WEEK 3 (PERSISTERENDE) ROUW
VEERKRACHT BIJ VERLIES EN CHRONISCHE ROUW: EEN
PROSPECTIEVE STUDIE VAN VÓÓR HET VERLIES TOT 18 MAANDEN
ERNA
SAMENVATTING
Introductie
Er zijn individuele verschillen in hoeveel en voor hoelang mensen rouwen. Er zijn verschillende
rouwtrajecten, zoals persisterende/chronische rouw, afwezigheid van rouwsymptomen en verlate
rouwreacties. Tot nu toe zijn er geen studies geweest naar de verschillende rouwreacties met pre- en
postdata. Dit is problematisch, omdat sommige reacties alleen te zien zijn met pre-data en het kan
lastiger zijn om verklarende factoren voor de rouwreacties te identificeren. Ook is er weinig
onderzocht of de afwezigheid van rouwreacties komt door veerkracht.
De huidige studie pakt de methodologische en conceptuele problemen aan. De data is verkregen van
een steekproef mensen die een echtgenoot heeft verloren (vóór het overlijden en 6 en 18 maanden na
het overlijden).
Het identificeren van uiteenlopende reacties op verlies van echtgenoot
Chronische rouw
De prevalentie van chronische rouw schommelt tussen de 10% en 20%. Er zijn nog veel vragen over
de aard van chronische rouw, bijvoorbeeld over de mogelijke relatie tussen chronische rouw en
bestaande psychopathologie. Depressiesymptomen na het verlies van een echtgenoot: is dit een
rouwreactie of weerspiegelt dit bestaande psychopathologie? De methodologie van studies hiernaar
maakt de resultaten vatbaar voor depressie-gerelateerde geheugenbias, dus rouwende individuen
kunnen hun eerdere emotionele moeilijkheden overschatten. Studies naar depressie vóór en na het
overlijden van een echtgenoot benadrukken dat het van belang is om chronische depressie van
chronische rouwreacties te onderscheiden.
De afwezigheid van rouw: pathologie of veerkracht?
Vaak wordt gedacht dat de afwezigheid van rouwreacties wijst op ontkenning/remming en dat het
maladaptief is op de lange termijn. Echter laten andere studieresultaten zien dat dit verklaard kan
worden door persoonlijkheid en veerkracht bij verlies. Er is bewijs dat aanzienlijke aantallen van
mensen die hun echtgenoot verloren hebben, geen stress of depressie laten zien na het verlies.
Verlate rouw en verbeterd functioneren tijdens rouw
Vaak wordt gedacht dat verlate rouw een echt fenomeen is, maar uit onderzoek blijkt dat dit patroon
nauwelijks voorkomt. Verder bestaat de mogelijkheid dat de psychologische gezondheid kan
verbeteren na het overlijden van een echtgenoot, bijvoorbeeld als de echtgenoot ernstig ziek was of als
het huwelijk veel stress gaf.
Eerdere studies tonen aan dat een aanzienlijk deel van de mensen chronische rouw ervaart, terwijl een
verrassend grote groep weinig tot geen verdriet laat zien. Beide groepen hebben subgroepen,
afhankelijk van hun emotionele toestand vóór het verlies. De huidige studie onderzocht veranderingen
in depressie bij mensen voor en na het overlijden van hun partner door deelnemers in te delen op basis
,van lage of hoge voorverlies-depressie. Dit maakte het mogelijk om onderscheid te maken tussen
chronische rouw en chronische depressie, en tussen veerkracht en herstel. Ook werd gekeken of deze
patronen samenhangen met andere rouwsymptomen (verlangen naar de overledene).
Voorverlies voorspellers van verschillende reacties op het verlies van een echtgenoot
De hypothesen over de voorspellers van verschillende rouwreacties zijn gebaseerd op verzamelde
gegevens ná het overlijden, waardoor het niet duidelijk is of deze observaties daadwerkelijk
betrekking hebben op ‘chronische rouw en veerkracht’ of ‘chronische depressie of depressie gevolgd
door verbeterd functioneren’. In de huidige studie hebben ze daarom voorverlies-variabelen
afgebakend (kwaliteit van relatie, coping, betekenis en context) en gekeken hoe deze variabelen
voorspellen.
Kwaliteiten van de relatie
Chronische rouw kan het gevolg zijn van conflicten tijdens de relatie, tegenstrijdigheid richting de
echtgenoot, of overmatige afhankelijkheid. Individuen met een angstige/ambivalente hechtingsstijl
neigen om heftig te reageren op het verlies van een echtgenoot of dierbare. Deze individuen zijn
waarschijnlijk al in de war met de relatie vóór het verlies. Ook wordt gesuggereerd dat rouwende
individuen zonder rouwreacties oppervlakkig verbonden waren aan hun partner, wat kan komen door
aanhoudend conflict in hun relatie. Ook wijst afwezigheid van rouwreacties soms op emotioneel
afstandelijke mensen.
Copingsmiddelen
Copingsmiddelen spelen een rol in het omgaan met stressvolle levensgebeurtenissen.
Persoonlijkheidskenmerken (emotionele stabiliteit, consciëntieusheid, vriendelijkheid en openheid)
vormen een buffer. Religieuze betrokkenheid kan veerkracht bieden door het bieden van een stabiel,
gedeeld overtuigingssysteem en door sociale steun van de religieuze gemeenschap.
Betekenis (wereldbeeld)
Het vinden van betekenis is een belangrijk component van het rouwproces. Uit onderzoek blijkt dat
veel rouwende mensen zoeken naar betekenis in het verlies maar het niet vinden. Chronische rouw
gaat vaak gepaard met het zien van de wereld als betekenisloos, onrechtvaardig en oncontroleerbaar.
Ander onderzoek toont aan dat veel mensen niet actief naar betekenis zoeken en dat zij zich goed
aanpassen na het verlies. Dit kan komen doordat zij priori overtuigingen over zichzelf en de wereld
hebben, bijvoorbeeld de dood accepteren en de wereld als eerlijke plek zien (in plaats van bang zijn
voor de dood).
Context
Contextuele factoren hebben invloed op het rouwproces, bijvoorbeeld ziekte (overlijden leidt tot
opluchting) en ondersteunende bronnen (waargenomen steun door familie en vrienden, en
instrumentele steun zoals financiële hulpbronnen). Echter zijn deze variabelen niet onderzocht met
behulp van voorverlies-meetinstrumenten.
De huidige studie formuleerde twee visies op rouwverwerking:
1. Chronische rouwenden functioneren minder goed dan veerkrachtige mensen vóór het verlies
(slechter huwelijk, minder copingsvaardigheden, kwetsbaarder wereldbeeld en minder sociale
steun).
2. Mensen zonder duidelijke rouwreactie zijn emotioneel afstandelijk en hebben ongezonde
relaties.
, Ook onderzocht de huidige studie of deze factoren eigenlijk beter voorspellen of iemand chronisch
depressief is ,of juist depressief was en na het verlies verbeterde. De rol van ziekte en zware
mantelzorg vóór het overlijden werden ook meegenomen.
Methode
Dit onderzoek maakte gebruik van gegevens uit de Changing Lives of Older Couples (CLOC)-studie,
waarin 1.532 oudere, gehuwde personen uit de regio Detroit werden gevolgd. Van deze groep verloren
319 mensen hun partner (205 van hen namen deel aan de post-verlies interviews).
De onderzoekers maten rouw- en depressiesymptomen en deelden de deelnemers in op basis van hun
depressieniveau vóór het verlies (hoog of laag) en hoe dat veranderde na het verlies. Zo ontstonden
patronen zoals ‘veerkrachtig’ (weinig tot geen depressie), ‘chronische rouw’, of ‘verbetering’. Ook
werd onderzocht welke persoonlijke, relationele en contextuele factoren deze patronen konden
voorspellen, zoals huwelijkskwaliteit, religiositeit, persoonlijkheid, sociale steun en eerdere
zorgbelasting.
Resultaten
Rouwpatronen
Vijf patronen (afgerond):
Veerkrachtig (46%)
Chronische rouw (16%)
Rouw (11%)
Depressie-verbeterd (10%)
Chronische depressie (16%)
10% bestaat uit verlate rouw, verlaat-verbeterd en verbeterd-terugval.
Vóór het overlijden verschilden de groepen weinig, behalve dat chronische depressieve en
depressieve-verbeterde individuen hogere depressie hadden. Na 6 maanden waren er significante
verschillen: de veerkrachtige groep had de laagste depressie en chronische depressie de hoogste. Na 18
maanden hadden veerkracht en rouw de laagste depressie en rouw, terwijl chronisch rouwenden en
depressieven het hoogst scoorden. De tijd tussen metingen had geen invloed.
Voorverlies-voorspellers van rouwpatronen
Kwaliteit van de relatie
Er zijn geen significante verschillen gevonden in huwelijkskwaliteit tussen de drie groepen
(veerkracht, rouw en chronische rouw). De depressie-verbeterd groep rapporteerde de minst positieve
en meest negatieve huwelijksbeleving. De chronische depressieve groep scoorde gemiddeld. Slecht
huwelijk als verklaring voor afwezigheid van rouw werd niet bevestigd.
VEERKRACHT BIJ VERLIES EN CHRONISCHE ROUW: EEN
PROSPECTIEVE STUDIE VAN VÓÓR HET VERLIES TOT 18 MAANDEN
ERNA
SAMENVATTING
Introductie
Er zijn individuele verschillen in hoeveel en voor hoelang mensen rouwen. Er zijn verschillende
rouwtrajecten, zoals persisterende/chronische rouw, afwezigheid van rouwsymptomen en verlate
rouwreacties. Tot nu toe zijn er geen studies geweest naar de verschillende rouwreacties met pre- en
postdata. Dit is problematisch, omdat sommige reacties alleen te zien zijn met pre-data en het kan
lastiger zijn om verklarende factoren voor de rouwreacties te identificeren. Ook is er weinig
onderzocht of de afwezigheid van rouwreacties komt door veerkracht.
De huidige studie pakt de methodologische en conceptuele problemen aan. De data is verkregen van
een steekproef mensen die een echtgenoot heeft verloren (vóór het overlijden en 6 en 18 maanden na
het overlijden).
Het identificeren van uiteenlopende reacties op verlies van echtgenoot
Chronische rouw
De prevalentie van chronische rouw schommelt tussen de 10% en 20%. Er zijn nog veel vragen over
de aard van chronische rouw, bijvoorbeeld over de mogelijke relatie tussen chronische rouw en
bestaande psychopathologie. Depressiesymptomen na het verlies van een echtgenoot: is dit een
rouwreactie of weerspiegelt dit bestaande psychopathologie? De methodologie van studies hiernaar
maakt de resultaten vatbaar voor depressie-gerelateerde geheugenbias, dus rouwende individuen
kunnen hun eerdere emotionele moeilijkheden overschatten. Studies naar depressie vóór en na het
overlijden van een echtgenoot benadrukken dat het van belang is om chronische depressie van
chronische rouwreacties te onderscheiden.
De afwezigheid van rouw: pathologie of veerkracht?
Vaak wordt gedacht dat de afwezigheid van rouwreacties wijst op ontkenning/remming en dat het
maladaptief is op de lange termijn. Echter laten andere studieresultaten zien dat dit verklaard kan
worden door persoonlijkheid en veerkracht bij verlies. Er is bewijs dat aanzienlijke aantallen van
mensen die hun echtgenoot verloren hebben, geen stress of depressie laten zien na het verlies.
Verlate rouw en verbeterd functioneren tijdens rouw
Vaak wordt gedacht dat verlate rouw een echt fenomeen is, maar uit onderzoek blijkt dat dit patroon
nauwelijks voorkomt. Verder bestaat de mogelijkheid dat de psychologische gezondheid kan
verbeteren na het overlijden van een echtgenoot, bijvoorbeeld als de echtgenoot ernstig ziek was of als
het huwelijk veel stress gaf.
Eerdere studies tonen aan dat een aanzienlijk deel van de mensen chronische rouw ervaart, terwijl een
verrassend grote groep weinig tot geen verdriet laat zien. Beide groepen hebben subgroepen,
afhankelijk van hun emotionele toestand vóór het verlies. De huidige studie onderzocht veranderingen
in depressie bij mensen voor en na het overlijden van hun partner door deelnemers in te delen op basis
,van lage of hoge voorverlies-depressie. Dit maakte het mogelijk om onderscheid te maken tussen
chronische rouw en chronische depressie, en tussen veerkracht en herstel. Ook werd gekeken of deze
patronen samenhangen met andere rouwsymptomen (verlangen naar de overledene).
Voorverlies voorspellers van verschillende reacties op het verlies van een echtgenoot
De hypothesen over de voorspellers van verschillende rouwreacties zijn gebaseerd op verzamelde
gegevens ná het overlijden, waardoor het niet duidelijk is of deze observaties daadwerkelijk
betrekking hebben op ‘chronische rouw en veerkracht’ of ‘chronische depressie of depressie gevolgd
door verbeterd functioneren’. In de huidige studie hebben ze daarom voorverlies-variabelen
afgebakend (kwaliteit van relatie, coping, betekenis en context) en gekeken hoe deze variabelen
voorspellen.
Kwaliteiten van de relatie
Chronische rouw kan het gevolg zijn van conflicten tijdens de relatie, tegenstrijdigheid richting de
echtgenoot, of overmatige afhankelijkheid. Individuen met een angstige/ambivalente hechtingsstijl
neigen om heftig te reageren op het verlies van een echtgenoot of dierbare. Deze individuen zijn
waarschijnlijk al in de war met de relatie vóór het verlies. Ook wordt gesuggereerd dat rouwende
individuen zonder rouwreacties oppervlakkig verbonden waren aan hun partner, wat kan komen door
aanhoudend conflict in hun relatie. Ook wijst afwezigheid van rouwreacties soms op emotioneel
afstandelijke mensen.
Copingsmiddelen
Copingsmiddelen spelen een rol in het omgaan met stressvolle levensgebeurtenissen.
Persoonlijkheidskenmerken (emotionele stabiliteit, consciëntieusheid, vriendelijkheid en openheid)
vormen een buffer. Religieuze betrokkenheid kan veerkracht bieden door het bieden van een stabiel,
gedeeld overtuigingssysteem en door sociale steun van de religieuze gemeenschap.
Betekenis (wereldbeeld)
Het vinden van betekenis is een belangrijk component van het rouwproces. Uit onderzoek blijkt dat
veel rouwende mensen zoeken naar betekenis in het verlies maar het niet vinden. Chronische rouw
gaat vaak gepaard met het zien van de wereld als betekenisloos, onrechtvaardig en oncontroleerbaar.
Ander onderzoek toont aan dat veel mensen niet actief naar betekenis zoeken en dat zij zich goed
aanpassen na het verlies. Dit kan komen doordat zij priori overtuigingen over zichzelf en de wereld
hebben, bijvoorbeeld de dood accepteren en de wereld als eerlijke plek zien (in plaats van bang zijn
voor de dood).
Context
Contextuele factoren hebben invloed op het rouwproces, bijvoorbeeld ziekte (overlijden leidt tot
opluchting) en ondersteunende bronnen (waargenomen steun door familie en vrienden, en
instrumentele steun zoals financiële hulpbronnen). Echter zijn deze variabelen niet onderzocht met
behulp van voorverlies-meetinstrumenten.
De huidige studie formuleerde twee visies op rouwverwerking:
1. Chronische rouwenden functioneren minder goed dan veerkrachtige mensen vóór het verlies
(slechter huwelijk, minder copingsvaardigheden, kwetsbaarder wereldbeeld en minder sociale
steun).
2. Mensen zonder duidelijke rouwreactie zijn emotioneel afstandelijk en hebben ongezonde
relaties.
, Ook onderzocht de huidige studie of deze factoren eigenlijk beter voorspellen of iemand chronisch
depressief is ,of juist depressief was en na het verlies verbeterde. De rol van ziekte en zware
mantelzorg vóór het overlijden werden ook meegenomen.
Methode
Dit onderzoek maakte gebruik van gegevens uit de Changing Lives of Older Couples (CLOC)-studie,
waarin 1.532 oudere, gehuwde personen uit de regio Detroit werden gevolgd. Van deze groep verloren
319 mensen hun partner (205 van hen namen deel aan de post-verlies interviews).
De onderzoekers maten rouw- en depressiesymptomen en deelden de deelnemers in op basis van hun
depressieniveau vóór het verlies (hoog of laag) en hoe dat veranderde na het verlies. Zo ontstonden
patronen zoals ‘veerkrachtig’ (weinig tot geen depressie), ‘chronische rouw’, of ‘verbetering’. Ook
werd onderzocht welke persoonlijke, relationele en contextuele factoren deze patronen konden
voorspellen, zoals huwelijkskwaliteit, religiositeit, persoonlijkheid, sociale steun en eerdere
zorgbelasting.
Resultaten
Rouwpatronen
Vijf patronen (afgerond):
Veerkrachtig (46%)
Chronische rouw (16%)
Rouw (11%)
Depressie-verbeterd (10%)
Chronische depressie (16%)
10% bestaat uit verlate rouw, verlaat-verbeterd en verbeterd-terugval.
Vóór het overlijden verschilden de groepen weinig, behalve dat chronische depressieve en
depressieve-verbeterde individuen hogere depressie hadden. Na 6 maanden waren er significante
verschillen: de veerkrachtige groep had de laagste depressie en chronische depressie de hoogste. Na 18
maanden hadden veerkracht en rouw de laagste depressie en rouw, terwijl chronisch rouwenden en
depressieven het hoogst scoorden. De tijd tussen metingen had geen invloed.
Voorverlies-voorspellers van rouwpatronen
Kwaliteit van de relatie
Er zijn geen significante verschillen gevonden in huwelijkskwaliteit tussen de drie groepen
(veerkracht, rouw en chronische rouw). De depressie-verbeterd groep rapporteerde de minst positieve
en meest negatieve huwelijksbeleving. De chronische depressieve groep scoorde gemiddeld. Slecht
huwelijk als verklaring voor afwezigheid van rouw werd niet bevestigd.
