden gesteld. Een soortgelijke maar lichtere vorm biedt het beschermings-
bewind. Minderjarigen en onder curatele gestelden zijn handelingsonbekwamen, die
geen huwelijk kunnen sluiten.
Het huwelijk kan worden gesloten tussen personen van hetzelfde of van een ander
geslacht. Een huwelijk tegelijk met meerdere partners wordt wettelijk uitgesloten en is
strafbaar. Andere rituele vormen van huwelijkssluiting zijn naar Nederlands recht niet
relevant voor de vraag of een huwelijk is gesloten.
Trouwen is toegestaan aan meerderjarigen, die niet lijden aan een geestelijke
stoornis. Hierop zijn enkele uitzonderingen. Uitgesloten is in elk geval een huwelijk
tussen partners met nauwe bloedbanden (incest). Een schijnhuwelijk wordt gesloten
tussen buitenlandse partij en een Nederlandse partij met het uitsluitende doel om
aldus een verblijfsvergunning in Nederland te verkrijgen.
,Een lichtere variant van het huwelijk is het geregistreerd partnerschap. Een
geregistreerd partnerschap kan worden omgezet in een huwelijk, de omgekeerde weg
is sinds kort afgesloten (vanwege de toenemende flitsscheidingen).
Samenvatting les 3.
Het belangrijkste element van het huwelijksvermogensrecht is de onderlinge
verplichting tot onderhoud van de huwelijkse partners. Indien kinderen in het huwelijk
geboren zijn, bestaat evenzo een verplichting tot het voorzien in het onderhoud van de
kinderen. De kosten van huishouding zijn gemeenschappelijk, maar dit kan in
onderlinge afspraak uitgesloten worden. Beide echtgenoten zijn hoofdelijk aan-
sprakelijk voor de ‘normale’ kosten van huishouding. Bij overeenkomsten die strekken
tot vervreemding, bezwaring of ingebruikgeving van een door de echtgenoten
tezamen of door de andere echtgenoot alleen bewoonde woning of van zaken die bij
een zodanige woning of tot de inboedel daarvan behoren, is toestemming van de
andere echtgenoot noodzakelijk. Dit geldt ook bij het doen van giften, tenzij
gebruikelijk en niet buitensporig royaal, de koop op afbetaling en contracten waarbij
de betreffende echtgenoot persoonlijke zekerheid stelt of zich tot het stellen van een
dergelijke zekerheid verplicht. Indien de toestemming ontbreekt, is de betreffende
rechtshandeling vatbaar voor vernietiging. Zijn geen huwelijkse voorwaarden overeen-
gekomen dan geldt het regime van gemeenschap van goederen. De werking van de
gemeenschap gaat in per het moment van de sluiting van het huwelijk. Buiten de
gemeenschap vallen verknochte goederen en verkregen goederen een uitsluitings-
clausule rust. Willen schuldeisers zich verhalen, dan maakt het verschil welk goederen
regime het huwelijk beheerst. Is de betreffende schuldenaar gehuwd in gemeenschap
van goederen, dan kan de schuldeiser zich naast het vermogen van de schuldenaar
verhalen op de goederen van de gemeenschap. De huwelijkse gemeenschap houdt in
dat de echtelieden beide rechthebbenden zijn ten aanzien van de gemeenschap. In de
regel heeft slechts een van hen het bestuur over een bepaald goed. De gemeenschap
tussen echtelieden is van rechtswege ontbonden door het eindigen van het huwelijk;
door scheiding van tafel en bed; door een beschikking die de gemeenschap opheft;
door opheffing bij latere huwelijkse voorwaarden. Een andere mogelijkheid is het
verzoek tot opheffing van de gemeenschap bij beschikking.
Bij huwelijkse voorwaarden kunnen echtelieden zelf bepalen wat de financiële inhoud
van huwelijk is. De gemeenschap van goederen kan geheel worden uitgesloten
(koude uitsluiting). Drie bekende soorten van huwelijkse voorwaarden zijn de
gemeenschap van vruchten en inkomsten; de gemeenschap van winst en verlies, of
het verrekenbeding.
Het huwelijk eindigt door de dood van een van de (of beide) echtgenoten, door het
huwelijk of geregistreerd partnerschap van de andere echtgenoot dan degene die
vermist is verklaard (ook al zou hij of zij nog leven), door echtscheiding of door
ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed. De grondslag voor
echtscheiding en scheiding van tafel en bed is ‘duurzame ontwrichting’ van de
echtelijke relatie. Is de echtscheiding definitief (door inschrijving), dan kan indien dat
nodig wordt geacht voor het levensonderhoud, alimentatie worden toegekend.
Alimentatie kan door de rechter worden opgelegd of door de partij bij convenant zelf
worden vastgesteld.
, Samenvatting les 4.
Het Nederlandse erfrecht is in 2003 ingrijpend vernieuwd. Erfrecht is het samenstel
van regels waarbij het vermogen van de overledene wordt overgedragen op een of
meer levende personen. Het gaat om overgang van vermogen, dat zowel kan bestaan
uit passiva (schulden) als activa (vorderingen, geld). In het erfrecht is een aantal
algemene regels aanwijsbaar. Bijvoorbeeld dat men moet bestaan op het moment dat
de nalatenschap openvalt. Ook kunnen beperkingen worden aangebracht ten aanzien
van de mogelijkheid om te erven, bijvoorbeeld wanneer men een misdrijf heeft
gepleegd jegens de erflater of als een hulpverlener gebruik heeft gemaakt van de
kwetsbare positie van de erflater. Erfrecht bij versterf kent een parenteel systeem.
De erfgenamen zijn geordend in vier groepen. Deze groepen bestaan uit
bloedverwanten in verschillende graden en de langstlevende echtgenoot. De positie
van de langst-levende echtgenoot is in de loop der eeuwen sterk verbeterd. In de
huidige situatie komt aan deze een kindsdeel toe. Voorts krijgen de kinderen een
vordering op de langstlevende ter grootte van hun erfdeel die pas opeisbaar is bij een
faillissement, schuldsanering als natuurlijke persoon of overlijden van de
langstlevende. De bescherming van de langstlevende is een uitvloeisel van de
verzorgingsgedachte. De positie van de kinderen wordt beschermd in de vorm van
wilsrechten, mocht de langstlevende hertrouwen of van plan zijn te hertrouwen. Het
uitgangspunt van versterferfrecht is een verdeling in gelijke delen.
Erfrecht bij testament gaat uit van een uiterste wilsbeschikking van de erflater. Dit is
een rechtshandeling die vatbaar is voor vernietigbaarheid volgens de regels voor
rechtshandelingen. Een bijzondere grondslag biedt het begrip ‘onjuiste beweeggrond’
bij het opstellen van het testament. Er zijn drie soorten testament: notarieel,
gedeponeerd of als codicil. De inhoud van het testament is in beginsel vrij. Het kan
erfstellingen, legaten of lasten bevatten. Bij testament kan de erflater erfgenamen
onterven. Dat kan niet ten aanzien van legitimarissen. Deze erfgenamen kunnen zich
beroepen op hun legitieme portie, die de helft bedraagt van het versterferfdeel. De
erfgenamen kunnen kiezen of zij de erfenis zuiver aanvaarden, benificiair aanvaarden
of verwerpen. Een centrale rol bij de verdeling en het opstellen van de verklaring van
erfrecht vertolkt de notaris. Andere personen die bij de uitvoering van het testament
een taak kunnen hebben zijn de executeur-testamentair of de bewindvoerder.
Samenvatting les 5.
Het Nederlandse privaatrecht gaat uit van een systeem waarbij goederen worden
verdeeld in zaken en vermogensrechten. De omschrijving van het begrip vermogens-
recht werkt door binnen het privaatrecht en daarbuiten bijvoorbeeld in het belasting-
recht bij de waardebepaling van onroerende zaken. Belangrijke onder-scheidende
criteria zijn voorts roerende en onroerende zaken en hoofdzaken en bestanddelen.
Daarnaast worden afhankelijke en beperkte rechten ten opzichte van hoofdrechten
onderscheiden. Registergoederen zijn onroerende zaken, teboek-gestelde schepen
en luchtvaartuigen en beperkte rechten op registergoederen. Kenmerkend is dat ze
moeten of kunnen worden ingeschreven in de openbare registers. Deze openbare
registers kennen een gematigd negatief stelsel. Bepalend voor de rechtszekerheid die
deze registers bieden zijn de inschrijvingen en doorhaling van inschrijvingen. Derden-
verkrijgers onder bijzondere titel en te goeder trouw genieten bescherming bij onjuist-
heid of onvolledigheid van de inschrijving in de registers. Aannemers met een retentie-
recht op onroerend goed kunnen door hierop een beroep te doen zich feitelijke
