Samenvatting Strafrecht · Periode 4
SAMENVATTING
Strafrecht
Materieel & formeel strafrecht — Periode 4
Volledige uitwerking van hoor- en werkcolleges
inclusief wetsartikelen, arresten, schema’s en oefencasussen
Vak Strafrecht (materieel & formeel)
Periode Periode 4 — week 1 t/m 7
Inhoud Strafbaarheid, deelneming, strafproces,
slachtofferrechten, strafuitsluitingsgronden
Opbouw Per collegeweek, met kernbegrippen en
toetsaanwijzingen
Pagina 1 van 17
, Samenvatting Strafrecht · Periode 4
Inhoudsopgave
1. Grondslagen: doelen van straffen en de indeling van het strafrecht
2. Het strafbare feit: het vierlagenmodel
3. Soorten delicten en interpretatiemethoden
4. Het strafproces: actoren en procesfasen
5. De verdachte en zijn rechten
6. Deelnemingsvormen (art. 47 & 48 Sr)
7. Poging en voorbereiding
8. Aanhouding en beginselen van behoorlijk bestuur
9. Het slachtoffer en de benadeelde partij
10. Opzet en culpa
11. Strafuitsluitingsgronden
12. De terechtzitting en het beslissingsschema (art. 348 & 350 Sv)
13. Straffen, maatregelen en tenuitvoerlegging
Pagina 2 van 17
, Samenvatting Strafrecht · Periode 4
1. Grondslagen: doelen van straffen en de indeling van het strafrecht
Waarom straffen wij?
Binnen het strafrecht worden traditioneel twee hoofddoelen van bestraffing onderscheiden. Zij vullen
elkaar aan en verklaren waarom de overheid überhaupt de bevoegdheid heeft leed toe te voegen.
1. Vergelding. Het kwaad dat een dader met een strafbaar feit toebrengt aan het slachtoffer of aan de
samenleving, wordt met de straf als het ware terugbetaald in de vorm van leedtoevoeging. Dit levert
een morele genoegdoening op: de dader heeft kwaad over de gemeenschap afgeroepen, en de
gemeenschap keert zich daarom nu tegen hem.
2. Preventie. Omdat vrijwel niemand gestraft wil worden, zullen mensen gedrag dat tot straf leidt in
beginsel proberen te vermijden. De dreiging van straf stuurt gedrag.
Twee vormen van preventie
1. Speciale preventie — gericht op de dader zelf. Door de strafrechtelijke gevolgen aan den lijve te
ondervinden, zal hij een volgende keer twee keer nadenken. Het gaat om ontmoedigen en
voorkomen van herhaling.
2. Generale preventie — gericht op de rest van de samenleving. De gestrafte dient als afschrikwekkend
voorbeeld voor potentiële wetsovertreders.
Bijzonder versus commuun strafrecht
Het strafrecht dat in de eigenlijke wetboeken (Sr en Sv) is opgenomen, noemt men het commune
strafrecht. Daarnaast staan er talloze strafbepalingen verspreid in andere wetten, zoals de
Wegenverkeerswet, de Wet wapens en munitie en de Opiumwet. Die vormen samen het bijzondere
strafrecht. Ook een havenverordening of een APV is zo bezien een bijzondere strafwet, alleen dan op
gemeentelijk niveau (vgl. art. 91 en 45 Sr).
Zonder wettelijke grondslag geen strafbaarheid. Ontbreekt een wettelijke basis, dan verzet het
legaliteitsbeginsel (art. 1 Sr) zich tegen bestraffing: geen wet, geen straf.
De drie categorieën van het strafrecht
1. Formeel strafrecht (strafprocesrecht). De spelregels die gevolgd moeten worden zodra het
materiële strafrecht mogelijk is overtreden.
2. Materieel strafrecht. Is er sprake van een strafbaar feit? Hieronder valt ook de beoordeling van
bijvoorbeeld noodweer, poging en medeplichtigheid.
3. Sancties. Welke straf hoort bij welk feit? Denk aan de vraag voor welk feit een taakstraf mag worden
opgelegd, of aan de voorwaarden die de rechter bij een voorwaardelijke straf mag stellen.
Sanctierecht is in beide wetboeken terug te vinden.
De opbouw van een strafbepaling
Een strafbepaling is zelf uit drie elementen opgebouwd:
1. Delictsomschrijving — geeft aan welke ongewenste gedraging de wetgever strafbaar heeft willen
stellen.
2. Kwalificatieaanduiding — benoemt hoe het gedrag juridisch heet (bijvoorbeeld “diefstal”).
3. Strafbedreiging — bepaalt welke soort straf mag worden opgelegd en wat het maximum daarvan is.
Pagina 3 van 17
SAMENVATTING
Strafrecht
Materieel & formeel strafrecht — Periode 4
Volledige uitwerking van hoor- en werkcolleges
inclusief wetsartikelen, arresten, schema’s en oefencasussen
Vak Strafrecht (materieel & formeel)
Periode Periode 4 — week 1 t/m 7
Inhoud Strafbaarheid, deelneming, strafproces,
slachtofferrechten, strafuitsluitingsgronden
Opbouw Per collegeweek, met kernbegrippen en
toetsaanwijzingen
Pagina 1 van 17
, Samenvatting Strafrecht · Periode 4
Inhoudsopgave
1. Grondslagen: doelen van straffen en de indeling van het strafrecht
2. Het strafbare feit: het vierlagenmodel
3. Soorten delicten en interpretatiemethoden
4. Het strafproces: actoren en procesfasen
5. De verdachte en zijn rechten
6. Deelnemingsvormen (art. 47 & 48 Sr)
7. Poging en voorbereiding
8. Aanhouding en beginselen van behoorlijk bestuur
9. Het slachtoffer en de benadeelde partij
10. Opzet en culpa
11. Strafuitsluitingsgronden
12. De terechtzitting en het beslissingsschema (art. 348 & 350 Sv)
13. Straffen, maatregelen en tenuitvoerlegging
Pagina 2 van 17
, Samenvatting Strafrecht · Periode 4
1. Grondslagen: doelen van straffen en de indeling van het strafrecht
Waarom straffen wij?
Binnen het strafrecht worden traditioneel twee hoofddoelen van bestraffing onderscheiden. Zij vullen
elkaar aan en verklaren waarom de overheid überhaupt de bevoegdheid heeft leed toe te voegen.
1. Vergelding. Het kwaad dat een dader met een strafbaar feit toebrengt aan het slachtoffer of aan de
samenleving, wordt met de straf als het ware terugbetaald in de vorm van leedtoevoeging. Dit levert
een morele genoegdoening op: de dader heeft kwaad over de gemeenschap afgeroepen, en de
gemeenschap keert zich daarom nu tegen hem.
2. Preventie. Omdat vrijwel niemand gestraft wil worden, zullen mensen gedrag dat tot straf leidt in
beginsel proberen te vermijden. De dreiging van straf stuurt gedrag.
Twee vormen van preventie
1. Speciale preventie — gericht op de dader zelf. Door de strafrechtelijke gevolgen aan den lijve te
ondervinden, zal hij een volgende keer twee keer nadenken. Het gaat om ontmoedigen en
voorkomen van herhaling.
2. Generale preventie — gericht op de rest van de samenleving. De gestrafte dient als afschrikwekkend
voorbeeld voor potentiële wetsovertreders.
Bijzonder versus commuun strafrecht
Het strafrecht dat in de eigenlijke wetboeken (Sr en Sv) is opgenomen, noemt men het commune
strafrecht. Daarnaast staan er talloze strafbepalingen verspreid in andere wetten, zoals de
Wegenverkeerswet, de Wet wapens en munitie en de Opiumwet. Die vormen samen het bijzondere
strafrecht. Ook een havenverordening of een APV is zo bezien een bijzondere strafwet, alleen dan op
gemeentelijk niveau (vgl. art. 91 en 45 Sr).
Zonder wettelijke grondslag geen strafbaarheid. Ontbreekt een wettelijke basis, dan verzet het
legaliteitsbeginsel (art. 1 Sr) zich tegen bestraffing: geen wet, geen straf.
De drie categorieën van het strafrecht
1. Formeel strafrecht (strafprocesrecht). De spelregels die gevolgd moeten worden zodra het
materiële strafrecht mogelijk is overtreden.
2. Materieel strafrecht. Is er sprake van een strafbaar feit? Hieronder valt ook de beoordeling van
bijvoorbeeld noodweer, poging en medeplichtigheid.
3. Sancties. Welke straf hoort bij welk feit? Denk aan de vraag voor welk feit een taakstraf mag worden
opgelegd, of aan de voorwaarden die de rechter bij een voorwaardelijke straf mag stellen.
Sanctierecht is in beide wetboeken terug te vinden.
De opbouw van een strafbepaling
Een strafbepaling is zelf uit drie elementen opgebouwd:
1. Delictsomschrijving — geeft aan welke ongewenste gedraging de wetgever strafbaar heeft willen
stellen.
2. Kwalificatieaanduiding — benoemt hoe het gedrag juridisch heet (bijvoorbeeld “diefstal”).
3. Strafbedreiging — bepaalt welke soort straf mag worden opgelegd en wat het maximum daarvan is.
Pagina 3 van 17
