Samenvatting Scheikunde 4 HAVO

Samenvatting scheikunde 4 havo
Chemie Overal, vijfde editie




Inhoudsopgave
1 Scheiden en reageren 3
1.1 Zuivere stoffen en mengsels . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
1.2 Scheidingsmethoden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
1.3 Chemische reacties . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1.4 Snelheid van een reactie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5

2 Bouwstenen van stoffen 5
2.1 Atomen en het periodiek systeem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
2.2 Ionen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
2.3 Massa’s van bouwstenen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
2.4 Grootheden, eenheden en dichtheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
2.5 De mol . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8

3 Stoffen en reacties 8
3.1 Een indeling van stoffen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
3.2 Metalen en zouten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
3.3 Moleculaire stoffen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
3.4 Rekenen aan reacties . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

4 Moleculaire stoffen 10
4.1 Vanderwaalsbinding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
4.2 Waterstofbruggen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
4.3 Moleculaire stoffen mengen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
4.4 Percentage, ppm en ppb . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11

5 Zouten en zoutoplossingen 12
5.1 Zoutformules en namen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
5.2 Zouten in water . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
5.3 Zouthydraten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
5.4 Reacties tussen ionen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

6 Koolstofchemie 14
6.1 Alkanen en alkenen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
6.2 Karakteristieke groepen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
6.3 Reacties van koolstofverbindingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
6.4 Esters, oliën en vetten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
6.5 Chemisch evenwicht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16

7 Zuren 17
7.1 De pH van een oplossing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
7.2 Zuren in water . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17


1

, 7.3 Molariteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
7.4 pH-berekeningen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
7.5 Zwakke zuren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

8 Compact formuleoverzicht 20




2

, 1 Scheiden en reageren
1.1 Zuivere stoffen en mengsels
Een zuivere stof bestaat uit één soort bouwstenen. Een zuivere stof heeft bij een bepaalde druk een
vast smeltpunt en een vast kookpunt. Tijdens het smelten of koken blijft de temperatuur tijdelijk
constant.
Een mengsel bestaat uit twee of meer stoffen. Een mengsel heeft meestal een smelttraject en een
kooktraject: de temperatuur verandert tijdens het smelten of koken over een bepaald gebied.
Op verschillende niveaus beschrijf je stoffen als volgt:

• Op macroniveau beschrijf je waarneembare eigenschappen, zoals kleur, geur, dichtheid, oplosbaar-
heid en kookpunt.

• Op microniveau beschrijf je de deeltjes waaruit de stof bestaat: atomen, moleculen of ionen.

• Een element bestaat uit één atoomsoort.

• Een verbinding bestaat uit twee of meer atoomsoorten.

Belangrijke soorten mengsels

Mengsel Samenstelling Kenmerk
Oplossing Een stof is gelijkmatig verdeeld in een Helder; de opgeloste deeltjes zijn op mi-
vloeistof croniveau verdeeld
Suspensie Een niet-oplosbare vaste stof in een vloei- Troebel; vaste deeltjes kunnen bezinken
stof
Emulsie Twee vloeistoffen die niet vanzelf mengen Troebel; kan ontmengen in twee lagen

Een stof die goed met water mengt heet hydrofiel. Een stof die slecht of niet met water mengt heet
hydrofoob. Een emulgator houdt een emulsie stabiel. Een emulgatormolecuul heeft een hydrofiele
kop en een hydrofobe staart.

Kern
Een zuivere stof herken je aan een vast smelt- en kookpunt. Een mengsel heeft doorgaans een
smelt- en kooktraject. Het soort mengsel hangt af van de fasen en van de verdeling van de
stoffen.


1.2 Scheidingsmethoden
Bij scheiden worden stoffen niet omgezet in andere stoffen. Je maakt gebruik van een verschil in
een stofeigenschap. De gekozen methode moet passen bij het soort mengsel en bij de eigenschap
waarin de bestanddelen verschillen.

Methode Verschil in eigen- Toepassing Belangrijke termen
schap
Filtreren Deeltjesgrootte Een suspensie scheiden residu: blijft in
het filter; filtraat:
loopt door het filter
Bezinken Dichtheid Vaste deeltjes zakken in Bovenste vloeistof
een vloeistof naar beneden kan worden afgego-
ten


3