6 vwo
Alle thema’s en hoofdstukken
Zonder opdrachten, practica en examentrainers
Deze samenvatting behandelt de thema’s Vertering, Transport, Gaswisseling en
uitscheiding, Afweer en Samenhang van de biologie. De nadruk ligt op begrippen,
biologische processen, bouw–functierelaties, regelkringen en onderlinge samenhang.
6 vwo
,Biologie voor jou 6 vwo Samenvatting
Inhoudsopgave
1 Thema 1 – Vertering 7
1.1 Voedingsstoffen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
1.1.1 Voeding en voedingsmiddelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
1.1.2 Eiwitten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
1.1.3 Koolhydraten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
1.1.4 Voedingsvezels . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
1.1.5 Vetten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
1.1.6 Verzadigde en onverzadigde vetzuren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
1.1.7 Fosfolipiden en cholesterol . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
1.1.8 Water . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
1.1.9 Mineralen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
1.1.10 Vitaminen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
1.2 Het verteringsstelsel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
1.2.1 Functie van vertering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
1.2.2 Bouw van het darmkanaal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
1.2.3 Mondholte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
1.2.4 Slikken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
1.2.5 Maag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
1.2.6 Twaalfvingerige darm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
1.2.7 Lever en galblaas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
1.2.8 Alvleesklier . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
1.2.9 Dunne darm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
1.2.10 Dikke darm en endeldarm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
1.2.11 Intracellulaire en extracellulaire vertering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
1.3 Chemische vertering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
1.3.1 Enzymwerking . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
1.3.2 Speeksel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
1.3.3 Maagsap . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
1.3.4 Regeling van de maag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
1.3.5 Regeling in de twaalfvingerige darm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
1.3.6 Vertering van koolhydraten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
1.3.7 Vertering van eiwitten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
1.3.8 Vertering van vetten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
1.3.9 Vertering van nucleïnezuren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
1.4 Resorptie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
1
,Biologie voor jou 6 vwo Samenvatting
1.4.1 Opname in de dunne darm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
1.4.2 Passief en actief transport . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
1.4.3 Opname van glucose en aminozuren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
1.4.4 Opname van water . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
1.4.5 Opname van vetten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
1.4.6 Poortader . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
1.4.7 Dikke darm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
1.5 Gezonde voeding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
1.5.1 Gezond voedingspatroon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
1.5.2 Energiebalans . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
1.5.3 BMI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
1.5.4 Wit en bruin vetweefsel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
1.5.5 Cholesteroltransport . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
2 Thema 2 – Transport 21
2.1 Transportsystemen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
2.1.1 Noodzaak van transport . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
2.1.2 Open en gesloten circulatiesysteem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
2.1.3 Enkelvoudige en dubbele bloedsomloop . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
2.1.4 Bloedsomloop bij vissen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
2.1.5 Embryonale bloedsomloop . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
2.2 Het hart . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
2.2.1 Bouw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
2.2.2 Hartkleppen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
2.2.3 Kransslagaders en kransaders . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
2.2.4 Hartcyclus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
2.2.5 Impulsgeleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
2.2.6 Hartslagfrequentie en slagvolume . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
2.3 Het bloedvatenstelsel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
2.3.1 Slagaders . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
2.3.2 Arteriolen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
2.3.3 Haarvaten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
2.3.4 Aders . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
2.3.5 Zuurstofgehalte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
2.3.6 Glucosegehalte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
2.3.7 Bloeddruk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
2.3.8 Atherosclerose . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
2
, Biologie voor jou 6 vwo Samenvatting
2.4 Het bloed . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
2.4.1 Samenstelling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
2.4.2 Bloedplasma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
2.4.3 Rode bloedcellen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
2.4.4 Witte bloedcellen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
2.4.5 Bloedplaatjes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
2.4.6 Bloedstolling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
2.5 Weefselvloeistof en lymfe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
2.5.1 Vorming van weefselvloeistof . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
2.5.2 Terugkeer in het bloed . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
2.5.3 Lymfe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
3 Thema 3 – Gaswisseling en uitscheiding 30
3.1 Gaswisseling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
3.1.1 Ademhalingsstelsel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
3.1.2 Neusholte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
3.1.3 Luchtpijp en bronchiën . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
3.1.4 Longblaasjes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
3.1.5 Diffusiesnelheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
3.1.6 Transport van zuurstof . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
3.1.7 Transport van koolstofdioxide . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
3.1.8 Bohr-effect . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
3.1.9 Gaswisseling bij insecten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
3.1.10 Gaswisseling bij vissen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
3.2 Longventilatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
3.2.1 Borstvlies en longvlies . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
3.2.2 Inademing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
3.2.3 Uitademing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
3.2.4 Longvolumes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
3.2.5 Regeling van de ademhaling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
3.3 De lever . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
3.3.1 Bouw van een leverlobje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
3.3.2 Functies van de lever . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
3.3.3 Galproductie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
3.3.4 Koolhydraatstofwisseling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
3.3.5 Eiwitstofwisseling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
3.3.6 Vetstofwisseling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
3