Kwantitatief luik
Methodologie deel 2:
onderzoeksdesign en
dataverzamelingsmethoden
2020-2021
,Inhoudstafel
1. Inleiding .................................................................................................................................. 2
2. Planning en uitvoering ............................................................................................................ 6
3. Dataverzameling en bevraging ............................................................................................. 15
4. Onderzoeksopzetten voor causale samenhang .................................................................... 22
5. De selectie van analyse-eenheden ....................................................................................... 28
6. Bestaande gegevensbronnen ............................................................................................... 33
7. Kwaliteit van surveyonderzoek ............................................................................................. 35
1
,1. Inleiding
1.1. Waar gaat dit vak over?
Criminologie is een objectwetenschap. Het is dus geen wetenschap die zich bezighoudt met
één bepaald soort verklaring van zekere fenomenen, maar een wetenschap die zich bezighoudt
met verschillende verklaringen van hetzelfde soort fenomeen. Het boek heeft tot doel om
algemeen methodische kwesties te bespreken. Het is uitdrukkelijk op de Nederlandse situatie
gericht.
1.2. Criminaliteit en criminologie
Een object is tijd- en ruimtebepaald. Hier blijkt het belang van definiëring, conceptualisering
en operationalisering, zowel bij beschrijven als verklaren.
Criminaliteit gedefinieerd zoals door de wet is een smalle definitie die bovendien aan
verandering onderhevig is. Er zijn ook internationale verschillen die ervoor zorgen dat
legalistische definities te beperkt zijn.
Het onderzoeksobject van de criminologie is daarmee ook breder dan de strikte legalistische
definitie. Het gaat niet enkel om gedrag dat valt onder de wettelijke grens van strafbaarstelling,
maar ook om gedrag dat daartegenaan leunt, dat als oorzaak kan gezien worden of gedrag dat
materieel gezien crimineel gedrag benadert.
1.3. Wetenschap(sopvatting) en empirie
“Criminologie kan in het maatschappelijke debat geen monopolypositie claimen; het is slechts
één manier om te kijken naar en te spreken over criminaliteit en onveiligheid, zij het weliswaar
‘the best-elaborated and most scientific’ manier” (Garland & Sparks, 2000).
Empirische cyclus
• Popperiaans
o Wetenschappers zullen nooit definitief weten of iets ‘waar’ is
o Theorie is steeds ‘voorlopig waar’
o Theorieën moeten ‘toetsbaar’ zijn
o Actief op zoek naar falsificatie
• 100% zekerheid is een fictie
2
, 1.4. Een veelkleurig en fluïde onderzoeksobject
1.4.1. Standaardclassificatie
Standaardclassificatie is belangrijk om vergelijkbaarheid mogelijk te maken. Criminaliteit is een
zeer grove verzamelterm van allerlei verschillende soorten gedragingen en dat zelfs een
logische en fijne verdeling van criminaliteitsvormen in de praktijk nog te grof is. In de praktijk
staat de gedrags- of maatschappelijke kwalificatie van datgene dat we willen onderzoeken,
haaks op de juridische kwalificatie van die handelingen.
Criminaliteit is een dermate brede term dat in de praktijk nader toegespitst onderzoek wordt
verricht naar bepaalde typen delinquentie. Bij het onderzoeken van die typen delinquentie
blijken juridische kwalificaties steeds minder houvast te bieden. In praktijk wordt dan de
toevlucht genomen naar bijvoorbeeld maatschappelijke kwalificaties.
1.4.2. Andere indelingen
• Of er een aanwijsbaar slachtoffer is of een diffuse categorie
• Groepscriminaliteit en individueel gepleegde criminaliteit
• Georganiseerdheid
• Kenmerken van de dader en het slachtoffer
1.5. Soorten vragen
1.5.1. Macro versus micro
Macroniveau:
• Niveau van de kleinste analyse-eenheid/ het individu
Macroniveau:
• Onderzoeken van processen op een hoog aggregatieniveau
• Leent zich in de praktijk vaak voor verkeerde interpretatie (ecologische fout)
o D.w.z. dat onderzoekers bevindingen op het ene niveau van toepassing
verklaren op een ander niveau
Mesoniveau:
• Niveau tussen micro en macro
• Bestrijkt al die niveaus waar ten minste één aggregatie over de oorspronkelijke
eenheden heeft plaatsgevonden
• Sprake van een conglomeraat (= groot bedrijf met verschillende divisies die niet met
elkaar in verband staan)
3
Methodologie deel 2:
onderzoeksdesign en
dataverzamelingsmethoden
2020-2021
,Inhoudstafel
1. Inleiding .................................................................................................................................. 2
2. Planning en uitvoering ............................................................................................................ 6
3. Dataverzameling en bevraging ............................................................................................. 15
4. Onderzoeksopzetten voor causale samenhang .................................................................... 22
5. De selectie van analyse-eenheden ....................................................................................... 28
6. Bestaande gegevensbronnen ............................................................................................... 33
7. Kwaliteit van surveyonderzoek ............................................................................................. 35
1
,1. Inleiding
1.1. Waar gaat dit vak over?
Criminologie is een objectwetenschap. Het is dus geen wetenschap die zich bezighoudt met
één bepaald soort verklaring van zekere fenomenen, maar een wetenschap die zich bezighoudt
met verschillende verklaringen van hetzelfde soort fenomeen. Het boek heeft tot doel om
algemeen methodische kwesties te bespreken. Het is uitdrukkelijk op de Nederlandse situatie
gericht.
1.2. Criminaliteit en criminologie
Een object is tijd- en ruimtebepaald. Hier blijkt het belang van definiëring, conceptualisering
en operationalisering, zowel bij beschrijven als verklaren.
Criminaliteit gedefinieerd zoals door de wet is een smalle definitie die bovendien aan
verandering onderhevig is. Er zijn ook internationale verschillen die ervoor zorgen dat
legalistische definities te beperkt zijn.
Het onderzoeksobject van de criminologie is daarmee ook breder dan de strikte legalistische
definitie. Het gaat niet enkel om gedrag dat valt onder de wettelijke grens van strafbaarstelling,
maar ook om gedrag dat daartegenaan leunt, dat als oorzaak kan gezien worden of gedrag dat
materieel gezien crimineel gedrag benadert.
1.3. Wetenschap(sopvatting) en empirie
“Criminologie kan in het maatschappelijke debat geen monopolypositie claimen; het is slechts
één manier om te kijken naar en te spreken over criminaliteit en onveiligheid, zij het weliswaar
‘the best-elaborated and most scientific’ manier” (Garland & Sparks, 2000).
Empirische cyclus
• Popperiaans
o Wetenschappers zullen nooit definitief weten of iets ‘waar’ is
o Theorie is steeds ‘voorlopig waar’
o Theorieën moeten ‘toetsbaar’ zijn
o Actief op zoek naar falsificatie
• 100% zekerheid is een fictie
2
, 1.4. Een veelkleurig en fluïde onderzoeksobject
1.4.1. Standaardclassificatie
Standaardclassificatie is belangrijk om vergelijkbaarheid mogelijk te maken. Criminaliteit is een
zeer grove verzamelterm van allerlei verschillende soorten gedragingen en dat zelfs een
logische en fijne verdeling van criminaliteitsvormen in de praktijk nog te grof is. In de praktijk
staat de gedrags- of maatschappelijke kwalificatie van datgene dat we willen onderzoeken,
haaks op de juridische kwalificatie van die handelingen.
Criminaliteit is een dermate brede term dat in de praktijk nader toegespitst onderzoek wordt
verricht naar bepaalde typen delinquentie. Bij het onderzoeken van die typen delinquentie
blijken juridische kwalificaties steeds minder houvast te bieden. In praktijk wordt dan de
toevlucht genomen naar bijvoorbeeld maatschappelijke kwalificaties.
1.4.2. Andere indelingen
• Of er een aanwijsbaar slachtoffer is of een diffuse categorie
• Groepscriminaliteit en individueel gepleegde criminaliteit
• Georganiseerdheid
• Kenmerken van de dader en het slachtoffer
1.5. Soorten vragen
1.5.1. Macro versus micro
Macroniveau:
• Niveau van de kleinste analyse-eenheid/ het individu
Macroniveau:
• Onderzoeken van processen op een hoog aggregatieniveau
• Leent zich in de praktijk vaak voor verkeerde interpretatie (ecologische fout)
o D.w.z. dat onderzoekers bevindingen op het ene niveau van toepassing
verklaren op een ander niveau
Mesoniveau:
• Niveau tussen micro en macro
• Bestrijkt al die niveaus waar ten minste één aggregatie over de oorspronkelijke
eenheden heeft plaatsgevonden
• Sprake van een conglomeraat (= groot bedrijf met verschillende divisies die niet met
elkaar in verband staan)
3
