Week 1: austins bevelstheorie
1) Wat is recht?
- Mensen hanteren verschillende definities van recht.
- In de rechtsfilosofie kijken we niet vanuit een wetboekperspectief, maar proberen we
te begrijpen wat recht eigenlijk is
In week 1 kijken we naar austin:
Hij was erg ontwaardigd hoe men het recht definieerde:
- Men beschrijft het niet eerder wat het zou moeten zijn
- Hij maakt daarom een objectieve en neutrale theorie met buitenstaandersperspectief (
zonder moeilijke juridische termen zodat een leek het ook weet)
2) Wat is een bevel volgens Austin?
Een rechtsregel is een bevel, dat:
a. een wensuiting is
b. gepaard gaat met een sanctie bij niet-naleving
c. wordt uitgevaardigd door een superieur>>>> eig gwn n soeverein( kan iemand
overrulen?)
d. algemeen van aard is (gericht op een algemene klasse van handelingen, niet eenmalig)
3) Soeverein = enige rechtsbron
- De soeverein is degene aan wie de meerderheid gewoon is te gehoorzamen.
- Er staat niemand boven de soeverein. Dus een onderkoning is geen soeverein en
vaardigt geen recht uit
- Superieur is een te ruim begrip:
○ een manager of voetbalcoach geeft ook bevelen, maar dat is geen recht.
○ Alleen bevelen van de soeverein kunnen recht zijn.
- Dat een soeverein soms luistert naar de bevolking (advies, verkiezingen) maakt hem
niet minder soeverein, zolang het zijn eigen beslissing blijft.
Gevolgen: zeer radicale theorie
- Geen gewoonterecht: wat in de samenleving leeft is slechts positieve moraal ( regel
die in algemeen wordt nageleegd maar enige sanctie is afkeuring medemens), geen
positief recht. (niet postief moraal = kritisch zoals oneesn met anti homo huwelijk)
- Geen rechtersrecht:
○ de rechter is dienaar van de soeverein
○ uitspraken gelden alleen als recht voor zover de soeverein dat toestaat
○ rechter = la bouche du roi (niet la bouche de la loi).
4 )Politiek onafhankelijke samenleving
- De enige die echt onafhankelijk is van een aanwijsbare superieur is het soeverein deel
van de samenleving: aan die persoon zijn leden van de samenleving ondergeschikt.
- Een samenleving is politiek onafhankelijk als:
○ de meerderheid dezelfde hoogste autoriteit gehoorzaamt, en
, ○ die autoriteit zelf niet gehoorzaamt aan een hogere macht.
5) Marsmannetjesperspectief: gebruikt dit buitenstaandersperspectief om recht makkelijk niet
juridisch uit te leggen
- Ik zie iemand bevelen geven
- Ik zie sancties
- Ik zie gehoorzaamheid
- Iemand die alleen boos kijkt maar geen echte macht heeft, telt niet.
- Onderdanen moeten daadwerkelijk bang zijn voor sancties.
- De soeverein moet sancties de facto gebruiken.>>> echt macht gebruiken ( zo gebruikt
ie een best juridisch begrip toch makkelijk)
Austin wou dus makkelijk recht uitleggen en wou uit het hele het is recht want staat in wb
6) Probleem bij Nederland (Austin past eerder bij Korea/China)
- Geen duidelijke soeverein: recht ontstaat democratisch en gedeeld; gehoorzaamheid
komt vooral door legitimiteit, niet angst.
- Volk = soeverein én onderdaan: het volk kiest het parlement, maar moet ook zelf de
regels volgen.
- Trias politica: geen één hoogste bevelgever.
- Rechtsstaat: ook de wetgever is aan recht gebonden, terwijl Austins soeverein niemand
boven zich heeft.
- EU/internationaal recht: soevereiniteit is deels gedeeld → hybride situatie (staat is
wel/niet soeverein)
7) Voordelen/nadelen austin:
Voordelen: Nadelen:
- Lekker concreet: Austins theorie is - Geen gewoonterecht: als je
duidelijk omdat hij vaste, afgebakende gewoonterecht belangrijk vindt mist
criteria geeft (bevel, soeverein, austin een essentiel onderdeel van
sanctie, gehoorzaamheid). Daardoor recht
kun je eenvoudig bepalen of iets - Moreel fout is gwn recht: beetje
volgens hem “recht” is. ongemakkelijk maar ach
- Tijdbestendig en universeel: dit is - Doet geen recht aan noties die wij
een ander voordeel. Omdat Austin het tegenwoordig als onlosmakelijk
recht structureel benadert (en niet met recht verbonden zien:
moreel of politiek), kun je zijn theorie a. Geen duidelijke soeverein: in
toepassen in verschillende landen en Nederland wordt recht
tijdperken. Je toetst steeds aan democratisch en gedeeld
dezelfde structuur, ongeacht de gevormd. Burgers
inhoud of rechtvaardigheid van de gehoorzamen vooral uit
regels. legitimiteit en
- Geen cirkelredenering: bij Austin rechtsbewustzijn, niet primair
bepaal je wat recht is op basis van uit angst voor sancties.
, empirisch waarneembare feiten (wie b. Volk is tegelijk soeverein én
geeft bevelen, wie gehoorzaamt, zijn onderdaan: het volk kiest het
er sancties), zonder eerst morele parlement (dus lijkt
oordelen te hoeven maken. Iets is niet ‘soeverein’), maar moet zich
recht omdat het goed of rechtvaardig tegelijk ook aan diezelfde
is, maar omdat het afkomstig is van regels houden. Dat wringt met
de soeverein en feitelijk wordt Austins schema
gehandhaafd. c. Trias politica: door de
- Ruimte voor morele beoordeling machtenscheiding is er geen
(achteraf): Hoewel Austin recht en één “hoogste orgaan” dat als
moraal strikt van elkaar scheidt bij de absolute bevelgever kan
vraag wat recht is, sluit hij morele worden aangewezen.
kritiek niet uit. Je mag nádat je hebt d. Rechtsstaat: de wetgever is
vastgesteld dat iets recht is, alsnog zelf gebonden aan recht
beoordelen of die wet goed of slecht (regels, beginselen, controle).
is (de merit of demerit van de wet). Dat botst met Austins idee dat
Daarmee houd je de definitie van de soeverein aan niemand
recht helder, maar blijft er wél ruimte gehoorzaamheid verschuldigd
voor morele evaluatie. is.
e. Internationaal en Europees
recht: soevereiniteit is deels
overgedragen en gedeeld,
waardoor je een hybride
situatie krijgt: de staat is in
zekere zin tegelijk wél en niet
volledig soeverein. Austins
model kan dat moeilijk
plaatsen
, Week 2: gewoonterecht
In week 1 zag je dat Austin geen ruimte laat voor gewoonterecht (er is wel gewoonte maar dat
is de gewoonte tot gehoorzaamheid) veel zijn het oneens met hem.
- Je moet ook kijken naar samenleving: als de soeverein dood gaat/ op vakantie gaat
gaat het recht door (weliswaar niet de moeilijkste regels maar wel bv een
koopovereenkomst)
- Aka ER IS RECHT BUITEN SOEVEREIN dus we moeten ook naar bv gewoonterecht
kijken
- In dit hoofdstuk wordt gewoonte niet opgevat als een puur feitelijk verschijnsel, maar als
iets normatiefs: het gaat om herhaald sociaal gedrag dat door mensen wordt ervaren en
erkend als een norm (Feitelijk → wat ís, Normatief → wat hóórt te zijn)
1) Ehrlich: wat houdt een samenleving bij elkaar?
Ehrlich onderzoekt niet wat er in wetboeken staat, maar hoe mensen zich feitelijk tot elkaar
verhouden.
Zijn centrale vraag is: welke regels sturen het dagelijks gedrag van mensen en maken
samenleven mogelijk?
Hij richt zich op het ‘levende recht’: normen en verwachtingen die in de praktijk worden
gevolgd, los van formele wetgeving. ( geheel van regels waarop mensen zich oriënteren in hun
dagelijkse handelen.
- Het Verandert constant overeenkomstig de behoeften van mensheid die het gebruiken
en trekt niet veel aan van de regeltjes van overheidsdienaren
- Volgens Ehrlich is daarom ook het juristenrecht te beperkt.
- Veel gedragsregels die het samenleven ordenen, zijn nergens wettelijk vastgelegd, maar
worden wel algemeen nageleefd.
- Denk aan het laten voorgaan van een oudere op een zebrapad, of het gebruik van een
olifantenpaadje. Zulke regels zijn niet uitgevaardigd door een soeverein, maar hebben in
de praktijk hetzelfde effect als formeel recht: ze structureren gedrag en maken
samenwerking mogelijk. Of we deze regels strikt genomen “recht” mogen noemen, vindt
Ehrlich minder belangrijk dan hun feitelijke werking.
Recht ontstaat volgens Ehrlich dus niet uitsluitend bij de staat, maar in de samenleving zelf.
Hij kijkt naar sociale praktijken, gewoonten en wederzijdse verwachtingen waar mensen hun
gedrag op afstemmen.
Daarom verschuift zijn aandacht van legaliteit (formeel vastgesteld recht) naar legitimiteit:
regels die daadwerkelijk als bindend worden ervaren. Een regel kan formeel recht zijn, maar
verliest volgens Ehrlich haar betekenis als zij in de samenleving structureel wordt genegeerd.
Vergelijking met John Austin: Zowel Austin als Ehrlich kijken vanuit een
buitenstaandersperspectief, maar hun vragen verschillen fundamenteel.
1) Wat is recht?
- Mensen hanteren verschillende definities van recht.
- In de rechtsfilosofie kijken we niet vanuit een wetboekperspectief, maar proberen we
te begrijpen wat recht eigenlijk is
In week 1 kijken we naar austin:
Hij was erg ontwaardigd hoe men het recht definieerde:
- Men beschrijft het niet eerder wat het zou moeten zijn
- Hij maakt daarom een objectieve en neutrale theorie met buitenstaandersperspectief (
zonder moeilijke juridische termen zodat een leek het ook weet)
2) Wat is een bevel volgens Austin?
Een rechtsregel is een bevel, dat:
a. een wensuiting is
b. gepaard gaat met een sanctie bij niet-naleving
c. wordt uitgevaardigd door een superieur>>>> eig gwn n soeverein( kan iemand
overrulen?)
d. algemeen van aard is (gericht op een algemene klasse van handelingen, niet eenmalig)
3) Soeverein = enige rechtsbron
- De soeverein is degene aan wie de meerderheid gewoon is te gehoorzamen.
- Er staat niemand boven de soeverein. Dus een onderkoning is geen soeverein en
vaardigt geen recht uit
- Superieur is een te ruim begrip:
○ een manager of voetbalcoach geeft ook bevelen, maar dat is geen recht.
○ Alleen bevelen van de soeverein kunnen recht zijn.
- Dat een soeverein soms luistert naar de bevolking (advies, verkiezingen) maakt hem
niet minder soeverein, zolang het zijn eigen beslissing blijft.
Gevolgen: zeer radicale theorie
- Geen gewoonterecht: wat in de samenleving leeft is slechts positieve moraal ( regel
die in algemeen wordt nageleegd maar enige sanctie is afkeuring medemens), geen
positief recht. (niet postief moraal = kritisch zoals oneesn met anti homo huwelijk)
- Geen rechtersrecht:
○ de rechter is dienaar van de soeverein
○ uitspraken gelden alleen als recht voor zover de soeverein dat toestaat
○ rechter = la bouche du roi (niet la bouche de la loi).
4 )Politiek onafhankelijke samenleving
- De enige die echt onafhankelijk is van een aanwijsbare superieur is het soeverein deel
van de samenleving: aan die persoon zijn leden van de samenleving ondergeschikt.
- Een samenleving is politiek onafhankelijk als:
○ de meerderheid dezelfde hoogste autoriteit gehoorzaamt, en
, ○ die autoriteit zelf niet gehoorzaamt aan een hogere macht.
5) Marsmannetjesperspectief: gebruikt dit buitenstaandersperspectief om recht makkelijk niet
juridisch uit te leggen
- Ik zie iemand bevelen geven
- Ik zie sancties
- Ik zie gehoorzaamheid
- Iemand die alleen boos kijkt maar geen echte macht heeft, telt niet.
- Onderdanen moeten daadwerkelijk bang zijn voor sancties.
- De soeverein moet sancties de facto gebruiken.>>> echt macht gebruiken ( zo gebruikt
ie een best juridisch begrip toch makkelijk)
Austin wou dus makkelijk recht uitleggen en wou uit het hele het is recht want staat in wb
6) Probleem bij Nederland (Austin past eerder bij Korea/China)
- Geen duidelijke soeverein: recht ontstaat democratisch en gedeeld; gehoorzaamheid
komt vooral door legitimiteit, niet angst.
- Volk = soeverein én onderdaan: het volk kiest het parlement, maar moet ook zelf de
regels volgen.
- Trias politica: geen één hoogste bevelgever.
- Rechtsstaat: ook de wetgever is aan recht gebonden, terwijl Austins soeverein niemand
boven zich heeft.
- EU/internationaal recht: soevereiniteit is deels gedeeld → hybride situatie (staat is
wel/niet soeverein)
7) Voordelen/nadelen austin:
Voordelen: Nadelen:
- Lekker concreet: Austins theorie is - Geen gewoonterecht: als je
duidelijk omdat hij vaste, afgebakende gewoonterecht belangrijk vindt mist
criteria geeft (bevel, soeverein, austin een essentiel onderdeel van
sanctie, gehoorzaamheid). Daardoor recht
kun je eenvoudig bepalen of iets - Moreel fout is gwn recht: beetje
volgens hem “recht” is. ongemakkelijk maar ach
- Tijdbestendig en universeel: dit is - Doet geen recht aan noties die wij
een ander voordeel. Omdat Austin het tegenwoordig als onlosmakelijk
recht structureel benadert (en niet met recht verbonden zien:
moreel of politiek), kun je zijn theorie a. Geen duidelijke soeverein: in
toepassen in verschillende landen en Nederland wordt recht
tijdperken. Je toetst steeds aan democratisch en gedeeld
dezelfde structuur, ongeacht de gevormd. Burgers
inhoud of rechtvaardigheid van de gehoorzamen vooral uit
regels. legitimiteit en
- Geen cirkelredenering: bij Austin rechtsbewustzijn, niet primair
bepaal je wat recht is op basis van uit angst voor sancties.
, empirisch waarneembare feiten (wie b. Volk is tegelijk soeverein én
geeft bevelen, wie gehoorzaamt, zijn onderdaan: het volk kiest het
er sancties), zonder eerst morele parlement (dus lijkt
oordelen te hoeven maken. Iets is niet ‘soeverein’), maar moet zich
recht omdat het goed of rechtvaardig tegelijk ook aan diezelfde
is, maar omdat het afkomstig is van regels houden. Dat wringt met
de soeverein en feitelijk wordt Austins schema
gehandhaafd. c. Trias politica: door de
- Ruimte voor morele beoordeling machtenscheiding is er geen
(achteraf): Hoewel Austin recht en één “hoogste orgaan” dat als
moraal strikt van elkaar scheidt bij de absolute bevelgever kan
vraag wat recht is, sluit hij morele worden aangewezen.
kritiek niet uit. Je mag nádat je hebt d. Rechtsstaat: de wetgever is
vastgesteld dat iets recht is, alsnog zelf gebonden aan recht
beoordelen of die wet goed of slecht (regels, beginselen, controle).
is (de merit of demerit van de wet). Dat botst met Austins idee dat
Daarmee houd je de definitie van de soeverein aan niemand
recht helder, maar blijft er wél ruimte gehoorzaamheid verschuldigd
voor morele evaluatie. is.
e. Internationaal en Europees
recht: soevereiniteit is deels
overgedragen en gedeeld,
waardoor je een hybride
situatie krijgt: de staat is in
zekere zin tegelijk wél en niet
volledig soeverein. Austins
model kan dat moeilijk
plaatsen
, Week 2: gewoonterecht
In week 1 zag je dat Austin geen ruimte laat voor gewoonterecht (er is wel gewoonte maar dat
is de gewoonte tot gehoorzaamheid) veel zijn het oneens met hem.
- Je moet ook kijken naar samenleving: als de soeverein dood gaat/ op vakantie gaat
gaat het recht door (weliswaar niet de moeilijkste regels maar wel bv een
koopovereenkomst)
- Aka ER IS RECHT BUITEN SOEVEREIN dus we moeten ook naar bv gewoonterecht
kijken
- In dit hoofdstuk wordt gewoonte niet opgevat als een puur feitelijk verschijnsel, maar als
iets normatiefs: het gaat om herhaald sociaal gedrag dat door mensen wordt ervaren en
erkend als een norm (Feitelijk → wat ís, Normatief → wat hóórt te zijn)
1) Ehrlich: wat houdt een samenleving bij elkaar?
Ehrlich onderzoekt niet wat er in wetboeken staat, maar hoe mensen zich feitelijk tot elkaar
verhouden.
Zijn centrale vraag is: welke regels sturen het dagelijks gedrag van mensen en maken
samenleven mogelijk?
Hij richt zich op het ‘levende recht’: normen en verwachtingen die in de praktijk worden
gevolgd, los van formele wetgeving. ( geheel van regels waarop mensen zich oriënteren in hun
dagelijkse handelen.
- Het Verandert constant overeenkomstig de behoeften van mensheid die het gebruiken
en trekt niet veel aan van de regeltjes van overheidsdienaren
- Volgens Ehrlich is daarom ook het juristenrecht te beperkt.
- Veel gedragsregels die het samenleven ordenen, zijn nergens wettelijk vastgelegd, maar
worden wel algemeen nageleefd.
- Denk aan het laten voorgaan van een oudere op een zebrapad, of het gebruik van een
olifantenpaadje. Zulke regels zijn niet uitgevaardigd door een soeverein, maar hebben in
de praktijk hetzelfde effect als formeel recht: ze structureren gedrag en maken
samenwerking mogelijk. Of we deze regels strikt genomen “recht” mogen noemen, vindt
Ehrlich minder belangrijk dan hun feitelijke werking.
Recht ontstaat volgens Ehrlich dus niet uitsluitend bij de staat, maar in de samenleving zelf.
Hij kijkt naar sociale praktijken, gewoonten en wederzijdse verwachtingen waar mensen hun
gedrag op afstemmen.
Daarom verschuift zijn aandacht van legaliteit (formeel vastgesteld recht) naar legitimiteit:
regels die daadwerkelijk als bindend worden ervaren. Een regel kan formeel recht zijn, maar
verliest volgens Ehrlich haar betekenis als zij in de samenleving structureel wordt genegeerd.
Vergelijking met John Austin: Zowel Austin als Ehrlich kijken vanuit een
buitenstaandersperspectief, maar hun vragen verschillen fundamenteel.
