WEEK 5 STRESS EN PTSS
STRESS – ZIJN MENING, IMPACT EN BRONNEN
SAMENVATTING
Stress ervaren in ons leven
Wat is stress?
Stress bestaat uit een fysiek (lichamelijk) en psychologisch (waarneming) component. Deze
componenten kunnen op drie manieren onderzocht worden:
1. Stress als stimulus: fysiek of psychologisch uitdagende gebeurtenissen/omstandigheden
(stressoren), bijvoorbeeld een veeleisende baan.
2. Stress als response: fysiologische of psychologische reacties op een stressor (strain),
bijvoorbeeld emoties of hartkloppingen.
3. Stress als proces: voortdurende interacties en aanpassingen, waarbij de persoon en omgeving
elkaar beïnvloeden en beïnvloed worden door de ander (transacties), bijvoorbeeld anders
reageren op dezelfde stressor.
Stress is de omstandigheid waarin transacties ervoor zorgen dat iemand een discrepantie waarneemt
tussen omgevingseisen (fysiek of psychologisch) en de bronnen van zijn/haar biologische,
psychologische of sociale systemen (onbalans in eisen en hulpbronnen). Deze eisen, bronnen en
discrepantie kunnen zowel echt als ‘nep’ zijn.
Bronnen: biopsychosociale bronnen voor omgaan met moeilijke gebeurtenissen of
omstandigheden.
Eisen: het aantal bronnen die de stressor lijkt te vereisen.
Discrepantie: mismatch tussen eisen en bronnen.
Gebeurtenissen als stressvol beoordelen
Cognitieve beoordeling is een mentaal proces waarbij mensen twee factoren beoordelen, namelijk of
een eis hun fysieke of psychologische welzijn bedreigt, en de bronnen die beschikbaar zijn.
Primaire en secundaire beoordeling
Primaire beoordeling is het beoordelen van de betekenis van de situatie voor ons welzijn.
1. Irrelevant: dezelfde symptomen hielden eerder niet lang stand, dus de pijn maakt nu niet uit.
2. Goed: symptomen komen handig uit, bijvoorbeeld niet naar werk hoeven.
3. Stressvol: symptomen kunnen stress geven, bijvoorbeeld als je denkt dat het door een ziekte
komt.
o Schadeverlies: de hoeveelheid schade die al toegebracht is.
o Bedreiging: de verwachting van toekomstige schade, bijvoorbeeld zorgen over
medische kosten bij ziekenhuisopname.
o Uitdaging: de kans om groei, meesterschap of voordeel te verkrijgen door meer
bronnen te gebruiken om een eis aan te pakken, bijvoorbeeld veeleisende baan als
kans zien om vaardigheden uit te breiden.
, Een transactie kan plaatsvervangend zijn, wat betekent dat beoordelingen stress kunnen beïnvloeden
wanneer de stressor niet direct met ons te maken heeft. Zo reageerden deelnemers met meer stress op
de film met traumageluid dan met het wetenschappelijke geluid.
Secundaire beoordeling is de beoordeling van beschikbare bronnen voor omgaan met stressoren.
Wanneer we een situatie als stressvol beoordelen, proberen we te bepalen of onze bronnen voldoende
zijn om met de schade, bedreiging of uitdaging om te gaan. Als dit voldoende is, ervaren we minder
stress.
Welke factoren leiden tot stressvolle beoordelingen?
Persoonlijke factoren (intellectuele, motivatie- en persoonlijkheidskenmerken) beïnvloeden de
beoordeling van een gebeurtenis als stressvol. Zelfverzekerdheid leidt tot de gedachte dat je meer
bronnen hebt minder stress. Hoe belangrijker een bedreigend doel, hoe meer stress je ervaart
(motivatie). Irrationele overtuigingen verhogen stress, bijvoorbeeld denken dat elke tegenslag
schadelijk is (perfectionisme).
Gebeurtenissen met sterke eisen en die dreigend worden gezien, neigen als stressvol ervaren te
worden.
Levenstransities: naar nieuwe buurt verhuizen, ouder worden, met pensioen gaan.
Moeite met timing: kind hebben als 15-jarige, studeren als 40-jarige.
Dubbelzinnigheid: onduidelijkheid over je functie, onduidelijkheid over behandelopties.
Lage wenselijkheid: huis verliezen door brand, boete krijgen.
Lage controleerbaarheid: rugpijn niet kunnen voorkomen, niet kunnen stoppen met denken
aan trauma.
Stressdimensies
De hoeveelheid stress verhoogt met stressorfrequentie, -intensiteit en -duur. Chronische stress houdt in
dat stress voor lange tijd wordt ervaren.
Biopsychosociale aspecten van stress
Biologische aspecten van stress
Bij stress is het lichaam opgewonden en gemotiveerd om zichzelf te verdedigen (hartslag verhoogt,
trillen, alertheid). Het sympathische zenuwstelsel en endocrienesysteem veroorzaken deze arousal. De
fysiologische hoeveelheid reactie op een stressor heet reactiviteit. Genetische factoren beïnvloeden de
reactiviteit (chronisch = meer reactiviteit).
De fight-or-flight bereidt een organisme voor om de bedreiging aan te vallen of te ontvluchten. De
perceptie van dreiging leidt tot stimulatie van veel organen, waarna epinefrine afgescheiden wordt
(nog meer arousal). Hierdoor reageer je sneller op gevaar, maar bij aanhouding van arousal wordt je
gezondheid aangetast.
Algemene aanpassingssyndroom
Algemene aanpassingssyndroom (Seyle):
1. Alarmreactie: sympathetisch zenuwstelsel arousal organen worden geactiveerd
epinefrine en noradrenaline komen vrij HPA-as wordt geactiveerd ACTH komt vrij
cortisol komt vrij.
2. Weerstandsfase: reacties van sympathetisch zenuwstelsel worden minder belangrijk HPA-
as domineert lichaam probeert zich aan te passen aan stressor fysiologische arousal blijft
STRESS – ZIJN MENING, IMPACT EN BRONNEN
SAMENVATTING
Stress ervaren in ons leven
Wat is stress?
Stress bestaat uit een fysiek (lichamelijk) en psychologisch (waarneming) component. Deze
componenten kunnen op drie manieren onderzocht worden:
1. Stress als stimulus: fysiek of psychologisch uitdagende gebeurtenissen/omstandigheden
(stressoren), bijvoorbeeld een veeleisende baan.
2. Stress als response: fysiologische of psychologische reacties op een stressor (strain),
bijvoorbeeld emoties of hartkloppingen.
3. Stress als proces: voortdurende interacties en aanpassingen, waarbij de persoon en omgeving
elkaar beïnvloeden en beïnvloed worden door de ander (transacties), bijvoorbeeld anders
reageren op dezelfde stressor.
Stress is de omstandigheid waarin transacties ervoor zorgen dat iemand een discrepantie waarneemt
tussen omgevingseisen (fysiek of psychologisch) en de bronnen van zijn/haar biologische,
psychologische of sociale systemen (onbalans in eisen en hulpbronnen). Deze eisen, bronnen en
discrepantie kunnen zowel echt als ‘nep’ zijn.
Bronnen: biopsychosociale bronnen voor omgaan met moeilijke gebeurtenissen of
omstandigheden.
Eisen: het aantal bronnen die de stressor lijkt te vereisen.
Discrepantie: mismatch tussen eisen en bronnen.
Gebeurtenissen als stressvol beoordelen
Cognitieve beoordeling is een mentaal proces waarbij mensen twee factoren beoordelen, namelijk of
een eis hun fysieke of psychologische welzijn bedreigt, en de bronnen die beschikbaar zijn.
Primaire en secundaire beoordeling
Primaire beoordeling is het beoordelen van de betekenis van de situatie voor ons welzijn.
1. Irrelevant: dezelfde symptomen hielden eerder niet lang stand, dus de pijn maakt nu niet uit.
2. Goed: symptomen komen handig uit, bijvoorbeeld niet naar werk hoeven.
3. Stressvol: symptomen kunnen stress geven, bijvoorbeeld als je denkt dat het door een ziekte
komt.
o Schadeverlies: de hoeveelheid schade die al toegebracht is.
o Bedreiging: de verwachting van toekomstige schade, bijvoorbeeld zorgen over
medische kosten bij ziekenhuisopname.
o Uitdaging: de kans om groei, meesterschap of voordeel te verkrijgen door meer
bronnen te gebruiken om een eis aan te pakken, bijvoorbeeld veeleisende baan als
kans zien om vaardigheden uit te breiden.
, Een transactie kan plaatsvervangend zijn, wat betekent dat beoordelingen stress kunnen beïnvloeden
wanneer de stressor niet direct met ons te maken heeft. Zo reageerden deelnemers met meer stress op
de film met traumageluid dan met het wetenschappelijke geluid.
Secundaire beoordeling is de beoordeling van beschikbare bronnen voor omgaan met stressoren.
Wanneer we een situatie als stressvol beoordelen, proberen we te bepalen of onze bronnen voldoende
zijn om met de schade, bedreiging of uitdaging om te gaan. Als dit voldoende is, ervaren we minder
stress.
Welke factoren leiden tot stressvolle beoordelingen?
Persoonlijke factoren (intellectuele, motivatie- en persoonlijkheidskenmerken) beïnvloeden de
beoordeling van een gebeurtenis als stressvol. Zelfverzekerdheid leidt tot de gedachte dat je meer
bronnen hebt minder stress. Hoe belangrijker een bedreigend doel, hoe meer stress je ervaart
(motivatie). Irrationele overtuigingen verhogen stress, bijvoorbeeld denken dat elke tegenslag
schadelijk is (perfectionisme).
Gebeurtenissen met sterke eisen en die dreigend worden gezien, neigen als stressvol ervaren te
worden.
Levenstransities: naar nieuwe buurt verhuizen, ouder worden, met pensioen gaan.
Moeite met timing: kind hebben als 15-jarige, studeren als 40-jarige.
Dubbelzinnigheid: onduidelijkheid over je functie, onduidelijkheid over behandelopties.
Lage wenselijkheid: huis verliezen door brand, boete krijgen.
Lage controleerbaarheid: rugpijn niet kunnen voorkomen, niet kunnen stoppen met denken
aan trauma.
Stressdimensies
De hoeveelheid stress verhoogt met stressorfrequentie, -intensiteit en -duur. Chronische stress houdt in
dat stress voor lange tijd wordt ervaren.
Biopsychosociale aspecten van stress
Biologische aspecten van stress
Bij stress is het lichaam opgewonden en gemotiveerd om zichzelf te verdedigen (hartslag verhoogt,
trillen, alertheid). Het sympathische zenuwstelsel en endocrienesysteem veroorzaken deze arousal. De
fysiologische hoeveelheid reactie op een stressor heet reactiviteit. Genetische factoren beïnvloeden de
reactiviteit (chronisch = meer reactiviteit).
De fight-or-flight bereidt een organisme voor om de bedreiging aan te vallen of te ontvluchten. De
perceptie van dreiging leidt tot stimulatie van veel organen, waarna epinefrine afgescheiden wordt
(nog meer arousal). Hierdoor reageer je sneller op gevaar, maar bij aanhouding van arousal wordt je
gezondheid aangetast.
Algemene aanpassingssyndroom
Algemene aanpassingssyndroom (Seyle):
1. Alarmreactie: sympathetisch zenuwstelsel arousal organen worden geactiveerd
epinefrine en noradrenaline komen vrij HPA-as wordt geactiveerd ACTH komt vrij
cortisol komt vrij.
2. Weerstandsfase: reacties van sympathetisch zenuwstelsel worden minder belangrijk HPA-
as domineert lichaam probeert zich aan te passen aan stressor fysiologische arousal blijft
