Samenvatting eHealth
Thema 1
Studietaak 1.1 (hoofdstuk 1)
Inleiding
Na het bestuderen van deze studietaak kun je
benoemen wat eHealth inhoudt en uitleggen waarom eHealth steeds belangrijker wordt
een beschrijving geven van verschillende vormen van eHealth-interventies
voordelen en barrières van eHealth benoemen in gebruik en implementatie
uitleggen wat de kernelementen zijn van een holistische benadering van eHealth
Opdracht 1.1
Vraag 1.1.1.1
eHealth is een containerbegrip en gaat om de inzet van nieuwe informatie- en
communicatietechnologieën om gezondheid en zorg te verbeteren. Hierbij is eHealth een middel,
geen doel.
eHealth is meer dan alleen het toepassen van nieuwe informatie- en communicatietechnologie. Het
vraagt om een andere manier van denken en een andere houding van professional en patiënt. Voor
een goede inbedding van eHealth in de zorg is samenwerking tussen verschillende partijen
noodzakelijk, zoals de eerste- en tweedelijnszorg, patiënten en mantelzorgers, leveranciers van
techniek, zorgverzekeraars en de netwerkzorg.
Vraag 1.1.1.2
Digitalisering is breder dan ehealth. Op de eerste plaats betreft het niet alleen de zorg, maar alle
sectoren van de samenleving. Digitalisering gaat vooral over het proces van veranderingen in deze
decennia waarin digitale technologieën steeds meer de norm worden. Verder is ook de term
‘digitalisering van de zorg’, oftewel digitale zorgtransformatie, breder. Het omvat het hele spectrum
van verandering van de zorg, waarbij de digitale mogelijkheden een grote rol spelen. eHealth is daar
een onderdeel van. Bij eHealth gaat het vooral om toepassingen gericht op informatie-uitwisseling,
communicatie en gedragsverandering.
Vraag 1.1.1.3
De volgende ontwikkelingen dragen eraan bij dat de rol van ehealth in de gezondheidszorg steeds
groter wordt:
Door de digitalisering van de maatschappij en technologische ontwikkelingen regelen burgers
steeds meer dagelijkse zaken online, zoals betalingsverkeer, vakanties boeken en producten
kopen. Ook is steeds meer informatie online te vinden of op te vragen en gebruiken mensen
sociale media om met elkaar in contact te blijven (denk aan Whatsapp).
Burgers raken steeds meer gewend aan deze digitale mogelijkheden en het gemak daarvan.
In de gezondheidszorg zijn deze mogelijkheden ook steeds vaker beschikbaar. Denk aan
websites met gezondheidsinformatie, online afspraken maken bij je huisarts, beeldbellen en
digitale polispreekuren.
, Hedendaagse burgers en patiënten zijn mondig, hebben een grote informatiebehoefte en
behoefte aan autonomie en eigen regie. eHealth biedt daarvoor mogelijkheden zoals online
informatiewebsites (zoals thuisarts.nl), zelfmanagementprogramma’s, elektronische
patiëntendossiers, online keuzehulpen, telemonitoring en zelfhulptools voor een gezonde
leefstijl.
Door de toenemende vergrijzing en de daarmee samenhangende toename van het aantal
chronisch zieken ontstaan er capaciteitsproblemen in de zorg. De druk op zorg neemt toe
terwijl het aantal mensen dat deze zorg kan verlenen (de beroepsbevolking) afneemt. Het
voorkomen van ziekte wordt daardoor nog belangrijker, net als goed zelfmanagement
wanneer je een chronische ziekte hebt en efficiënte zorgvormen zoals telemonitoring, digitale
poliklinieken en gepersonaliseerde vraaggestuurde zorg.
Ook veranderingen in beleid, zoals de decentralisering van de zorg en een toenemende
nadruk op de zelfstandigheid van de burger, patiënten en diens naasten, maken het gebruik
van eHealth-toepassingen steeds wenselijker.
Natuurlijk heeft de coronacrisis hier ook een grote rol in gespeeld, waardoor het contact
tussen zorgprofessional en patiënten niet goed mogelijk was: om die reden werd
overgeschakeld op eHealth-toepassingen zoals beeldbellen.
1.1.1.4
Mogelijke voordelen van eHealth:
Door eHealth is de gezondheidszorg en gezondheidsinformatie minder afhankelijk van tijd en
plaats.
eHealth verbetert de toegang tot de zorg, ook voor diegenen voor wie zorg minder
toegankelijk is, zoals onverzekerden en mensen woonachtig in gebieden waar minder zorg
beschikbaar is.
eHealth vergroot de patiënt-empowerment. De patiënt of burger krijgt meer regie over zijn
eigen gezondheid, zorg en behandeling.
eHealth vergroot de empowerment van gezondheidszorgprofessionals. Een arts kan
bijvoorbeeld door een data-driven diagnosesupport en door de toepassing van kunstmatige
intelligentie ondersteund worden bij besluitvorming over behandeling. Maar denk ook aan
een efficiëntere informatie-uitwisseling tussen zorgprofessionals of tussen zorgverlener en
patiënt.
In het algemeen zijn innovatieve technologieën vaak een katalysator voor het kritisch
beschouwen van de huidige werkwijzen en voor het op gang brengen van vernieuwingen. Dit
geldt dus ook voor eHealth.
eHealth draagt bij aan het verbeteren van de kwaliteit van zorg, zowel qua
(kosten)effectiviteit als efficiëntie. Prof. dr. Vollenbroek-Hutten noemt in dit kader ook de
betere mogelijkheden voor monitoring, proactieve zorg, predictieve zorg en vraaggestuurde
zorg op maat.
Vraag 1.1.1.5
Barrières voor de implementatie van eHealth in de praktijk volgens het tekstboek en prof. dr.
Vollenbroek-Hutten:
, een gebrek aan digitale vaardigheden bij de arts en bij een deel van de patiënten
een gebrek aan motivatie om de eHealth-toepassing te gebruiken bij een deel van de
patiënten
een gebrek aan vertrouwen in de technologie
onduidelijkheid over de financiële vergoeding
de extra tijd die het kost
Extra: eventuele twijfels over de effectiviteit van de eHealth-toepassingen.
Tot slot
Een belangrijke randvoorwaarde voor een goede inbedding van eHealth in preventie en zorg is dat de
kwaliteit van zorg en veiligheid gewaarborgd blijven. Dit betekent onder andere dat nagedacht moet
worden over mogelijke risico’s, bijvoorbeeld techniek die niet goed werkt of zorgverleners die de
impact van de inzet van nieuwe technieken niet goed overzien.
De inzet van eHealth vraagt ook om nieuwe rollen in organisaties of om wijzigingen in processen. Ook
hier kunnen risico’s ontstaan, bijvoorbeeld omdat niet duidelijk is wie verantwoordelijk is voor de
kwaliteit van de met eHealth geleverde zorg. Daarom is het belangrijk dat organisaties waar eHealth-
toepassingen ingezet worden een goede organisatiestructuur hebben op het gebied van eHealth, met
een duidelijk beleid.
Opdracht 1.1.2
Vraag 1.1.2.1
De holistische benadering van eHealth houdt in dat er bij de ontwikkeling, evaluatie en
implementatie van eHealth in samenhang gekeken moet worden naar de technologie, de mens die
het gebruikt en de context waarin het wordt gebruikt. eHealth is niet een losse toepassing of tool,
maar een infrastructuur om gezondheid te bevorderen, om de zorg rondom een patiënt te
organiseren, om kennis te delen en om te communiceren.
Kernelementen van de holistische benadering:
Een participerend ontwikkelproces: alle relevante stakeholders inclusief eindgebruikers horen
bij de ontwikkeling, evaluatie en implementatie betrokken te worden. Hiermee wordt zo veel
mogelijk tegemoet gekomen aan de behoeften, mogelijkheden en belangen van de
verschillende stakeholders. Dit geldt ook bij een aanpassing van een bestaande interventie of
toepassing.
De eHealth-toepassing moet aansluiten bij de context(en) waarin de interventie of toepassing
gebruikt gaat worden. Hierbij wordt er expliciet rekening mee gehouden dat het ecosysteem
– zoals de organisatie van de zorg en het handelen van zorgprofessionals – kan veranderen als
gevolg van de interventie, als dat wenselijk is.
Ontwikkeling en implementatie zijn nauw verbonden en dienen gecombineerd en continu
geëvalueerd te worden (een cyclisch, iteratief, formatief proces zonder eindpunt).
Het gebruik van persuasieve technologie is noodzakelijk om de doelen van een eHealth-
interventie te bereiken.
, Vraag 1.1.2.2
Kenmerken van een holistische benadering van eHealth in het artikel van Kerkhof et al. (2016):
Gebruikers (mensen met milde dementie en hun mantelzorgers) zijn betrokken in het
ontwikkel- en selectieproces van de apps (participerend ontwikkelproces).
De ontwikkeling van de apps en het selectie-instrument voor de apps verloopt cyclisch; de
prototypes worden diverse malen in een iteratief proces ontwikkeld, geëvalueerd en
bijgesteld.
Vanaf het begin wordt er nagedacht en wordt er informatie verzameld over het goed
vormgeven van de implementatie en evaluatie.
Vroeg in het onderzoekstraject wordt een pilot van de implementatie gedaan om een beeld
te krijgen van wat mensen met de interventie doen, wat goed loopt en wat minder goed
loopt. Met deze informatie kan geanticipeerd worden op de toekomstige implementatie.
Er is aandacht voor het personaliseren van de interventies, dus hoe eenvoudige aanpassingen
aan de behoeften van individuele ouderen mogelijk zijn.
Er is aandacht voor het trainen van de gebruikers in het gebruik van de apps.
Kenmerken die je minder terugziet in het artikel van Kerkhof et al. (2016):
Hoe de interventie past in het ecosysteem van (informele) zorg van ouderen met milde
dementie en welke aanpassingen nodig zijn om de interventie ten volle te benutten.
Er wordt niet nagegaan of persuasieve technieken mogelijk toegepast kunnen worden en hoe
je dat ethisch mag en kunt doen gezien de doelgroep.
Er lijkt geen aandacht te zijn voor inclusiviteit, dus hoe toegankelijk de interventie is voor
iedereen. Hoe kunnen bijvoorbeeld ouderen die geen tablet of iets dergelijks hebben of
mensen met zeer beperkte digitale vaardigheden gebruikmaken van de interventie?
Thema 1
Studietaak 1.1 (hoofdstuk 1)
Inleiding
Na het bestuderen van deze studietaak kun je
benoemen wat eHealth inhoudt en uitleggen waarom eHealth steeds belangrijker wordt
een beschrijving geven van verschillende vormen van eHealth-interventies
voordelen en barrières van eHealth benoemen in gebruik en implementatie
uitleggen wat de kernelementen zijn van een holistische benadering van eHealth
Opdracht 1.1
Vraag 1.1.1.1
eHealth is een containerbegrip en gaat om de inzet van nieuwe informatie- en
communicatietechnologieën om gezondheid en zorg te verbeteren. Hierbij is eHealth een middel,
geen doel.
eHealth is meer dan alleen het toepassen van nieuwe informatie- en communicatietechnologie. Het
vraagt om een andere manier van denken en een andere houding van professional en patiënt. Voor
een goede inbedding van eHealth in de zorg is samenwerking tussen verschillende partijen
noodzakelijk, zoals de eerste- en tweedelijnszorg, patiënten en mantelzorgers, leveranciers van
techniek, zorgverzekeraars en de netwerkzorg.
Vraag 1.1.1.2
Digitalisering is breder dan ehealth. Op de eerste plaats betreft het niet alleen de zorg, maar alle
sectoren van de samenleving. Digitalisering gaat vooral over het proces van veranderingen in deze
decennia waarin digitale technologieën steeds meer de norm worden. Verder is ook de term
‘digitalisering van de zorg’, oftewel digitale zorgtransformatie, breder. Het omvat het hele spectrum
van verandering van de zorg, waarbij de digitale mogelijkheden een grote rol spelen. eHealth is daar
een onderdeel van. Bij eHealth gaat het vooral om toepassingen gericht op informatie-uitwisseling,
communicatie en gedragsverandering.
Vraag 1.1.1.3
De volgende ontwikkelingen dragen eraan bij dat de rol van ehealth in de gezondheidszorg steeds
groter wordt:
Door de digitalisering van de maatschappij en technologische ontwikkelingen regelen burgers
steeds meer dagelijkse zaken online, zoals betalingsverkeer, vakanties boeken en producten
kopen. Ook is steeds meer informatie online te vinden of op te vragen en gebruiken mensen
sociale media om met elkaar in contact te blijven (denk aan Whatsapp).
Burgers raken steeds meer gewend aan deze digitale mogelijkheden en het gemak daarvan.
In de gezondheidszorg zijn deze mogelijkheden ook steeds vaker beschikbaar. Denk aan
websites met gezondheidsinformatie, online afspraken maken bij je huisarts, beeldbellen en
digitale polispreekuren.
, Hedendaagse burgers en patiënten zijn mondig, hebben een grote informatiebehoefte en
behoefte aan autonomie en eigen regie. eHealth biedt daarvoor mogelijkheden zoals online
informatiewebsites (zoals thuisarts.nl), zelfmanagementprogramma’s, elektronische
patiëntendossiers, online keuzehulpen, telemonitoring en zelfhulptools voor een gezonde
leefstijl.
Door de toenemende vergrijzing en de daarmee samenhangende toename van het aantal
chronisch zieken ontstaan er capaciteitsproblemen in de zorg. De druk op zorg neemt toe
terwijl het aantal mensen dat deze zorg kan verlenen (de beroepsbevolking) afneemt. Het
voorkomen van ziekte wordt daardoor nog belangrijker, net als goed zelfmanagement
wanneer je een chronische ziekte hebt en efficiënte zorgvormen zoals telemonitoring, digitale
poliklinieken en gepersonaliseerde vraaggestuurde zorg.
Ook veranderingen in beleid, zoals de decentralisering van de zorg en een toenemende
nadruk op de zelfstandigheid van de burger, patiënten en diens naasten, maken het gebruik
van eHealth-toepassingen steeds wenselijker.
Natuurlijk heeft de coronacrisis hier ook een grote rol in gespeeld, waardoor het contact
tussen zorgprofessional en patiënten niet goed mogelijk was: om die reden werd
overgeschakeld op eHealth-toepassingen zoals beeldbellen.
1.1.1.4
Mogelijke voordelen van eHealth:
Door eHealth is de gezondheidszorg en gezondheidsinformatie minder afhankelijk van tijd en
plaats.
eHealth verbetert de toegang tot de zorg, ook voor diegenen voor wie zorg minder
toegankelijk is, zoals onverzekerden en mensen woonachtig in gebieden waar minder zorg
beschikbaar is.
eHealth vergroot de patiënt-empowerment. De patiënt of burger krijgt meer regie over zijn
eigen gezondheid, zorg en behandeling.
eHealth vergroot de empowerment van gezondheidszorgprofessionals. Een arts kan
bijvoorbeeld door een data-driven diagnosesupport en door de toepassing van kunstmatige
intelligentie ondersteund worden bij besluitvorming over behandeling. Maar denk ook aan
een efficiëntere informatie-uitwisseling tussen zorgprofessionals of tussen zorgverlener en
patiënt.
In het algemeen zijn innovatieve technologieën vaak een katalysator voor het kritisch
beschouwen van de huidige werkwijzen en voor het op gang brengen van vernieuwingen. Dit
geldt dus ook voor eHealth.
eHealth draagt bij aan het verbeteren van de kwaliteit van zorg, zowel qua
(kosten)effectiviteit als efficiëntie. Prof. dr. Vollenbroek-Hutten noemt in dit kader ook de
betere mogelijkheden voor monitoring, proactieve zorg, predictieve zorg en vraaggestuurde
zorg op maat.
Vraag 1.1.1.5
Barrières voor de implementatie van eHealth in de praktijk volgens het tekstboek en prof. dr.
Vollenbroek-Hutten:
, een gebrek aan digitale vaardigheden bij de arts en bij een deel van de patiënten
een gebrek aan motivatie om de eHealth-toepassing te gebruiken bij een deel van de
patiënten
een gebrek aan vertrouwen in de technologie
onduidelijkheid over de financiële vergoeding
de extra tijd die het kost
Extra: eventuele twijfels over de effectiviteit van de eHealth-toepassingen.
Tot slot
Een belangrijke randvoorwaarde voor een goede inbedding van eHealth in preventie en zorg is dat de
kwaliteit van zorg en veiligheid gewaarborgd blijven. Dit betekent onder andere dat nagedacht moet
worden over mogelijke risico’s, bijvoorbeeld techniek die niet goed werkt of zorgverleners die de
impact van de inzet van nieuwe technieken niet goed overzien.
De inzet van eHealth vraagt ook om nieuwe rollen in organisaties of om wijzigingen in processen. Ook
hier kunnen risico’s ontstaan, bijvoorbeeld omdat niet duidelijk is wie verantwoordelijk is voor de
kwaliteit van de met eHealth geleverde zorg. Daarom is het belangrijk dat organisaties waar eHealth-
toepassingen ingezet worden een goede organisatiestructuur hebben op het gebied van eHealth, met
een duidelijk beleid.
Opdracht 1.1.2
Vraag 1.1.2.1
De holistische benadering van eHealth houdt in dat er bij de ontwikkeling, evaluatie en
implementatie van eHealth in samenhang gekeken moet worden naar de technologie, de mens die
het gebruikt en de context waarin het wordt gebruikt. eHealth is niet een losse toepassing of tool,
maar een infrastructuur om gezondheid te bevorderen, om de zorg rondom een patiënt te
organiseren, om kennis te delen en om te communiceren.
Kernelementen van de holistische benadering:
Een participerend ontwikkelproces: alle relevante stakeholders inclusief eindgebruikers horen
bij de ontwikkeling, evaluatie en implementatie betrokken te worden. Hiermee wordt zo veel
mogelijk tegemoet gekomen aan de behoeften, mogelijkheden en belangen van de
verschillende stakeholders. Dit geldt ook bij een aanpassing van een bestaande interventie of
toepassing.
De eHealth-toepassing moet aansluiten bij de context(en) waarin de interventie of toepassing
gebruikt gaat worden. Hierbij wordt er expliciet rekening mee gehouden dat het ecosysteem
– zoals de organisatie van de zorg en het handelen van zorgprofessionals – kan veranderen als
gevolg van de interventie, als dat wenselijk is.
Ontwikkeling en implementatie zijn nauw verbonden en dienen gecombineerd en continu
geëvalueerd te worden (een cyclisch, iteratief, formatief proces zonder eindpunt).
Het gebruik van persuasieve technologie is noodzakelijk om de doelen van een eHealth-
interventie te bereiken.
, Vraag 1.1.2.2
Kenmerken van een holistische benadering van eHealth in het artikel van Kerkhof et al. (2016):
Gebruikers (mensen met milde dementie en hun mantelzorgers) zijn betrokken in het
ontwikkel- en selectieproces van de apps (participerend ontwikkelproces).
De ontwikkeling van de apps en het selectie-instrument voor de apps verloopt cyclisch; de
prototypes worden diverse malen in een iteratief proces ontwikkeld, geëvalueerd en
bijgesteld.
Vanaf het begin wordt er nagedacht en wordt er informatie verzameld over het goed
vormgeven van de implementatie en evaluatie.
Vroeg in het onderzoekstraject wordt een pilot van de implementatie gedaan om een beeld
te krijgen van wat mensen met de interventie doen, wat goed loopt en wat minder goed
loopt. Met deze informatie kan geanticipeerd worden op de toekomstige implementatie.
Er is aandacht voor het personaliseren van de interventies, dus hoe eenvoudige aanpassingen
aan de behoeften van individuele ouderen mogelijk zijn.
Er is aandacht voor het trainen van de gebruikers in het gebruik van de apps.
Kenmerken die je minder terugziet in het artikel van Kerkhof et al. (2016):
Hoe de interventie past in het ecosysteem van (informele) zorg van ouderen met milde
dementie en welke aanpassingen nodig zijn om de interventie ten volle te benutten.
Er wordt niet nagegaan of persuasieve technieken mogelijk toegepast kunnen worden en hoe
je dat ethisch mag en kunt doen gezien de doelgroep.
Er lijkt geen aandacht te zijn voor inclusiviteit, dus hoe toegankelijk de interventie is voor
iedereen. Hoe kunnen bijvoorbeeld ouderen die geen tablet of iets dergelijks hebben of
mensen met zeer beperkte digitale vaardigheden gebruikmaken van de interventie?
