Recht en onderneming
Deel 1: Inleiding tot het recht
H1: Wat is recht?
“Recht = geheel van bindende regels tot ordening v/d samenleving in beginsel opgelegd, minstens
bekrachtigd door de maatschappij en als zodanig afdwingbaar gesteld.”
- Recht beheerst alles in privé en professioneel leven
- Om recht te bekomen, moet je er zelf voor zorgen
- ‘Het recht behoort aan de waakzame’
Een samenleving wordt onvermijdelijk beheerst door vele regels – 3 categorieën:
1) Ordening: regels die ons functioneren/het samenleven onder controle houden
o bv niet met 2 op elektrische fiets
2) Afdwingbaar: regels die het recht kunnen afdwingen (mbv politionele macht)
Garantie op effectieve naleving
o bv sanctie als men de regel overschreed zoals met 2 op de elektrische step
3) Wijzigen/afschaffen: regels om bestaande recht te wijzigen of af te schaffen
rechtsregels=onvermijdelijk en fundamenteel, zorgen voor duidelijkheid en een geïnstitutionaliseerde
ordening v/h menselijk handelen
Onderscheid objectief recht en subjectief recht:
- objectief recht: het geheel van rechtsregels dus het recht zoals het bestaat
o bv auteurswetgeving
- subjectief recht: de rechten die men ontleent aan het objectief recht
o bv recht op afbeelding: toestemming nodig om persoon te fotograveren
H2: De indeling van het nationaal recht
Nationaal recht heeft een nationale bron bv Belgisch recht = omzetting van Europees recht
(= deels internationaal recht maar rechtsregel is nationaal)
1. Het onderscheid privaat-publiek recht
I. Belang v/h onderscheid
- Privaatrecht: betreft de relaties tussen burgers onderling
o Gekenmerkt door traditie en vrijheid (contractuele verhoudingen op voet van gelijkheid)
- Publiekrecht: betreft de relaties tussen de burger en overheid of tussen overheden onderling
o Gekenmerkt door eenzijdige dwingende overheidsbeslissingen (overheid ifv algemeen belang)
Onderscheid= fundamenteel en vormt de basis v/d indeling v/h recht
1
, II. Het privaatrecht
Tot het privaatrecht behoren verschillende rechtstakken:
Burgerlijk recht
- fundamentele regels voor iedere burger (=familie en gezin, erfrecht, huwelijkscontracten,
aansprakelijkheid, frequente contracten)
o bv regels over geborden w°, overlijden, intermenselijke relaties (bv huwen)
- Regels v/h burgerlijk recht:
o Gecodificeerd in het burgerlijk wetboek (BW): bevat basisregels voor het burgerlijk recht (NBW=
w° voortdurend vernieuwd (vernieuwd in 2019) OBW= huidige (oud) BW)
o Afzonderlijke wetten
Ondernemingsrecht
- recht v/e bijzondere categorie van personen, de ON, met behoefte aan een soepeler recht ( moet
sneller gaan om iets te bewijzen zoals transacties + aparte regels voor handel)
- regels v/h ondernemingsrecht:
o Gecodificeerd in het wetboek van economisch recht (WER): Boek I tot Boek XX en elk boek
behandelt een aparte problematiek (bv consumentenbescherming)
o Afzonderlijke wetten
o wetboek vennootschappen en verenigingen (WVV)
Gerechtelijk recht= privaatrechterlijk procesrecht
- Het recht effectueren: regelt heel onze gerechtelijke organisatie
- regels v/h gerechterlijk recht:
o Gerechtelijk wetboek (Ger W): regelt de inrichting en bevoegdheid v/d privaatrechterlijke
rechtscolleges en het verloop v/d procedures
o Afzonderlijke wetten
III. Het publiekrecht
Tot het publiekrecht behoren:
Grondwettelijk recht – de Grondwet
- Basisbeginselen v/d fundamentele inrichting v/d staat zoals de Scheiding der Machten
- basisstructuren v/d machtsuitoefening – staatsstructuur
- fundamentele rechten en vrijheden v/d mens bv vrijheid meningsuiting, vereniging
o in een democratische rechtsstaat moet de macht v/d overheid wijken voor deze fundamentele
rechten
o bepaalde wetgevingen kunnen de vrijheden inperken bv geen racistische uiting
2
,Bestuursrecht
- de regelgeving/wetgeving v/d uitvoerende macht
- geen uitgesproken wetboek
- Bv werking v/d minesteries, statuut van ambtenaren
Fiscaal recht
- bepaald de financiën v/d overheid
- regelt relatie tussen overheid en overheid
- regelt de staatsinkomsten bv BTW, inkomstenbelasting
o gebundelde wetgeving: bv BTW wetboek, wetboek inkomstenbelasting (WIB)
Strafrecht
- Het geheel van normen die tot het behoud v/d openbare orde en veiligheid w°
uitgevaardigd en bepaalt de misdrijven en straffen ( acties strafbaar stellen: sancties)
- Klassieke strafrecht gecodificeerd in het Strafwetboek
- afzonderlijke bijzondere wetten waarin daden w° aangegeven die men niet aanvaard
Strafprocesrecht
- men stelt de dader tegenover de gemeenschap vertegenwoordigd door het Openbaar Minesterie
(OM)
- juridische procedure bij strafrechterlijke vervolging
- regels staan in het Wetboek van Strafvordering
2. Het onderscheid en relativering
I. Relevantie v/h onderscheid
Actuele relevantie tussen privaatrecht en publiekrecht
Privaatrecht
- regels van aanvullend/supplitief recht = burgers mogen van rechtsregels afwijken en andere regels
bepalen
- bv huwelijksvermogensstelsel
o Het burgerlijk recht zegt dat partners die wettelijk niets onderling hebben afgesproken een
contract “gemeenschap van aanwinsten” bezitten = alles wat zij samen verwerven tijdens het
huwelijk is voor beiden bestemd
o Als zij kiezen voor “scheiding van goederen” (geen gemeenschappelijke goederen) of voor een
“algemene of uitgebreide gemeenschap” verplicht te vermelden in een huwelijkscontract bij de
notaris
3
, o Ongehuwd samenwonenden: samenlevingscontract sluiten waarin zij hun vermogensrechten
regelen
Deze contractuele vrijheden hebben grenzen
Publiekrecht
- De burger kan van bepaalde rechtsregels niet afwijken. De wetgeving legt de regels op en dienen
nageleefd te w°
- regels van dwingend recht
o belangen veiligstellen
o bv private belangen van consumenten beschermen: standaard opzegtermijn bij aankoop
- regels van openbare orde
o beschermd publieke en essentiële belangen v/d overheid veiligstellen
o bv regels rond faillissement
het publiekrecht omvat traditioneel veel meer regels van openbare orde dan het privaatrecht. De
overheid oefent immers gezag uit dat niet op contractuele basis berust
II. Relativiteit
Het onderscheid tussen publiek- en privaatrecht relativeren
relativiteit verstrekt door actieve rol overheid en meervoudige lagen in het recht
Klassieke rechtstakken zowel privaatrecht als publiekrecht: juridische specialiteiten
A. Het economisch recht
- Ondernemingsrecht (privaat recht) regelt functioneren v/e onderneming
o bv overeenkomsten die ondernemingen sluiten, verplichtingen v/e onderneming
o Gekenmerkt door overheidsinterventie: prijscontrole, mededingingsrecht, vestigingsplicht,
veiligheidsnormen, exploitatiereglementering,…
- Marktrecht (publiek recht) bepaalt hoe de ondernemingen zich moet gedragen op de
ondernemingsmarkt
o bv verboden prijsafspraak tussen 2 ON (kartel)
o Bv verboden misbruik maken van machtspositie/monopolie (markt regulerend recht)
B. sociaal recht
- individueel arbeidsrecht: regelt verhouding v/d individuele arbeidsovereenkomst tussen WN en WG
(privaatrecht)
- collectief arbeidsrecht: regelt relaties tussen WN als groep (via vakbondorganisaties) en WG of
WGorganisatie (bv VBO) handelen over collectieve afspraken= bindend (publiek recht)
- socialezekerheidsrecht: regelt relatie tussen verzekerden en de instellingen v/d sociale zekerheid
(vroeger: obv verzekeringscontract nu: basisvoorzieningen verplicht voor iedere burger) is een
herverdelingsmechanisme (publiek recht)
4
Deel 1: Inleiding tot het recht
H1: Wat is recht?
“Recht = geheel van bindende regels tot ordening v/d samenleving in beginsel opgelegd, minstens
bekrachtigd door de maatschappij en als zodanig afdwingbaar gesteld.”
- Recht beheerst alles in privé en professioneel leven
- Om recht te bekomen, moet je er zelf voor zorgen
- ‘Het recht behoort aan de waakzame’
Een samenleving wordt onvermijdelijk beheerst door vele regels – 3 categorieën:
1) Ordening: regels die ons functioneren/het samenleven onder controle houden
o bv niet met 2 op elektrische fiets
2) Afdwingbaar: regels die het recht kunnen afdwingen (mbv politionele macht)
Garantie op effectieve naleving
o bv sanctie als men de regel overschreed zoals met 2 op de elektrische step
3) Wijzigen/afschaffen: regels om bestaande recht te wijzigen of af te schaffen
rechtsregels=onvermijdelijk en fundamenteel, zorgen voor duidelijkheid en een geïnstitutionaliseerde
ordening v/h menselijk handelen
Onderscheid objectief recht en subjectief recht:
- objectief recht: het geheel van rechtsregels dus het recht zoals het bestaat
o bv auteurswetgeving
- subjectief recht: de rechten die men ontleent aan het objectief recht
o bv recht op afbeelding: toestemming nodig om persoon te fotograveren
H2: De indeling van het nationaal recht
Nationaal recht heeft een nationale bron bv Belgisch recht = omzetting van Europees recht
(= deels internationaal recht maar rechtsregel is nationaal)
1. Het onderscheid privaat-publiek recht
I. Belang v/h onderscheid
- Privaatrecht: betreft de relaties tussen burgers onderling
o Gekenmerkt door traditie en vrijheid (contractuele verhoudingen op voet van gelijkheid)
- Publiekrecht: betreft de relaties tussen de burger en overheid of tussen overheden onderling
o Gekenmerkt door eenzijdige dwingende overheidsbeslissingen (overheid ifv algemeen belang)
Onderscheid= fundamenteel en vormt de basis v/d indeling v/h recht
1
, II. Het privaatrecht
Tot het privaatrecht behoren verschillende rechtstakken:
Burgerlijk recht
- fundamentele regels voor iedere burger (=familie en gezin, erfrecht, huwelijkscontracten,
aansprakelijkheid, frequente contracten)
o bv regels over geborden w°, overlijden, intermenselijke relaties (bv huwen)
- Regels v/h burgerlijk recht:
o Gecodificeerd in het burgerlijk wetboek (BW): bevat basisregels voor het burgerlijk recht (NBW=
w° voortdurend vernieuwd (vernieuwd in 2019) OBW= huidige (oud) BW)
o Afzonderlijke wetten
Ondernemingsrecht
- recht v/e bijzondere categorie van personen, de ON, met behoefte aan een soepeler recht ( moet
sneller gaan om iets te bewijzen zoals transacties + aparte regels voor handel)
- regels v/h ondernemingsrecht:
o Gecodificeerd in het wetboek van economisch recht (WER): Boek I tot Boek XX en elk boek
behandelt een aparte problematiek (bv consumentenbescherming)
o Afzonderlijke wetten
o wetboek vennootschappen en verenigingen (WVV)
Gerechtelijk recht= privaatrechterlijk procesrecht
- Het recht effectueren: regelt heel onze gerechtelijke organisatie
- regels v/h gerechterlijk recht:
o Gerechtelijk wetboek (Ger W): regelt de inrichting en bevoegdheid v/d privaatrechterlijke
rechtscolleges en het verloop v/d procedures
o Afzonderlijke wetten
III. Het publiekrecht
Tot het publiekrecht behoren:
Grondwettelijk recht – de Grondwet
- Basisbeginselen v/d fundamentele inrichting v/d staat zoals de Scheiding der Machten
- basisstructuren v/d machtsuitoefening – staatsstructuur
- fundamentele rechten en vrijheden v/d mens bv vrijheid meningsuiting, vereniging
o in een democratische rechtsstaat moet de macht v/d overheid wijken voor deze fundamentele
rechten
o bepaalde wetgevingen kunnen de vrijheden inperken bv geen racistische uiting
2
,Bestuursrecht
- de regelgeving/wetgeving v/d uitvoerende macht
- geen uitgesproken wetboek
- Bv werking v/d minesteries, statuut van ambtenaren
Fiscaal recht
- bepaald de financiën v/d overheid
- regelt relatie tussen overheid en overheid
- regelt de staatsinkomsten bv BTW, inkomstenbelasting
o gebundelde wetgeving: bv BTW wetboek, wetboek inkomstenbelasting (WIB)
Strafrecht
- Het geheel van normen die tot het behoud v/d openbare orde en veiligheid w°
uitgevaardigd en bepaalt de misdrijven en straffen ( acties strafbaar stellen: sancties)
- Klassieke strafrecht gecodificeerd in het Strafwetboek
- afzonderlijke bijzondere wetten waarin daden w° aangegeven die men niet aanvaard
Strafprocesrecht
- men stelt de dader tegenover de gemeenschap vertegenwoordigd door het Openbaar Minesterie
(OM)
- juridische procedure bij strafrechterlijke vervolging
- regels staan in het Wetboek van Strafvordering
2. Het onderscheid en relativering
I. Relevantie v/h onderscheid
Actuele relevantie tussen privaatrecht en publiekrecht
Privaatrecht
- regels van aanvullend/supplitief recht = burgers mogen van rechtsregels afwijken en andere regels
bepalen
- bv huwelijksvermogensstelsel
o Het burgerlijk recht zegt dat partners die wettelijk niets onderling hebben afgesproken een
contract “gemeenschap van aanwinsten” bezitten = alles wat zij samen verwerven tijdens het
huwelijk is voor beiden bestemd
o Als zij kiezen voor “scheiding van goederen” (geen gemeenschappelijke goederen) of voor een
“algemene of uitgebreide gemeenschap” verplicht te vermelden in een huwelijkscontract bij de
notaris
3
, o Ongehuwd samenwonenden: samenlevingscontract sluiten waarin zij hun vermogensrechten
regelen
Deze contractuele vrijheden hebben grenzen
Publiekrecht
- De burger kan van bepaalde rechtsregels niet afwijken. De wetgeving legt de regels op en dienen
nageleefd te w°
- regels van dwingend recht
o belangen veiligstellen
o bv private belangen van consumenten beschermen: standaard opzegtermijn bij aankoop
- regels van openbare orde
o beschermd publieke en essentiële belangen v/d overheid veiligstellen
o bv regels rond faillissement
het publiekrecht omvat traditioneel veel meer regels van openbare orde dan het privaatrecht. De
overheid oefent immers gezag uit dat niet op contractuele basis berust
II. Relativiteit
Het onderscheid tussen publiek- en privaatrecht relativeren
relativiteit verstrekt door actieve rol overheid en meervoudige lagen in het recht
Klassieke rechtstakken zowel privaatrecht als publiekrecht: juridische specialiteiten
A. Het economisch recht
- Ondernemingsrecht (privaat recht) regelt functioneren v/e onderneming
o bv overeenkomsten die ondernemingen sluiten, verplichtingen v/e onderneming
o Gekenmerkt door overheidsinterventie: prijscontrole, mededingingsrecht, vestigingsplicht,
veiligheidsnormen, exploitatiereglementering,…
- Marktrecht (publiek recht) bepaalt hoe de ondernemingen zich moet gedragen op de
ondernemingsmarkt
o bv verboden prijsafspraak tussen 2 ON (kartel)
o Bv verboden misbruik maken van machtspositie/monopolie (markt regulerend recht)
B. sociaal recht
- individueel arbeidsrecht: regelt verhouding v/d individuele arbeidsovereenkomst tussen WN en WG
(privaatrecht)
- collectief arbeidsrecht: regelt relaties tussen WN als groep (via vakbondorganisaties) en WG of
WGorganisatie (bv VBO) handelen over collectieve afspraken= bindend (publiek recht)
- socialezekerheidsrecht: regelt relatie tussen verzekerden en de instellingen v/d sociale zekerheid
(vroeger: obv verzekeringscontract nu: basisvoorzieningen verplicht voor iedere burger) is een
herverdelingsmechanisme (publiek recht)
4
