Samenvatting colleges fysiotherapeutisch handelen leerjaar 2 periode 3

Fysiotherapeutisch handelen
FYS 1 – NCD’s & risicofactoren
Context:
 De wereldwijde sterfte aan chronische, niet-overdraagbare ziekten, is onaanvaardbaar hoog en
neemt toe. Jaarlijks overlijden er 38 miljoen mensen aan de gevolgen van deze ziekten, denk
hierbij aan hart- en vaatziekten, kanker, chronische aandoeningen aan de luchtwegen en
diabetes. Meer dan 14 miljoen van deze sterfgevallen zijn mensen in de leeftijdsgroep van 30 tot
70-jarige. Van deze sterfgevallen leeft 85% in ontwikkelingslanden. Wat weet jij van
risicofactoren en leefstijl? Welke risicofactoren worden geassocieerd met niet-overdraagbare
ziekten en waaraan risicofactoren worden we blootgesteld in het dagelijks leven en gedrag?

Definitie:
 Chronic diseases, ook wel non-communicable diseases (NCD’s) genoemd, zijn niet overdraagbare
aandoeningen. Zij zijn van lange duur en meestal langzaam progressief. De vier meest
voorkomende NCD’s zijn:
o Cardiovasculaire ziektes
o Kanker
o Diabetes
o Chronische ademhalingsziektes

Chronische aandoeningen in NL:
 Levensverwachting in 2030:
o Mannen 82 jaar
o Vrouwen 85 jaar
 NL in 2030  circa 7 miljoen mensen met een chronische ziekte.
 Dat is ongeveer 40% van de bevolking, nu is dat nog 32%.


Chronic disease en fysiotherapie:
 60% van de chronisch zieken in contact met een paramedicus
 39% bezoekt een fysiotherapeut of heeft contact op afstand) (Nivel 2010)
 16% van de patiënten in de particuliere praktijk wordt behandeld voor een chronische
aandoening

Onderliggende oorzaak van chronische aandoeningen  levensstijl

Feiten  oorzaken en mortaliteit wereldwijd:
 4.9 miljoen mensen sterven aan de gevolgen van roken
 1.9 miljoen mensen sterven aan de gevolgen van inactiviteit
 2.7 miljoen mensensterven aan de gevolgen van te weinig
inname van fruit en groenten
 2.6 miljoen mensen sterven aan de gevolgen van overgewicht
of obesitas
 7.1 miljoen mensen sterven aan de gevolgen van hypertensie
 4.4 miljoen mensen sterven aan de gevolgen van een
verhoogd cholesterol level

Risicofactoren:
 “A risk factor is any attribute, characteristic or exposure of an individual that increases the
likelihood of developing a disease or injury” (WHO)
 Twee soorten risicofactoren:

,o Factoren die je niet kunt beïnvloeden.
 Geslacht  Leeftijd
 Persoonlijkheid  Etniciteit
 Erfelijkheid
o Factoren die je wel kunt beïnvloeden.
 Roken:
- Nicotine  zeer verslavend:
× Adrenaline + noradrenaline ↑
× Actie: bloeddruk + hartritme ↑
- Koolmonoxide  toxisch:
× Bindt aan hemoglobine
× Minder zuurstof
- Dus door nicotine is er meer vraag naar zuurstof (actie) maar door de
koolmonoxide is er minder zuurstof in het bloed  minder conditie.
- Roken & mee roken:
× Kleverig bloed
× Beïnvloed de verhouding tussen HDL en LDL ongunstig.
× Volgens onderzoek – echtgenoten van rokers:
 2½ x meer kans op longkanker
 2 x meer kans op hart en vaatziekten
 Te hoog cholesterolgehalte:
- LDL-cholesterol = afval (het teveel wordt vanuit de lever aan de lopende band
in het lichaam gedumpt en bevordert slagaderziekte)
× Afval van de lever wordt in het lichaam gedumpt.
- HDL-cholesterol = (brengt het teveel aan LDL-cholesterol met kruiwagentjes
tegelijk terug naar lever waar het wordt afgebroken)
× Zorgt ervoor dat afval dat zich in de bloedbaan bevindt naar de lever wordt
gebracht en om daar afgebroken te worden.
- Het gaat mis wanneer men te veel verzadigde vetzuren inneemt; deze verhogen
het LDL-gehalte nog sterker. Lichamelijke activiteit zorgt voor een toename van
HDL-gehalte.
- Cholesterolwaarde:
× Wenselijk niveau: normale cholesterolwaarde: 5,0 mmol / liter
× Bij lichte verhoging (tot 6,4 mmol/l) helpen
 Magere producten
 Onverzadigde vetten
 Regelmatig bewegen
 Groeten en fruit
 Beperk de inname van suikers
× Bij ernstigere verhoging (6,5 – 7,9 mmol/l) ook cholesterolverlagers nodig
× Bij ≥ 8,0 mmol/l kans op arterosclereose 4x hoger dan normaal
 Hoge bloeddruk/hypertensie:
- Bloeddruk:120/80 (140/90)
× Systolisch  druk wanneer hart pompt (li kamer)
× Diastolisch  druk wanneer hart ontspant
- Weinig symptomen  richt wel schade aan!
× Endotheel raakt beschadigd
× Plaques worden gevormd die verstoppingen kunnen veroorzaken
× Kan zelfs leiden tot nierfalen of hart-/herseninfarct
- Bloeddruk verlagen:
× Belangrijke factoren  goede voeding, stress ↓ en lichamelijkeactiviteit ↑

, × Voeding  gebruik bij voorkeur voedingsmiddelen rijk aan
kalium, calcium en magnesium!
× Beperk de inname van keukenzout (natriumchloride)
× Stress ↓: vermijdt stressvolle situaties en/of zorg voor voldoende
ontspanning (bijv. ademhalingsoefeningen)
× Lichaamsbeweging ↑: versoepelt óók de vaatwand
 Stress:
- Een gevoel van druk of spanning, vaak veroorzaakt door invloeden van
buitenaf.
× Hartfrequentie ↑
× Bloeddruk ↑
× Glucosegehalte ↑
× Fight – flight response
- Acute stress
- Aanhoudende stress
- Relatie chronische aandoeningen en stress blijft uitdaging, we zijn en reageren
allemaal anders.
- Ontspanning:
× Regelmatig bewegen
× Goede voeding
× Ontspanningstechnieken
× Leer omgaan met stressoren
 Diabetes:
- Er wordt geen of te weinig insuline aangemaakt of er is een verminderde
werking van insuline waardoor het glucosepeil hoog blijft. In beide gevallen
blijft het bloedglucosegehalte te hoog.
- Glucose  suiker, door het lichaam aangemaakt uit koolhydraten
- Insuline  hormoon stimuleert:
× Opname van glucose uit de bloedbaan
× Omzetten van glucose in glycogeen (energievoorraad)
× In beide gevallen verlaagt het bloedglucosegehalte.
- Type 1 en 2:
× Twee ziektes die zich kenmerken door een slechte regulering van het
bloedsuikergehalte, maar beide een andere oorzaak hebben:
 Type 1  lichaam kan geen (of onvoldoende) insuline aanmaken
(auto-immuunziekte)
 Type 2  suikerspiegel is verhoogd
omdat het lichaam geleidelijk
minder gevoelig is geworden door
insuline (het hormoon mist zijn
uitwerking)
- Suikerspiegel  tussen 4,0 en 8,0 mmol/L
× Afhankelijk van o.a. beweging, voeding
en medicatie.
× Hypoclycemia  te weinig suiker
× Hyperclycemia  te veel suiker 
insuline spuiten, kom je vaker tegen in
het dagelijkse leven.
 Metabool syndroom:
- Een combinatie van vier frequent
voorkomende aandoeningen:

, × Hoge bloeddruk
× Suikerziekte (diabetes)
× Verhoogd LDL-cholesterol
× Overgewicht
- Deze combinatie een belangrijke oorzaak van het vroegtijdig ontstaan van
artherosclerose.
- Oorzaak  slechte voeding & inactiviteit
- Verlaagd de waarden van de volgende risicofactoren om zo het ‘metabool
syndroom’ te vermijden (minder te eten en meer te bewegen):
× Buikomvang: mannen ≤102cm, vrouwen ≤88cm.
× Bloeddruk: ≤140/90mmHg (liever ≤120/80)
× HDL-cholesterol >1.0mmol/l < 1,5 mmol/l
× Triglycerides <1.7mmol
× Nuchtere bloedsuikerspiegel <5.5mmol/l
 Ongezonde voeding:
- Ongezonde eetgewoontes kunnen tot de volgende problemen/risicofactoren
leiden:
× Obesitas (& buikomvang)
× Hypertensie
× Hoog cholesterol
× Toename van eetlust, snacken
× Slechte controle bloedsuikerspiegel
- Wenselijk niveau:
× Minder in aantal calorieën
× Totale vet  minder dan 30% van het totaalaantal calorieën per dag
× Zout/natrium  minder dan 2000 mg per dag
× Vezels  op zijn minst 30gram per dag
× Inname van suiker beperken
× Plantaardige producten
× Voldoende vezelrijke producten
× Beweeg regelmatig
 Overgewicht/obesitas:
- Te weinig bewegen + ongezond eten
× Is een risicofactor op zich!
× Versterkt andere risicofactoren:
Hypertensie, te hoog LDL-cholesterol & diabetes
× Het gevaar van buikvet  risico + diabetes
- Afvallen:
× Wenselijk niveau:
 Taille  mannen <102cm/vrouwen <88cm
 % lichaamsvet  mannen <20%/vrouwen <30%
× Gezonde eetgewoontes en/of voedingssamenstelling
× Voldoende lichaamsbeweging
 Alcohol:
- Hartritme ↑
- Bloeddruk ↑
- Bevat veel calorieën!
- Beïnvloedt de werking van bloeddruk-medicijnen
- Kan leiden tot slechte voedingsgewoontes
- Negatieve invloed op vetstoffen en LDL
- Giftig