PROBLEEM 4 CONCEPTEN
CATEGORIEËN EN CONCEPTEN
KERNBEGRIPPEN
Basisniveau-categorie: de meest opvallende categorie die een gemiddeld niveau van specificiteit
heeft, bijvoorbeeld stoelen in plaats van meubels.
Categorie: een verzameling objecten die op een bepaalde manier als gelijkwaardig kunnen worden
behandeld.
Concept: de mentale representatie die we vormen van categorieën.
Typiciteitseffect (typischheid): het effect stelt dat individuen sneller reageren op typische voorbeelden
van een categorie dan op voorbeelden die als atypisch worden beschouwd.
Theorie van familiegelijkenis: de theorie stelt dat leden van een categorie niet allemaal een
gemeenschappelijke eigenschap hoeven te hebben die hen allemaal definieert. In plaats daarvan delen
zij een familiegelijkenis: een reeks van overlappende kenmerken die vaak voorkomen bij de leden van
die categorie, maar niet noodzakelijkerwijs bij allemaal.
De voorkeur voor het basisniveau van categorisatie: voorkeur voor het gebruiken van een categorie
op basisniveau voor het beschrijven van een item.
Borderline items: grensgevallen. Ze kunnen kenmerken gemeen hebben met meerdere categorieën of
niet erg dicht bij een van hen zijn. Een voorbeeld is eetbaar zeewier. Het heeft niet veel van de
gebruikelijke kenmerken van groenten, maar al helemaal niet van vlees en vis.
Kennisbenadering van concepten: benadrukt dat concepten bedoeld zijn om iets te vertellen over
echte dingen in de wereld, en daarom wordt onze kennis van de wereld gebruikt bij het leren en
nadenken over concepten.
Psychologisch essentialisme: mensen hebben de neiging om te geloven dat sommige categorieën
(voornamelijk natuurlijke soorten) een onderliggende eigenschap hebben die alleen in die categorie
voorkomt en die de andere kenmerken ervan veroorzaakt.
SAMENVATTING
Mensen vormen mentale concepten van categorieën van objecten. Dit helpt ze om beter te kunnen
reageren op nieuwe objecten die ze tegenkomen. Concepten zijn nauw verbonden met onze kennis van
de wereld, dus als concepten beter overeenkomen met onze kennis, zijn ze makkelijker te leren.
Introductie
Een categorie is een verzameling van objecten die op een bepaalde manier als gelijkwaardig kunnen
worden behandeld. De objecten in een categorie kunnen verschillen, maar ze hebben veel
overeenkomsten, denk aan vrachtwagens of bruiloften. Als mens vorm je een mentale representatie
over deze categorieën. Dit wordt een concept genoemd. Het is handig om een categorie van een
concept te onderscheiden omdat er verschil tussen kan zitten.
, Door concepten verwachten we dat mensen weten wat ze moeten doen in nieuwe situaties of wanneer
ze nieuwe objecten tegenkomen. Als je bijvoorbeeld een nieuw klaslokaal binnenkomt en je ziet
stoelen en een schoolbord, dan verwacht je dat je op een stoel moet zitten en dat de docent iets gaat
uitleggen.
Aard van categorieën
Categorieën zouden goed gedefinieerd zijn, waardoor je kan bepalen wat wel en niet binnen de
categorie valt.
1. Welke eigenschappen moeten objecten hebben om erin te vallen?
2. Deze eigenschappen moeten gezamenlijk voldoende zijn om binnen de categorie te vallen.
Het is mogelijk om noodzakelijke eigenschappen te vinden, maar deze zijn over het algemeen
onvoldoende om te bepalen of iets tot de categorie behoort (bijvoorbeeld: alle honden hebben bloed en
ademen, maar jij als mens ook).
Vage categorieën
Op basis van veel onderzoeken zeggen onderzoekers dat categorieën vaag zijn. Er zijn namelijk veel
grensgevallen waar mensen het oneens zijn met elkaar en met zichzelf. Onduidelijke grenzen kunnen
veranderen in de loop van tijd.
Bepaalde items in een categorie worden als typisch gezien. Typischheid voorspelt hoe mensen met
categorieën omgaan, omdat veranderingen in typischheid leiden tot grensgevallen.
Prototype typisch minder typisch atypisch grensgeval.
Voorbeeld van typischheid: als iemand zegt ‘’Er zit een vogel in mijn tuin’’ denk je meestal aan een
kraai of roodborstje in plaats van een adelaar of kalkoen.
Invloeden op typischheid:
Typische items worden vaker als lid van een categorie gezien
De snelheid van categorisatie is sneller voor typische items
Typische leden worden sneller geleerd dan atypische leden
Het leren van een categorie is makkelijker als typische voorbeelden gegeven worden
In taalbegrip worden referenties naar typische leden makkelijker begrepen
In taalproductie neigen mensen eerder typische items te noemen dan atypische items
(bijvoorbeeld appels en citroenen in plaats van citroenen en appels)
Wanneer is iets typisch (volgens de theorie van familiegelijkenis van Rosch en Mervis):
Als ze de eigenschappen hebben die vaak voorkomen in de categorie
Als ze geen eigenschappen hebben die vaak voorkomen in andere categorieën
Voorbeeld: roodborstjes zijn kleine, vliegende vogels, leven in nesten en bomen, migreren in de winter
en komen in je tuin. Pinguïns daarentegen vliegen niet, leven niet in nesten en bomen en komen niet in
je tuin. Daarom worden roodborstjes als typischer gezien voor de categorie vogels dan pinguïns.
Onderzoek van Rosch en Mervis: deelnemers zagen verschillende voorbeelden van twee
nieuwe categorieën met willekeurige kenmerken. Ze moesten leren welk item tot welke
categorie behoorde. Uiteindelijk bleek dat de typische items eerder leerden en dat ze items met
gemeenschappelijke kenmerken als typischer beoordeelden.
CATEGORIEËN EN CONCEPTEN
KERNBEGRIPPEN
Basisniveau-categorie: de meest opvallende categorie die een gemiddeld niveau van specificiteit
heeft, bijvoorbeeld stoelen in plaats van meubels.
Categorie: een verzameling objecten die op een bepaalde manier als gelijkwaardig kunnen worden
behandeld.
Concept: de mentale representatie die we vormen van categorieën.
Typiciteitseffect (typischheid): het effect stelt dat individuen sneller reageren op typische voorbeelden
van een categorie dan op voorbeelden die als atypisch worden beschouwd.
Theorie van familiegelijkenis: de theorie stelt dat leden van een categorie niet allemaal een
gemeenschappelijke eigenschap hoeven te hebben die hen allemaal definieert. In plaats daarvan delen
zij een familiegelijkenis: een reeks van overlappende kenmerken die vaak voorkomen bij de leden van
die categorie, maar niet noodzakelijkerwijs bij allemaal.
De voorkeur voor het basisniveau van categorisatie: voorkeur voor het gebruiken van een categorie
op basisniveau voor het beschrijven van een item.
Borderline items: grensgevallen. Ze kunnen kenmerken gemeen hebben met meerdere categorieën of
niet erg dicht bij een van hen zijn. Een voorbeeld is eetbaar zeewier. Het heeft niet veel van de
gebruikelijke kenmerken van groenten, maar al helemaal niet van vlees en vis.
Kennisbenadering van concepten: benadrukt dat concepten bedoeld zijn om iets te vertellen over
echte dingen in de wereld, en daarom wordt onze kennis van de wereld gebruikt bij het leren en
nadenken over concepten.
Psychologisch essentialisme: mensen hebben de neiging om te geloven dat sommige categorieën
(voornamelijk natuurlijke soorten) een onderliggende eigenschap hebben die alleen in die categorie
voorkomt en die de andere kenmerken ervan veroorzaakt.
SAMENVATTING
Mensen vormen mentale concepten van categorieën van objecten. Dit helpt ze om beter te kunnen
reageren op nieuwe objecten die ze tegenkomen. Concepten zijn nauw verbonden met onze kennis van
de wereld, dus als concepten beter overeenkomen met onze kennis, zijn ze makkelijker te leren.
Introductie
Een categorie is een verzameling van objecten die op een bepaalde manier als gelijkwaardig kunnen
worden behandeld. De objecten in een categorie kunnen verschillen, maar ze hebben veel
overeenkomsten, denk aan vrachtwagens of bruiloften. Als mens vorm je een mentale representatie
over deze categorieën. Dit wordt een concept genoemd. Het is handig om een categorie van een
concept te onderscheiden omdat er verschil tussen kan zitten.
, Door concepten verwachten we dat mensen weten wat ze moeten doen in nieuwe situaties of wanneer
ze nieuwe objecten tegenkomen. Als je bijvoorbeeld een nieuw klaslokaal binnenkomt en je ziet
stoelen en een schoolbord, dan verwacht je dat je op een stoel moet zitten en dat de docent iets gaat
uitleggen.
Aard van categorieën
Categorieën zouden goed gedefinieerd zijn, waardoor je kan bepalen wat wel en niet binnen de
categorie valt.
1. Welke eigenschappen moeten objecten hebben om erin te vallen?
2. Deze eigenschappen moeten gezamenlijk voldoende zijn om binnen de categorie te vallen.
Het is mogelijk om noodzakelijke eigenschappen te vinden, maar deze zijn over het algemeen
onvoldoende om te bepalen of iets tot de categorie behoort (bijvoorbeeld: alle honden hebben bloed en
ademen, maar jij als mens ook).
Vage categorieën
Op basis van veel onderzoeken zeggen onderzoekers dat categorieën vaag zijn. Er zijn namelijk veel
grensgevallen waar mensen het oneens zijn met elkaar en met zichzelf. Onduidelijke grenzen kunnen
veranderen in de loop van tijd.
Bepaalde items in een categorie worden als typisch gezien. Typischheid voorspelt hoe mensen met
categorieën omgaan, omdat veranderingen in typischheid leiden tot grensgevallen.
Prototype typisch minder typisch atypisch grensgeval.
Voorbeeld van typischheid: als iemand zegt ‘’Er zit een vogel in mijn tuin’’ denk je meestal aan een
kraai of roodborstje in plaats van een adelaar of kalkoen.
Invloeden op typischheid:
Typische items worden vaker als lid van een categorie gezien
De snelheid van categorisatie is sneller voor typische items
Typische leden worden sneller geleerd dan atypische leden
Het leren van een categorie is makkelijker als typische voorbeelden gegeven worden
In taalbegrip worden referenties naar typische leden makkelijker begrepen
In taalproductie neigen mensen eerder typische items te noemen dan atypische items
(bijvoorbeeld appels en citroenen in plaats van citroenen en appels)
Wanneer is iets typisch (volgens de theorie van familiegelijkenis van Rosch en Mervis):
Als ze de eigenschappen hebben die vaak voorkomen in de categorie
Als ze geen eigenschappen hebben die vaak voorkomen in andere categorieën
Voorbeeld: roodborstjes zijn kleine, vliegende vogels, leven in nesten en bomen, migreren in de winter
en komen in je tuin. Pinguïns daarentegen vliegen niet, leven niet in nesten en bomen en komen niet in
je tuin. Daarom worden roodborstjes als typischer gezien voor de categorie vogels dan pinguïns.
Onderzoek van Rosch en Mervis: deelnemers zagen verschillende voorbeelden van twee
nieuwe categorieën met willekeurige kenmerken. Ze moesten leren welk item tot welke
categorie behoorde. Uiteindelijk bleek dat de typische items eerder leerden en dat ze items met
gemeenschappelijke kenmerken als typischer beoordeelden.
